Θυμάστε την «αρχαία ιστορία» του Facebook; Τότε δεν υπήρχε feed, έπρεπε να επισκεφθείς τις σελίδες των φίλων σου για να δεις τι είχαν ανεβάσει. Στην αρχή το feed ήταν απλό: έβλεπες με χρονολογική σειρά τις αναρτήσεις των άλλων και αν ήθελες, τις έβλεπες και με σειρά δημοφιλίας. Ωσπου ήρθαν οι αλγόριθμοι. Αυτοί υποτίθεται μας γνωρίζουν καλύτερα από τον ίδιο μας τον εαυτό, γι’ αυτό μας προτείνουν τι να δούμε στη συνέχεια. Μόνο που στόχος τους δεν είναι να μας διασκεδάσουν καλύτερα, αλλά να μας κρατήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο στο Facebook, στο Instagram, στο TikTok, στο YouTube.
Κάπου εκεί μπήκαν και οι ανήλικοι στον χορό – βοηθούσης της πανδημίας που τους έκλεισε όλους μέσα. Οι αλγόριθμοι βρήκαν νέο κοινό, πολύ πιο εύκολο να χειραγωγηθεί λόγω ηλικίας και να εθιστεί προτού ακόμη μάθει καλά-καλά τι σημαίνει «χειραγώγηση» και «εθισμός». Μια απόφαση-σταθμός αμερικανικού δικαστηρίου την περασμένη Τετάρτη ήρθε να βάλει τάξη στην ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση των ανηλίκων από τα σόσιαλ μίντια. Η απόφαση δικαίωσε 20χρονη που υποστηρίζει ότι απέκτησε ψυχολογικά προβλήματα λόγω του εθισμού της από την ηλικία των έξι ετών.
Οι πλατφόρμες των σόσιαλ μίντια έχουν λάβει ένα διαρκές συγχωροχάρτι χάρη στο Παράρτημα 230 του Νόμου περί Ευπρέπειας των Επικοινωνιών του 1996 που ορίζει ότι οι ιδιοκτήτες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δεν φέρουν καμία ευθύνη για το περιεχόμενο που ανεβάζουν οι χρήστες. Fake news, παραπληροφόρηση, ανάμειξη ξένων δυνάμεων σε εκλογές, deep fakes – αντίθετα προς τους ιδιοκτήτες εφημερίδων και άλλων παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης, ο Ζάκερμπεργκ, ο Μασκ και οι υπόλοιποι δεν φέρουν καμία ευθύνη για τα «τέρατα» που ανεβαίνουν στις πλατφόρμες τους.
Η διαφορά στην περίπτωση της 20χρονης είναι ότι δεν κυνήγησε δικαστικά το Instagram και το YouTube για το περιεχόμενό τους αλλά για τον τρόπο με τον οποίο έχουν στηθεί, κατηγορώντας τα ότι είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να επιδιώκουν τον εθισμό των ανηλίκων: αέναο scroll με ατελείωτο περιεχόμενο, αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο (autoplay) κ.ά., προκειμένου να παραμένουν οι έφηβοι κολλημένοι στις οθόνες.
Επιτέλους αναγνωρίστηκε η τοξικότητα των αλγορίθμων των σόσιαλ μίντια! Η επιτυχία στην υπόθεση όμως δεν θα είναι μόνο να υποχρεωθούν να πληρώσουν οι πλατφόρμες αποζημιώσεις στους ανηλίκους που έβλαψαν, αλλά και να υποχρεωθούν να σχεδιάσουν λιγότερο βλαβερά προϊόντα. Ακόμη μεγαλύτερη επιτυχία θα ήταν να έμπαινε ένα τέλος στην ανωνυμία στο Ιντερνετ και στην αδιαφάνεια των αλγορίθμων, των οποίων τις παραμέτρους οι πλατφόρμες φυλάσσουν σαν επτασφράγιστο μυστικό. Τότε θα λύνονταν μονομιάς πολλά από τα προβλήματα του Διαδικτύου.
