Τρεις διαλέξεις για ισάριθμα αρχαία θέατρα του Αιγαίου διοργανώνονται φέτος από το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στο πλαίσιο του κύκλου Megaron Plus (σε συνεργασία με το σωματείο Διάζωμα). Η πρώτη – με θέμα το ρωμαϊκό θέατρο της Μήλου – πραγματοποιήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου (μπορείτε να παρακολουθήσετε τη βιντεοσκόπησή της στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη διαλέξεων του Ιδρύματος Μποδοσάκη – Bodossaki Lectures on Demand-BLOD, www.blod.gr).
Επονται άλλες δύο: στις 12 Μαρτίου ο δρ Δημήτρης Αθανασούλης, προϊστάμενος Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, η Ευαγγελία Σημαντώνη-Μπουρνιά, αρχαιολόγος, ομότιμη καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ, η Δήμητρα Μαυροκορδάτου, αρχιτέκτων-μηχανικός Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και η δρ Τάνια Πανάγου, αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, θα κάνουν μια συζήτηση για το αρχαίο θέατρο της Καρθαίας στην Κέα. Κάθε κουβέντα ακολουθείται από θεατρικό αναλόγιο: αυτή τη φορά το κοινό θα ακούσει μια αφήγηση μύθων σχετικών με αυτή την αρχαία πόλη-κράτος (μία από τις τέσσερις συνολικά) του όμορφου νησιού από τον ηθοποιό/αφηγητή παραμυθιών Γιώργο Ευγενικό. Συντονίζει ο Σταύρος Μπένος, πρόεδρος του Σωματείου Διάζωμα. Με το πέρας την εκδήλωσης, στο φουαγέ, οι παριστάμενοι θα απολαύσουν εκλεκτά προϊόντα της τζιώτικης γης.
Στις 31 Μαρτίου η αντίστοιχη εκδήλωση θα είναι αφιερωμένη στο αρχαίο θέατρο της Θάσου. Χτισμένο από τα μέσα του 4ου π.Χ. αιώνα σε περίοπτη θέση στην πλαγιά του λόφου της ακρόπολης της αρχαίας πόλης, παρέμεινε ορατό σε όλο τον βίο του, αντικρίζοντας το γαλάζιο του Αιγαίου με τα απαστράπτοντα εδώλια από λευκό θασίτικο μάρμαρο. Στο πέρασμα των αιώνων, η πλούσια βλάστηση του νησιού κάλυψε και εν μέρει προστάτεψε τα μάρμαρά του, όχι βέβαια χωρίς απώλειες, καθώς κάποια αποσπάστηκαν και μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, ενώ άλλα αποτέλεσαν έτοιμο οικοδομικό υλικό. Η ιστορία και οι περιπέτειες του μνημείου, τα προβλήματα και οι προκλήσεις του έργου που υλοποιήθηκε, θα αποτελέσουν το αντικείμενο της συζήτησης.
Νέες ανασκαφές
Οσον αφορά τη Μήλο, ο κ. Μπένος τονίζει ότι αυτό που αναδείχθηκε ήταν ότι βρισκόμαστε μόνο στην πρώτη φάση ανάδειξης του μνημείου: «Ο δήμαρχος του νησιού ανακοίνωσε ότι έχει προχωρήσει και η απαλλοτρίωση του άνω διαζώματος. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να ξεκινήσει σύντομα η νέα ανασκαφή και για να πάρει το θέατρο την οριστική του μορφή. Αυτή τη στιγμή χωράει οκτακόσιους θεατές, αλλά εικάζεται ότι στο πλήρες μέγεθός του χωρούσε 8.000 ανθρώπους – μιλάμε για δεκαπλάσια χωρητικότητα. Πρόκειται για πολυτελές θέατρο που αντικατοπτρίζει τον πλούτο του νησιού κατά τη Ρωμαϊκή εποχή. Δεν έχουμε πολλά μαρμάρινα θέατρα, τα συναντάμε στη Θάσο και στη Λάρισα, για παράδειγμα, και αποτελούν αδιάψευστη μαρτυρία για την οικονομική άνθηση της εκάστοτε περιοχής. Επίσης, αναδείχθηκε η δυνατότητα δημιουργίας μιας τοπικής διαδρομής που θα συνδέει το θέατρο με τις κατακόμβες, ένα μοναδικό παλαιοχριστιανικό μνημείο. Δύο πράγματα που θα τα φροντίσουμε το συντομότερο δυνατό».
Η Πόπη Μαλαπάνη, υπεύθυνη Δράσεων Σύγχρονου Πολιτισμού στο Σωματείο Διάζωμα και υπεύθυνη του Προγράμματος «Ακούμε τους νέους», εξηγεί: «Επιλέξαμε τον θεματικό άξονα “Τρία θέατρα στο φως του Αιγαίου”. Το κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ότι βρίσκονται και τα τρία στο Αιγαίο και συμπτωματικά και στα τρία αυτά θέατρα φέραμε μια δράση από το πρόγραμμα που τρέχουμε σε συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο. Κάθε χρόνο το Εθνικό Θέατρο κάνει μια μικρή παράσταση, με λίγους ηθοποιούς και λιτά μέσα, και περιοδεύει σε αρχαία θέατρα της Ελλάδας. Οι παραστάσεις γίνονται με φυσικό φως και φυσικό ήχο. Η εμπειρία ήταν συγκλονιστική – τόσο για το κοινό όσο και για εμάς που τη διοργανώσαμε. Αυτό που την έκανε τόσο ξεχωριστή ήταν η απερίγραπτη ομορφιά του εκάστοτε τοπίου και η επικοινωνία της παράστασης με τον χώρο, ιδίως η σχέση με τη θάλασσα, που και στα τρία θέατρα ήταν αναπόσπαστο μέρος της εμπειρίας. Ιδιαίτερη σημασία είχε το θέατρο της Θάσου, που άνοιξε μετά από έντεκα χρόνια εργασιών αποκατάστασης. Ολη η τοπική κοινωνία περίμενε με μεγάλη λαχτάρα αυτή την παράσταση – και πράγματι ήρθαν 700 άτομα».
Ρωτάμε την κυρία Μαλαπάνη ποιος είναι ο στόχος αυτών των διαλέξεων. «Γενικώς μας ενδιαφέρει να γνωρίσει το ευρύ κοινό αρχαιολογικούς χώρους που δεν έχουν τόσο μεγάλη προβολή. Στην Κέα, στην Καρθαία, έχει γίνει υποδειγματική δουλειά. Το Διάζωμα ήρθε σε επαφή με την κυρία Εύα Πουρνιά, την αρχαιολόγο που μελετά το μνημείο, και ανέθεσε τη μελέτη αποκατάστασης αξιοποιώντας τον “Κουμπαρά” – τον ηλεκτρονικό τραπεζικό λογαριασμό στον οποίο συμβάλλουν απλοί πολίτες – καθώς και χορηγία από τον εφοπλιστή Θανάση Μαρτίνο και το ίδρυμά του. Η μελέτη παραδόθηκε στο υπουργείο Πολιτισμού, εγκρίθηκε από τα αρμόδια θεσμικά όργανα και η κυρία Πουρνιά με την ομάδα της και την Εφορεία Αρχαιοτήτων εφάρμοσαν τη μελέτη, με κονδύλια που εξοικονομήθηκαν από προηγούμενο ΕΣΠΑ. Το 2017 το θέατρο αποδόθηκε στο κοινό και η αποκατάσταση της Καρθαίας συνολικά βραβεύτηκε από τη Europa Nostra. Αυτά δείχνουν τι αποτέλεσμα μπορούμε να έχουμε μέσα από συνέργειες όλων των σχετικών φορέων».
Τα αρχαία μνημεία μένουν φυσικά ζωντανά όταν γίνεται χρήση τους. Αξίζει να σημειωθεί πως το επερχόμενο καλοκαίρι θα γίνει μια διπλή περιοδεία με θεατρικές παραστάσεις: το ένα σκέλος της θα πραγματοποιηθεί στην ηπειρωτική Ελλάδα και το άλλο στην Κρήτη (δεν έχει αποφασιστεί ακόμη σε ποιους ακριβώς χώρους). Η Μαρία Σοφικίτου, αρχαιολόγος και διευθύντρια του Σωματείου Διάζωμα, εξηγεί πως «τα αρχαία θέατρα της Κρήτης δεν είναι ευρύτερα γνωστά, διότι η τοπική αρχαιολογική έρευνα εστιάζει συνήθως στον Μινωικό πολιτισμό, με αποτέλεσμα οι κλασικές και ρωμαϊκές αρχαιότητες να παραμένουν στη σκιά. Ωστόσο υπάρχουν εξαιρετικοί χώροι: η Απτέρα στη Σούδα, η Χερσόνησος, η Ιεράπετρα, η Γόρτυνα – που ήταν το διοικητικό κέντρο των Ρωμαίων για ολόκληρη τη Νότια Μεσόγειο, και μόνη της έχει πέντε θέατρα. Φέτος αποφασίσαμε η γενική συνέλευση των μελών μας να γίνει τον Οκτώβριο στην Κρήτη, επισκεπτόμενοι όσα θέατρα προλάβουμε και αν γίνεται και το Μινωικό Ανάκτορο της Φαιστού, διότι υπάρχει η θεωρία ότι εκεί γεννήθηκαν οι πρώτες μορφές του Αρχαίου Ελληνικού Θεάτρου, ως συνάθροιση του κόσμου για λατρευτικούς σκοπούς. Η κυρία Αθανασία Κάντα έχει ασχοληθεί με αυτό το φαινόμενο και έχει γράψει τη σχετική βιβλιογραφία».
