Υπάρχουν δημιουργοί που έχουν αφήσει το στίγμα τους μέσω της τέχνης τους. Και αυτό που τους κάνει πολύτιμους είναι το γεγονός ότι έχουν αφήσει το έργο τους να μιλάει για τους ίδιους. Στην κατηγορία αυτή ανήκει ο συνθέτης Ηλίας Ανδριόπουλος. Από τους εκπροσώπους του νεότερου ρεύματος της ελληνικής μουσικής, με έργο πολύπλευρο και αναγνωρίσιμο, από τον Νοέμβριο του 1976 που κυκλοφόρησε ο πρώτος δίσκος του με τον τίτλο «Κύκλος Σεφέρη», με τραγούδια σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη με τον Νίκο Ξυλούρη και την Αλκηστη Πρωτοψάλτη, έως σήμερα, 50 χρόνια μετά, συνεχίζει στον ίδιο δρόμο. Με το προσωπικό του ύφος και ήθος τιμά την ελληνική μουσική.
Το Εργαστήρι Ελληνικής Μουσικής του Δήμου Αθηναίων, την Τρίτη 17 Φεβρουαρίου, τιμά τον Ηλία Ανδριόπουλο στο Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας» με το αφιέρωμα «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας». Βραδιά που φωτίζει τον κόσμο της μουσικής και του ποιητικού λόγου του συνθέτη μέσα από τα έργα του «Γράμματα στον Μακρυγιάννη», «Λαϊκά προάστια», «Προσανατολισμοί», «Ξένες πόρτες», «Αργοναύτες», «Ωδαί» κ.ά. Οι ενορχηστρώσεις και η μουσική διεύθυνση είναι του Αγγελου Ηλία, ενώ ερμηνεύουν οι Μανώλης Μητσιάς, Δημήτρης Μπάσης και Θεοδώρα Μπάκα.
Ο συνθέτης μιλάει στο «B» για τη συναυλία, τη σχέση του με τη μουσική αυτόν τον μισό αιώνα, τον ποιητικό λόγο κ.ά.
«Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας» είναι ο τίτλος της συναυλίας. Πώς θα τον ερμηνεύατε/εξηγούσατε άραγε;
«Εύστοχη η παρατήρησή σας. Δανειζόμενος τον στίχο του Σεφέρη και τοποθετώντας τον ως προμετωπίδα στον τίτλο της συναυλίας, ήθελα να υπαινιχθώ, υποψιάζοντας ταυτόχρονα και το κοινό, ότι η μουσική και τα τραγούδια που θα ακουστούν στη βραδιά ανοίγονται σε άλλες περιοχές της τέχνης, πιο ενδιαφέρουσες, κατά τη γνώμη μου, από τις συνήθειες μιας αδιέξοδης και πολλές φορές εκτονωτικής διασκέδασης.
Αλλά, για να παραφράσω αυτόν τον υπέροχο στίχο, μήπως τα τραγούδια μας δεν είναι και αυτά παιδιά πολλών ανθρώπων; Να σας θυμίσω πως οι ποιητές έχουν περίοπτη θέση στο έργο μου. Σεφέρης, Ελύτης, Κάλβος, Γκάτσος κ.ά. Ακόμα και στα απλά τραγούδια μου, αν το προσέξετε, οι στίχοι Ελευθερίου, Μπουρμπούλη κ.λπ. διακρίνονται από μία λεπτή ποιητικότητα. Ξέρετε, είχαμε την αίσθηση στα παλιότερα χρόνια – ο πληθυντικός αναφέρεται στους συνθέτες – ότι μέσω του τραγουδιού κάναμε τέχνη. Εκ του αποτελέσματος, νομίζω, είχαμε δίκιο. Εδώ θα πρέπει να αναζητηθεί ο λόγος γιατί ο χρόνος στάθηκε γενναιόδωρος απέναντί μας και δεν κατέβαλε το έργο μας, αλλά αντίθετα το διέσωσε. Σε ό,τι με αφορά, προσπαθώ να κρατήσω ανέπαφη από τις μεταμορφώσεις του χρόνου τη στέρεη σχέση μου με το φιλόμουσο κοινό».
Μισός αιώνας στη μουσική. Πώς τα καταφέρατε και δεν κάνατε εκπτώσεις; Τι ρόλο έπαιξαν στη διαδρομή σας τα χρήματα και η δόξα/επιτυχία;
«Τον Μάρτιο του 1976 κυκλοφόρησε ο πρώτος μου δίσκος “Κύκλος Σεφέρη”. Εχουν περάσει από τότε 50 ολόκληρα χρόνια. Δεν είναι και λίγα. Μπήκαμε παιδιά σε αυτή την περιπέτεια και καταλήξαμε μεγάλοι με άσπρα μαλλιά. Μας ακολουθούν βέβαια οι δυνατές στιγμές, καλές και κακές, αυτού του υπέροχου ταξιδιού. Δισκογραφία, ηχογραφήσεις, συναυλίες, φίλοι, γνωριμίες, συνάδελφοι συνθέτες, μουσικοί, τραγουδιστές, νεανικά οράματα, που όλα μαζί συνθέτουν μέσα μου μία συναισθηματική τοιχογραφία μνήμης.
Σε μία μακρά πορεία είναι φυσικό να κάνεις λάθη, αλλά δεν απομακρύνθηκα, και χαίρομαι που το εντοπίζετε στην ερώτησή σας, από τον καλλιτεχνικό – ιδεολογικό μου άξονα. Ξέρετε, μέσω του τραγουδιού, αντί για πρελούδια, σονάτες κ.λπ., εγώ έκανα μουσική. Δείτε τις μελοποιήσεις μου πάνω στον Κάλβο, τους “Αργοναύτες”, ακόμα και τους “Προσανατολισμούς”, στην πολυφωνική τους εκδοχή. Ενώ η βάση τους είναι το τραγούδι, βλέπουμε μία προέκταση προς την έντεχνη περιοχή της μουσικής. Με μία τέτοια λοιπόν θωράκιση ήταν εύκολο να αποφύγω τις αγοραίες καταστάσεις, αν και η δικογραφία στην ακμή της ενείχε τέτοιους πειρασμούς.
Είναι αλήθεια ότι τα χρήματα δεν έπαιξαν ποτέ πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή μου. Ηταν έξω από τον χαρακτήρα μου. Αν είσαι σωστός καλλιτέχνης, οι οικονομικοί σου στόχοι πρέπει να έπονται των καλλιτεχνικών. Το αντίθετο δημιουργεί πρόβλημα. Επίσης την πρόωρη επιτυχία, μαζί με την επίφαση μιας εφήμερης δόξας, αν δεν την αντέξεις, σε γελοιοποιεί. Εχουμε πολλά τέτοια παραδείγματα. Η εποχή που ως νέος καλλιτέχνης γνώρισα την επιτυχία και την αναγνώριση ήταν πιο προσγειωμένη σε σχέση με το σήμερα και δεν επέτρεπε τέτοιες παρεκκλίσεις. Χαιρόμουν την αποδοχή και την αγάπη του κόσμου, αλλά πάντα σε σχέση με την αξία του έργου μου».
Είστε ικανοποιημένος από την πολύχρονη πορεία σας;
«Σε γενικές γραμμές θα έλεγα πως είμαι. Αν και πάντα μένει κάτι που θα ήθελα να είχα κάνει παραπάνω. Είναι ίσως το ανικανοποίητο του δημιουργού, που ποτέ δεν εφησυχάζει, γιατί δεν δέχεται ότι έχει καλύψει όλα αυτά που είχε κατά νου. Είναι και εκείνα τα τραγούδια που άρχισα και δεν τελείωσα ποτέ, οι μουσικές που ξέχασα σε κάποια συρτάρια και περιμένουν κάποια στιγμή την ολοκλήρωσή τους. Βλέπετε, όλο κάτι μένει και δεν μας αφήνει σε ησυχία».
Ποιες ήταν/είναι οι πηγές της έμπνευσής σας;
«Η έμπνευση έρχεται από διάφορες κατευθύνσεις, ανάλογα με την εποχή. Τι σου μεταδίδει αυτή, πώς αντιδράς, πώς δέχεσαι τους ερεθισμούς και ποια είναι κάθε φορά η συναισθηματική και η πνευματική σου κατάσταση. Αυτά και άλλα πολλά είναι τα στοιχεία που σε οδηγούν στις δημιουργικές σου στιγμές. Αλλά να σας πω κάτι; Σημασία σε αυτή τη διαδικασία δεν έχει τόσο η αιτία που την προκάλεσε, αλλά η δύναμη και το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα που προκύπτει. Παρθενογένεση στη ζωή και στην τέχνη δεν υπάρχει. Πάντα θα ανακαλύπτεις κάτι από το παρελθόν, να πατήσεις επάνω του και με τη δύναμη του ταλέντου σου να προχωρήσεις».
Το έργο σας όμως είναι πολύπλευρο. Ποια είναι η κοινή συνισταμένη του;
«Είναι το αναγνωρίσιμο ύφος μου και ο χαρακτήρας της μουσικής μου γραφής. Είναι το προσωπικό αίσθημα το οποίο δένει με μία λεπτή κλωστή όλο το εύρος του μουσικού μου κόσμου. Είναι η μουσική μου γλώσσα, η οποία διαπερνά τόσο τα τραγούδια μου όσο και τα πιο περίτεχνα έργα μου. Ενα άλλο σημαντικό στοιχείο αναγνωρίσιμο, είτε αναφερόμαστε στη λυρική μου πλευρά είτε στη λαϊκή είτε στην πιο έντεχνη-λόγια, πιστεύω είναι η ελληνικότητα, η οποία εναλλάσσεται από έργο σε έργο και μεταπλάθεται ακουστικά, ανάλογα με το ύφος, το κλίμα, την τεχνική και το περιεχόμενο. Αν και σε αυτά τα αισθητικής φύσεως ζητήματα δεν μπορείς να είσαι ακριβής, πάντα κάτι θα σου ξεφεύγει και θα μένει έξω από το θεωρητικό πλαίσιο».
Ποια είναι η ουσία της μουσικής και του ποιητικού λόγου;
«Θα σας απαντήσω. Ενας ευτυχής συνδυασμός μουσικής και ποιητικού λόγου μας γεμίζει αισθητική χαρά και αισθητική συγκίνηση. Μας αποκαλύπτει τις πιο κρυφές και ανεξερεύνητες πτυχές της ύπαρξής μας. Η μουσική, όταν ντύσει σωστά με ήχους τον ποιητικό λόγο, τον κάνει πιο κατανοητό και πιο αποδεκτό από το ευρύ κοινό, κι ας λένε κάποιοι πως η ποίηση δεν χρειάζεται να μουσικοποιείται».
Τελικά, υπάρχει χώρος στην ελληνική κοινωνία για δημιουργούς του δικού σας ύφους και ήθους; Ή κυριαρχεί (μόνο) το εφήμερο;
«Κοιτάξτε, πάντα θα υπάρχει χώρος για αυτόν που θέλει να κάνει τέχνη και να υπερασπίζεται τις καλλιτεχνικές του αρχές. Μπορεί το κοινό να λιγοστεύει, ανάλογα με την πτώση μιας εποχής, αλλά δεν σβήνει. Το εφήμερο, που σωστά επισημαίνετε, εγώ θα προσέθετα και το ευτελές, εκτινάσσεται όταν υποχωρεί, όπως στον καιρό μας, η μέση αισθητική στάθμη της κοινωνίας και αναποδογυρίζεται ο αξιακός της κώδικας. Γιατί συμβαίνει αυτό; Δεν είναι του παρόντος να το αναλύσουμε. Ομως, παρ’ όλη τη ζημιά που γίνεται, νομοτελειακά στο τέλος αυτά τα πράγματα τα σαρώνει πάντα ο χρόνος».
INFO:
«Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας». Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας» (Ακαδημίας 59), την Τρίτη 17 Φεβρουαρίου, στις 20.30.
