Πώς μπορεί ένας τόπος να αφηγηθεί την ιστορία του πέρα από τις εικόνες που έχουμε ήδη συνδέσει μαζί του; Πώς μπορεί η φωτογραφία να απομακρυνθεί από την επιφανειακή καταγραφή ενός τοπίου και να αναζητήσει τις μνήμες, τις μεταμορφώσεις και τις αόρατες σχέσεις που διαμορφώνουν την ταυτότητά του; Και πώς αλλάζει η αντίληψή μας για ένα νησί όταν το αντιμετωπίζουμε όχι ως ένα τουριστικό σκηνικό, αλλά ως έναν ζωντανό χώρο όπου συνυπάρχουν η φύση, η ιστορία, η ανθρώπινη παρουσία και ο χρόνος;
Σε αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει το Photo Capsule, το φωτογραφικό πρόγραμμα φιλοξενίας που πραγματοποιήθηκε στην Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών παράλληλα με το Anargyros Art Residency και πλέον έχει το αποτύπωμα της έκθεσης «Insular Animisms» («Νησιωτικοί ανιμισμοί»), μιας θεματικής που αναφέρεται σε μια σύγχρονη καλλιτεχνική προσέγγιση που αντιμετωπίζει τον άνθρωπο όχι ως ον ξεχωριστό από τη φύση, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου συστήματος σχέσεων. Το νησί προσεγγίζεται ως ένας ενεργός συνομιλητής, όπου η θάλασσα, η βλάστηση, η γεωγραφία, οι ανθρώπινες ιστορίες και τα πολιτισμικά κατάλοιπα συνδιαμορφώνουν μια κοινή αφήγηση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το πιλοτικό πρόγραμμα Photo Capsule, το οποίο σχεδίασαν και επιμελήθηκαν ο φωτογράφος Ηλίας Κοσίντας και η επιμελήτρια Εύα Βασλαματζή, λειτουργεί ως μια φωτογραφική διερεύνηση αυτής της σχέσης. Οι τέσσερις συμμετέχοντες φωτογράφοι, Νίκο Κρεμπς, Χριστίνα Παπαδημητρίου, Κατερίνα Καλούδη και Γιώργος Γιατρομανωλάκης, δεν αναζητούν μια ενιαία εικόνα των Σπετσών, αλλά προτείνουν διαφορετικές αναγνώσεις του τόπου μέσα από τη μνήμη, την ύλη, την αρχιτεκτονική και το φυσικό περιβάλλον. Κοινώς, το Photo Capsule δεν αποτελεί μία ακόμη φωτογραφική καταγραφή του νησιού. Αντίθετα, προτείνει μια πιο σύνθετη προσέγγιση, όπου ο τόπος δεν εμφανίζεται ως ένα στατικό τοπίο, αλλά ως ένα πεδίο εμπειριών, μνήμης και συνεχών μετασχηματισμών.
Εργα της Κατερίνας Καλούδη. @Νεφέλη Παπαϊωάννου
Πέρα από την καρτ ποστάλ
Η έκθεση αναπτύσσεται μέσα από τις τέσσερις διαφορετικές φωτογραφικές προσεγγίσεις, που συνομιλούν τόσο μεταξύ τους όσο και εν μέρει με την ιστορία της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής. Για παράδειγμα, ο Νίκο Κρεμπς επιλέγει να παρουσιάσει το έργο του σε έναν χώρο που μετατράπηκε σε σκοτεινό θάλαμο και ταυτόχρονα σε εκθεσιακό περιβάλλον. Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Ο χώρος παραπέμπει στις παλαιότερες χρήσεις της Σχολής, όταν λειτουργούσε φωτογραφική λέσχη των μαθητών με δικό της σκοτεινό θάλαμο, αλλά και αίθουσα προβολών. Οι επισκέπτες εισέρχονται έτσι σε έναν χώρο όπου η ίδια η διαδικασία παραγωγής της φωτογραφικής εικόνας γίνεται μέρος της εμπειρίας, ενώ το έργο του Κρεμπς συνομιλεί με την ιστορία της φωτογραφίας, τη μνήμη του κτιρίου και τις πειραματικές δυνατότητες του μέσου. Η Χριστίνα Δημητριάδη παρουσιάζει περίπου σαράντα φωτογραφίες μικρής διάστασης, τοποθετημένες έτσι ώστε να θυμίζουν παιχνίδι μνήμης. Στις εικόνες της συνυπάρχουν όστρακα, οργανικά ευρήματα και πλαστικά αντικείμενα που συνέλεξε από το νησί. Συχνά ο θεατής δυσκολεύεται να διακρίνει αν πρόκειται για φυσικά ή τεχνητά υλικά, καθώς οι φωτογραφίες ανατρέπουν την πρώτη εντύπωση και θέτουν ερωτήματα γύρω από τη σχέση φύσης και ανθρώπινης παρέμβασης.
Η Κατερίνα Καλούδη στρέφει το βλέμμα της στη χλωρίδα του νησιού, απομονώνοντας μικροσκοπικές λεπτομέρειες φυτών και φυσικών σχηματισμών μέσα από την έντονη μεγέθυνση του φακού της. Ωστόσο, η τόσο μεγάλη μεγέθυνση οδηγεί τελικά σε εικόνες σχεδόν αφηρημένες, όπου το αναγνωρίσιμο χάνεται και η φύση μετατρέπεται σε φόρμα, χρώμα και υφή. Πειραματική είναι και η προσέγγιση του Γιώργου Γιατρομανωλάκη, ο οποίος αξιοποιεί διαφορετικά τεχνικά μέσα για να επαναπροσδιορίσει τη φωτογραφική διαδικασία. Ανάμεσα στα έργα του περιλαμβάνονται λήψεις που πραγματοποιήθηκαν με drone πάνω από τη θάλασσα, όπου η κίνηση μετατρέπεται ουσιαστικά σε ένα είδος σχεδίου στον αέρα. Η φωτογραφία παύει να λειτουργεί μόνο ως καταγραφή και γίνεται αποτέλεσμα μιας performative διαδικασίας, όπου η ίδια η διαδρομή της κάμερας παράγει την τελική εικόνα.
Η δουλειά της Χριστίνας Δημητριάδη. @Νεφέλη Παπαϊωάννου
To εικαστικό residency
Η παρουσίαση του Photo Capsule εντάσσεται στον ευρύτερο καλλιτεχνικό διάλογο που αναπτύσσεται γύρω από την έκθεση «Insular Animisms», η οποία φιλοξενείται επίσης στην Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών, σε καλλιτεχνική διεύθυνση και επιμέλεια της Εύας Βασλαματζή. Η έκθεση αποτελεί το αποτέλεσμα του δεύτερου κύκλου του Anargyros Art Residency, του προγράμματος φιλοξενίας καλλιτεχνών που πραγματοποιείται στο ιστορικό συγκρότημα της Σχολής. Σε αντίθεση με την πρώτη διοργάνωση, όπου οι συμμετέχοντες είχαν επιλεγεί κατόπιν πρόσκλησης, φέτος η επιλογή έγινε μέσω ανοιχτής πρόσκλησης ενδιαφέροντος, η οποία συγκέντρωσε περίπου 500 αιτήσεις από όλον τον κόσμο. Από αυτές επιλέχθηκαν έξι δημιουργοί: η εικαστικός Μυρτώ Βρατσάνου, ο χορογράφος και περφόρμερ Κωνσταντίνος Παπανικολάου, ο Ναμπίλ Ανίς, η κινηματογραφίστρια και εικαστικός Μαριάντζελα Τσικαρέλο, η διεπιστημονική καλλιτέχνιδα Νόνα Ινέσκου και η καλλιτέχνιδα ήχου Ματίλντε Μεϊρέλες.
Η φετινή διοργάνωση διευρύνει μάλιστα το πεδίο του residency, εντάσσοντας για πρώτη φορά τη μουσική και την ηχητική τέχνη δίπλα στον κινηματογράφο, τον χορό και τις εικαστικές τέχνες. Οσον αφορά το residency φωτογραφίας – δεδομένου ότι είναι πιλοτικό πρόγραμμα δεν έγινε open call –, «απευθυνθήκαμε σε καλλιτέχνες που η δουλειά τους είχε μια συνάφεια με τη θεματική των “Νησιωτικών ανιμισμών” για να υπάρχει και μια συνάφεια με τα υπόλοιπα έργα, καλλιτέχνες που είναι στην Ελλάδα είναι διαθέσιμοι και ο τέταρτος, ο Νίκο Κρεμπς, που είναι Ελβετός, ζει στην Ελλάδα, οπότε στραφήκαμε σε καλλιτέχνες που βρίσκονταν ήδη εδώ» όπως θα εξηγήσει η Βασλαματζή.
ΙNFO
