Πρώην υφυπουργός Εξωτερικών για ενεργειακούς πόρους (2022-2025), ανώτερος διευθύνων σύμβουλος για την ενέργεια και τα κρίσιμα ορυκτά στη McLarty Associates και πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα, o Τζέφρι Πάιατ δεν εγκατέλειψε ποτέ την ιδιαίτερη σχέση του με τη χώρα μας.
«Η Ελλάδα έχει επενδυτική βαθμίδα. Η αντίληψη για τον στρατηγικό της ρόλο έχει αλλάξει κaι υπάρχουν πολύ περισσότερα που μπορεί να κάνει» είπε σε συνέντευξή του στο «Βήμα».
Βρεθήκατε στο Χιούστον για το ενεργειακό συνέδριο. Μετά την εκεχειρία ΗΠΑ – Ιράν και το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει υπογράψει με τη Chevron προκαταρκτική συμφωνία, πιστεύετε ότι η λεκάνη της Μεσογείου οδεύει προς μια νέα άνθηση στο φυσικό αέριο και το πετρέλαιο;
«Το συνέδριο CERA Week στο Χιούστον είναι η ετήσια συνάντηση όλων των κορυφαίων ηγετών του κλάδου. Νομίζω ότι αν υπήρξε ένα ξεκάθαρο μήνυμα στο Χιούστον, είναι ότι οι επιπτώσεις αυτής της κρίσης στον Κόλπο θα είναι πολύ πιο σοβαρές και μακροχρόνιες από ό,τι αντανακλούν σήμερα οι αγορές. Δεν έχουμε φτάσει ακόμη στο ανώτατο σημείο των τιμών. Ακόμα και όταν σταματήσουν οι συγκρούσεις, οι επιπτώσεις θα είναι σημαντικές – θα υπάρξει μεγάλη μείωση της παραγωγικής ικανότητας και των κεφαλαίων. Κεφάλαια θα πρέπει να κατευθυνθούν στην ανοικοδόμηση. Το μάθημα από το Χιούστον, το μάθημα αυτού του πολέμου, είναι η διαφοροποίηση σε όλα: στις πηγές και στις διαδρομές της ενέργειας, στους ενεργειακούς φορείς. Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικούς ανανεώσιμους ενεργειακούς πόρους. Εξετάζει την ανάπτυξη της διασυνδεσιμότητάς της για τη μεταφορά καθαρής ενέργειας από την Αίγυπτο και στη συνέχεια προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικούς πόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου, που είναι υπό εξερεύνηση. Και θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό ότι συνεργάζεται με τις δύο μεγαλύτερες ενεργειακές εταιρείες στον κόσμο, την ExxonMobil και τη Chevron. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμμετοχή της Chevron, η οποία είναι μακράν ο μεγαλύτερος φορέας εκμετάλλευσης upstream δραστηριότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Είναι ήδη βασικός παίκτης στο Ισραήλ και σημαντικός παίκτης στην Αίγυπτο. Εχει παρουσία στην Ιορδανία, στην Κύπρο και εξετάζει ξανά τη Λιβύη. Αρα βλέπετε ότι η Ελλάδα έχει πλέον συνεργασία με μια εταιρεία που είναι ο κυρίαρχος παίκτης στην περιοχή, με μεγάλη εμπειρία στους υποθαλάσσιους πόρους μεγάλου βάθους που χαρακτηρίζουν τις ελληνικές υπεράκτιες περιοχές, και την τεχνογνωσία που απαιτείται για την ανάπτυξή τους, εφόσον αυτό είναι εμπορικά εφικτό. Η Ελλάδα βρίσκεται σε πραγματικά μοναδική θέση στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής διαφοροποίησης με τον διευρυμένο τερματικό σταθμό της Ρεβυθούσας, την πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU) της Αλεξανδρούπολης, τον διασυνδετήριο αγωγό IGB, καθώς και το συνολικό έργο του Κάθετου Διαδρόμου».
Είναι βιώσιμος ο Κάθετος Διάδρομος; Υπάρχει χώρος για διασυνοριακή συνεργασία;
«Η απάντηση είναι ναι και ναι. Στην πραγματικότητα ήδη συμβαίνει. Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αφορά μόνο το φυσικό αέριο. Αφορά και τη μεταφορά καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ελλάδα θα έχει πλεόνασμα παραγωγής από αιολική και ηλιακή ενέργεια. Αφορά επίσης τα δεδομένα. Τη διασυνδεσιμότητα μεταξύ των νέων κέντρων δεδομένων που δημιουργεί η Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένου του υπερκέντρου δεδομένων της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία, το οποίο στοχεύει αποκλειστικά στα Δυτικά Βαλκάνια. Υπάρχουν ορισμένα εμπορικά ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν, όπως τα τιμολόγια που επιβάλλουν οι διαχειριστές των αγωγών φυσικού αερίου (TSOs) σε κάθε στάδιο του Κάθετου Διαδρόμου. Και υπάρχει επίσης το έργο που πρέπει να επιτελέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εναρμόνιση της τιμολόγησης και της εμπορίας μεταξύ αυτών των διαφορετικών φορέων, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ. Αλλά στην πράξη, ο κάθετος διάδρομος ήδη λειτουργεί. Πέρυσι, μια ουκρανική εταιρεία, η DTEK, παρέλαβε ένα φορτίο LNG στη Ρεβυθούσα, το οποίο στάλθηκε προς τα βόρεια μέχρι την Ουκρανία. Αποθηκεύτηκε σε υπόγειες εγκαταστάσεις στην Ουκρανία και στη συνέχεια παραδόθηκε σε πελάτες στην Κεντρική Ευρώπη. Οσον αφορά τις εταιρικές συνεργασίες, είναι πολύ σημαντικό ότι μια από τις μεγαλύτερες και ταχύτερα αναπτυσσόμενες εταιρείες LNG των ΗΠΑ, η Venture Global, έχει ήδη υπογράψει συμφωνία προμήθειας με τους διαχειριστές του FSRU της Αλεξανδρούπολης. Θα ήταν μεγάλο λάθος να δούμε τον Κάθετο Διάδρομο μόνο ως έργο φυσικού αερίου. Αφορά τη στρατηγική διασυνδεσιμότητα και τα δεδομένα».
Γιατί είναι τόσο δύσκολο για την Ευρώπη και τις ΗΠΑ να επαναλειτουργήσουν εργοστάσια που μπορούν να εξορύξουν σπάνιες γαίες και ορυκτά;
«Για 20 περίπου χρόνια, η Κίνα επεδίωκε συστηματικά να αναπτύξει μονοπωλιακή ισχύ. Απέκτησε πρόσβαση στην Αφρική και τη Νότια Αμερική, ανέπτυξε δυνατότητες επεξεργασίας και ηγείται σε πολλούς τομείς μεταποίησης. Τώρα που έχουμε αντιληφθεί τους κινδύνους και έχουμε δει την προθυμία της Κίνας να “εργαλειοποιεί” την κυριαρχία της στην αγορά – για παράδειγμα, επιβάλλοντας περιορισμούς σε μαγνήτες σπάνιων γαιών – προκύπτει ένα ακόμη πρόβλημα: θα χρειαστούμε τεράστιες ποσότητες κοβαλτίου, λιθίου, χαλκού, νικελίου και ψευδαργύρου λόγω της αυξανόμενης ηλεκτροδότησης της οικονομίας. Θα απαιτηθούν δισεκατομμύρια δολάρια επενδύσεων. Υπάρχει ισχυρή στρατηγική σύγκλιση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης σε αυτά τα ζητήματα. Είχα ενεργό ρόλο στις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ όταν ήμουν στην αμερικανική κυβέρνηση. Και νομίζω ότι ένας από τους τομείς όπου είδαμε σημαντική πρόοδο ήταν η διαμόρφωση μιας κοινής στρατηγικής αντίληψης. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και αμερικανικές επιχειρήσεις γνωρίζουν ότι αυτά τα έργα έχουν ορίζοντα δεκαετιών. Είναι η φύση της εξόρυξης και της βαριάς βιομηχανίας. Οταν ήμουν στην Ελλάδα, ανέφερα συχνά το παράδειγμα της Sunlight, μιας εταιρείας κατασκευής μπαταριών. Παράγουν μπαταρίες για τα υποβρύχια του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού και για ρομποτικά συστήματα αποθηκών, όπως αυτά που χρησιμοποιεί η Amazon. Είναι μια επιτυχημένη ελληνική εταιρεία σε έναν σημαντικό τομέα. Και ανταγωνίζεται καθημερινά προϊόντα από την Κίνα. Αυτό είναι το είδος επενδύσεων και σταδιακής ανάπτυξης ικανοτήτων και καινοτομίας που χρειαζόμαστε. Ειδικά στον τομέα των μπαταριών, βρισκόμαστε ακόμη σε φάση ανάπτυξης. Υπάρχει μεγάλο περιθώριο καινοτομίας: μείωση βάρους, αύξηση απόδοσης, βελτίωση ανακύκλωσης και χρόνου φόρτισης».
Τέλος, βλέπετε περιθώρια για εμβάθυνση της συνεργασίας ΗΠΑ – Ελλάδας;
«Ηδη αυτό συνέβη στη διάρκεια της θητείας μου ως πρέσβη στην Ελλάδα. Και το σημαντικό είναι ότι έχει υπάρξει μια αλλαγή στην αντίληψη για τη χώρα. Οταν την επισκέφτηκα για πρώτη φορά ως πρέσβης των ΗΠΑ το 2016, η Ελλάδα θεωρούνταν πηγή προβλημάτων. Σήμερα έχει επενδυτική βαθμίδα. Η αντίληψη για τον στρατηγικό της ρόλο έχει αλλάξει. Πέρα από τον ρόλο των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, υπάρχει και η ήπια ισχύ της Ελλάδας στη Μέση Ανατολή και το Λεβάντε, o ρόλος της Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Λεβάντε, οι σχέσεις που έχει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και η κυβέρνησή του με τα ΗΑΕ, το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία, οι συζητήσεις για τον διάδρομο IMEC, ο στρατηγικός ρόλος της Σούδας που αποτελεί κρίσιμο κόμβο για επιχειρήσεις ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Υπάρχουν πολύ περισσότερα που μπορεί να κάνει η Ελλάδα».
