Η καταστροφή και η απώλεια ζωών αποτελεί τραγική εξέλιξη στον πόλεμο που ξεκίνησε με την επέμβαση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.
Επιπλέον, το ενδεχόμενο συνέχισης του πολέμου σε διαφορετικά εμπλεκόμενα μέρη και χώρες, αλλά και οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, στα ενεργειακά αποθέματα και στην επισιτιστική ασφάλεια εύλογα προκαλούν έντονη ανησυχία.
Αντίστοιχα, οι κίνδυνοι που προέρχονται από πυρηνικές εγκαταστάσεις απασχολούν κυβερνήσεις, οργανισμούς και τη διεθνή κοινή γνώμη.
Τα περιβαλλοντικά ζητήματα έχουν καταλάβει δευτερεύουσα θέση «εν καιρώ πολέμων» στην Ασία, στην Ευρώπη, στην Αφρική. Οι προοπτικές όμως είναι εξαιρετικά δυσμενείς.
Οι πόλεμοι ενέχουν σοβαρούς περιβαλλοντικούς κινδύνους. Οι βομβαρδισμοί, οι πυρκαγιές και οι καταστροφές μολύνουν περιοχές με βαριά μέταλλα και την ατμόσφαιρα με ρύπους. Πολλές στρατιωτικές εγκαταστάσεις ή σημεία επιθέσεων βρίσκονται κοντά σε πόλεις ή κατοικημένες περιοχές.
Το Ιράν και οι χώρες του Κόλπου ελέγχουν ένα σημαντικό μερίδιο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι εγκαταστάσεις για την παραγωγή, τη διύλιση και την αποθήκευση αυτών των ορυκτών καυσίμων έχουν αποτελέσει στόχο επιθέσεων, με σημαντικούς κινδύνους για το περιβάλλον.
Παρακολουθήσαμε πρόσφατα στιγμιότυπα από μια «μαύρη βροχή» στην Τεχεράνη, μια πόλη περίπου 10 εκατομμυρίων κατοίκων, μετά από επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις. Ειδικοί επιστήμονες και οργανισμοί προειδοποιούν για τοξική ρύπανση που απειλεί τη ζωή και την υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων, ειδικά ευάλωτων ομάδων, παιδιών και ηλικιωμένων.
Οι κίνδυνοι εκτείνονται φυσικά και στον θαλάσσιο χώρο. Η ιρανική φρεγάτα που τορπιλίστηκε από τις ΗΠΑ κοντά στη Σρι Λάνκα προκάλεσε μια μεγάλη πετρελαιοκηλίδα που απαιτεί εργώδεις προσπάθειες καθαρισμού.
Το Ιράν έχει επίσης στοχεύσει διάφορα σημεία και υποδομές σε χώρες του Κόλπου, ενώ ήδη έχουν βυθιστεί δεκάδες πλοία από την αρχή του πολέμου. Οι κίνδυνοι για το θαλάσσιο περιβάλλον και τον υδάτινο κόσμο σε μια περιοχή όπως ο Περσικός Κόλπος, που φιλοξενεί ποικίλα οικοσυστήματα, δεν είναι καθόλου αμελητέοι.
Πρέπει να σημειωθεί, τέλος, ότι εκατομμύρια άνθρωποι στις χώρες του Περσικού Κόλπου έχουν πόσιμο νερό χάρη σε μονάδες αφαλάτωσης.
Οι βλάβες ή η καταστροφή τους είναι ένα επικίνδυνο και απευκταίο ενδεχόμενο. Οι επιπτώσεις θα ήταν σοβαρές τόσο για τη διαβίωση ανθρώπων και ζώων όσο ευρύτερα και για το περιβάλλον, λόγω της απόρριψης χημικών ουσιών στο νερό.
Οι επιπτώσεις των πολέμων στο περιβάλλον δεν είναι τοπικές ή περιφερειακές. Αντίθετα, είναι παγκόσμιες. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συμβάλλουν στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και ρύπων όπως έδειξαν οι μετρήσεις των επιστημόνων και στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Ακόμη και αν οι πόλεμοι τελειώσουν άμεσα, η αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών ζητημάτων απαιτεί μακροχρόνιες και σύνθετες προσπάθειες.
Στο βιβλίο του Κλιματική Αλλαγή και Ιστορία: Τέσσερις θέσεις (εκδ. Πλήθος, 2025), ο ιστορικός Ντιπές Τσακραμπάρτι υποστηρίζει ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή σηματοδοτεί μια θεμελιώδη αλλαγή στην ιστορία των ανθρώπων και του κόσμου.
Ο Τσακραμπάρτι υιοθέτησε τον όρο «Ανθρωπόκαινος» για να περιγράψει την εποχή στην οποία οι ανθρώπινες δραστηριότητες αναδιαμορφώνουν τους γεωχημικούς κύκλους της Γης.
Υποστήριξε, επίσης, ότι η κλιματική αλλαγή και η περιβαλλοντική κρίση θα εντείνουν τις ανισότητες σε παγκόσμιο επίπεδο καθώς οι επιπτώσεις είναι βαρύτερες για τις φτωχότερες χώρες ή περιοχές του πλανήτη αλλά και για τα πιο ευάλωτα στρώματα σε κάθε χώρα.
Οι πόλεμοι δυστυχώς επιδεινώνουν έτι περαιτέρω αυτή την επικίνδυνη πορεία.
