Τα Θεοφάνια αποτελούν μια από τις λαμπρότερες και σημαντικότερες εορτές της Ορθοδοξίας, με βαθιές ρίζες στην ελληνική λαϊκή παράδοση. Στη Γερμανία, όπου ζει μια ακμαία ελληνική ομογένεια, ο εορτασμός αυτός αποκτά έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα: αποτελεί γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ δύο πολιτισμών, προσκαλώντας τόσο Ελληνες όσο και Γερμανούς πιστούς να συμμετάσχουν στη χαρά και το πνεύμα της κοινής πίστης.
Με αφορμή το θέμα αυτό, συνομιλήσαμε με τον Αρχιμανδρίτη και Πρόεδρο του Συμβουλίου Χριστιανικών Εκκλησιών Βαυαρίας, πατέρα Γεώργιο Σιώμο για τη σημασία αυτών των εορτών και τη συμμετοχή των Γερμανών στις ελληνικές ορθόδοξες παραδόσεις. Τον επισκεφθήκαμε στο Πνευματικό κέντρο του Ιερού Ναού Αγίων Πάντων στο Μόναχο, όπου μας υποδέχθηκε και άνοιξε την ψυχή του.
Θεοφάνια στον ποταμό Ιζαρ
Στο Μόναχο, τα Θεοφάνια τελούνται με ιδιαίτερη λαμπρότητα και ευλάβεια, μέσα σε κλίμα συγκίνησης με μεγάλη συμμετοχή πιστών. Η γιορτή περιλαμβάνει τη Θεία Λειτουργία μέσα στους ναούς και την τελετή του Αγιασμού των υδάτων με τη ρίψη του Τιμίου Σταυρού στον ποταμό Ιζαρ. Η καθιέρωση αυτής της τελετής ξεκίνησε πριν από 19 χρόνια, έπειτα από πρωτοβουλία Ελλήνων δεύτερης και τρίτης γενιάς που θέλησαν να διατηρήσουν το έθιμο ζωντανό, ακόμη και μακριά από την πατρίδα.
Οι δυσκολίες ήταν και είναι αρκετές, όπως το έντονο κρύο, που αντιμετωπίζεται με τη χρήση στολής δύτη από αυτούς που βουτούν στα παγωμένα νερά του ποταμού, καθώς και η απαίτηση για άδεια κάθε χρόνο από την πόλη του Μονάχου (Kreisverwaltungsreferat), που πρέπει να εξασφαλιστεί μήνες νωρίτερα. Μια σημαντική, εξάλλου, διαφορά με την Ελλάδα είναι ότι «το Ευαγγέλιο διαβάζεται και στα γερμανικά, ώστε να το κατανοούν και οι ντόπιοι πιστοί», σημειώνει ο π. Γεώργιος.
Από την άλλη πλευρά, οι Γερμανοί έχουν τη δική τους εκδοχή των Θεοφανίων, που συνδέεται περισσότερο με τη γιορτή των Τριών Μάγων, γνωστών ως Heilige Drei Könige. Στα καθολικά σπίτια είναι συνηθισμένο να γράφονται πάνω από τις πόρτες τα αρχικά των Μάγων – C, M, B (Caspar, Melchior, Balthasar) – μαζί με τη χρονολογία του νέου έτους, ως ευλογία για το σπίτι και τους κατοίκους του.
Οι Γερμανοί, ωστόσο, παρακολουθούν τον ορθόδοξο εορτασμό με σεβασμό και μεγάλο ενδιαφέρον. Εντυπωσιάζονται από το βάθος της ορθόδοξης θεολογίας, τη συμβολική δύναμη των τελετών και τον τρόπο με τον οποίο η πίστη εκφράζεται όχι μόνο με λόγια, αλλά μέσα από πράξεις και συμμετοχή. Ο Αρχιμανδρίτης Γεώργιος Σιώμος τονίζει πως «το ενδιαφέρον αυτό βοηθά στη δημιουργία δεσμών μεταξύ των δύο παραδόσεων, ορθόδοξης και καθολικής, ενισχύοντας τη μεταξύ τους κατανόηση».
Αφορμή συνύπαρξης θρησκειών
Η τελετή στον Ιζαρ δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνική υπόθεση. Πέρα από τις ελληνικές ενορίες, συμμετέχουν και άλλες ορθόδοξες κοινότητες, όπως οι Σλάβοι, αν και πολλές φορές δεν μπορούν να παρευρεθούν λόγω του ότι ακολουθούν διαφορετικό ημερολόγιο. Παράλληλα, αποστέλλονται προσκλήσεις σε εκπροσώπους φορέων και θεσμών της Γερμανίας, στη δημοτική αρχή και στον Πρωθυπουργό της Βαυαρίας, προσδίδοντας στη τελετή έναν ευρύτερο κοινωνικό και πολιτισμικό χαρακτήρα.
«Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ευαγγελίζεται το μήνυμά της μόνο με λόγια, αλλά κυρίως με τις πράξεις της. Κάθε κοινή προσευχή ή συμμετοχή σε τελετή αποτελεί ευκαιρία για διάλογο, σεβασμό και συνύπαρξη».
Με την πάροδο των χρόνων, ο τρόπος εορτασμού έχει εξελιχθεί, χωρίς να αλλάξει η ουσία του. Παλαιότερα, η ρίψη του Σταυρού γινόταν από μια μικρή γέφυρα, ενώ σήμερα τελείται στην ιστορική Ludwigsbrücke (Γέφυρα του Λουδοβίκου), απέναντι από το Γερμανικό Μουσείο, δίνοντας μεγαλύτερη αίγλη και κύρος στην τελετή. Οι αλλαγές αυτές είναι θετικές και αφορούν κυρίως πρακτικά ζητήματα, καθώς ο εορτασμός έχει εμπλουτιστεί με την εμπειρία και την οργάνωση χρόνων.
Οπως υπογραμμίζει ο π. Γεώργιος, «οι κοινές αυτές τελετές φέρνουν τους χριστιανούς πιο κοντά, παρά τις δογματικές διαφορές τους. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ευαγγελίζεται το μήνυμά της μόνο με λόγια, αλλά κυρίως με τις πράξεις της. Κάθε κοινή προσευχή ή συμμετοχή σε τελετή αποτελεί ευκαιρία για διάλογο, σεβασμό και συνύπαρξη».
Ενδιαφέρον από τους νέους
Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η συμμετοχή των νέων, που, παρά τις γενικευτικές απόψεις πως απομακρύνονται από την πίστη, δείχνουν έντονο ενδιαφέρον να έρθουν πιο κοντά στην Εκκλησία και στις παραδόσεις τους. Σε σχετική ερώτησή μας, ο πανοσιολογιότατος απαντά πως οι νέοι ψάχνουν αφορμές να βιώσουν τη θρησκευτική εμπειρία με δικό τους τρόπο, γεφυρώνοντας το παλιό με το νέο.
Τα Θεοφάνια, πέρα από τον θρησκευτικό τους χαρακτήρα, λειτουργούν ως γέφυρα κατανόησης ανάμεσα στους Ελληνες και τους Γερμανούς. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία, όπως επισημαίνει. «Μέσα από τη συνεργασία και τον διάλογο των Εκκλησιών, αλλά και μέσα από κοινά θέματα, όπως το ενδιαφέρον για την προστασία της φύσης και την οικολογία, οικοδομείται μια νέα μορφή πνευματικής επικοινωνίας, όπου η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει τη δική της συμβολή και θεολογική προοπτική».
Ανάμεσα στις πολλές στιγμές των εορτασμών, ο π. Γεώργιος θυμάται με συγκίνηση μια χρονιά που τα καιρικά φαινόμενα ήταν ιδιαίτερα δύσκολα. Παρ’ όλα αυτά, ο κόσμος έφτασε από νωρίς και παρέμεινε μέχρι τέλους, περιμένοντας να φιλήσει τον Σταυρό και να λάβει τον αγιασμό. Η πίστη και η υπομονή των ανθρώπων εκείνη τη μέρα άφησαν ανεξίτηλο σημάδι στην καρδιά του.
Κλείνοντας, στέλνει ένα διαχρονικό αλλά βαθύ μήνυμα: «Ο διάλογος και η συνάντηση είναι το παν. Μόνο έτσι μπορεί κάποιος να ενταχθεί πραγματικά σε μια κοινωνία». Μέσα από τέτοιες ιερές ημέρες, η πίστη γίνεται γέφυρα πολιτισμών, οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά και οι παραδόσεις αποκτούν νέο νόημα, ακόμη και μακριά από την πατρίδα.
Διαβάστε όλα τα άρθρα από το Βήμα του Μονάχου.
