Μια νέα έκθεση από το Yale University ρίχνει φως στη διαρκώς μειούμενη εμπιστοσύνη του κοινού προς την ανώτατη εκπαίδευση και στην ευθύνη που οφείλουν να αναλάβουν τα πανεπιστήμια για αυτή την εξέλιξη.
Η έκθεση επικαλείται δημοσκόπηση της Gallup, που δείχνει πόσο απότομα έχει μειωθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών, κατά τη διάρκεια των τελευταίων 10 ετών. Το 2024, η εμπιστοσύνη στα ιδρύματα έπεσε σε ιστορικό χαμηλό, στο 36% – από 57%, μια δεκαετία νωρίτερα, όταν οι ερωτηθέντες δήλωναν ότι είχαν «πολύ» ή «αρκετά» μεγάλη εμπιστοσύνη στην ανώτατη εκπαίδευση. Η επιτροπή του Yale εξέτασε επίσης έρευνα του Pew Research Center, το 2025, σύμφωνα με την οποία, το 70% των Αμερικανών, ποσοστό αυξημένο από το 56%, το 2020, θεωρεί ότι η ανώτατη εκπαίδευση κινείται προς λάθος κατεύθυνση. Ως λόγους ανέφεραν το υψηλό κόστος, την ανεπαρκή προετοιμασία για την αγορά εργασίας και την περιορισμένη ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και των δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων των φοιτητών. Επιπλέον, πολλοί δίνουν στα κολέγια και τα πανεπιστήμια αρνητικές αξιολογήσεις σε μια σειρά από συγκεκριμένους τομείς – από τη διατήρηση του προσιτού κόστους διδάκτρων έως την προετοιμασία των φοιτητών για θέσεις εργασίας στη σημερινή οικονομία.
Η επιτροπή εντόπισε τρεις βασικούς παράγοντες πίσω από αυτή τη μείωση της εμπιστοσύνης. Ο πρώτος αφορά το εκρηκτικά αυξανόμενο κόστος της ανώτατης εκπαίδευσης στις ΗΠΑ και την αντίληψη ότι το πανεπιστήμιο – προπτυχιακό, μεταπτυχιακό ή επαγγελματικό – δεν αξίζει πλέον τα χρήματα και τις θυσίες που απαιτεί. Ο δεύτερος σχετίζεται με το σύστημα εισαγωγής και πιο συγκεκριμένα με τις ασάφειες αναφορικά με το ποια άτομα γίνονται δεκτά και για ποιους λόγους. Ο τρίτος λόγος περιλαμβάνει ζητήματα σχετικά με το τι λέγεται και τι διδάσκεται στα πανεπιστήμια, όπως η ελευθερία του λόγου, η πολιτική μεροληψία και η αυτολογοκρισία. Επίσης, επισημαίνονται προβλήματα στο εσωτερικό των πανεπιστημίων, όπως ο πληθωρισμός βαθμολογιών, οι νέες τεχνολογίες και η διόγκωση της γραφειοκρατίας, που υπονομεύουν την ακαδημαϊκή αποστολή.
Στόχος της έκθεσης, σύμφωνα με τη συν-πρόεδρο της επιτροπής Beverly Gage, ήταν να εξεταστεί το πρόβλημα σε βάθος χρόνου και να αναγνωριστεί ότι η δυσπιστία του κοινού έχει διαμορφωθεί σταδιακά και θα χρειαστεί χρόνος για να αντιστραφεί. Τόνισε επίσης την ανάγκη για αυτοκριτική και ουσιαστικές αλλαγές, όχι μόνο για καλύτερη επικοινωνία.
Οι προτάσεις της επιτροπής επικεντρώνονται στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης προς την ανώτατη εκπαίδευση, μέσω θεσμικών αλλαγών και επαναπροσδιορισμού του ρόλου των πανεπιστημίων. Πρώτον, τονίζεται η ανάγκη για αυτοκριτική: τα πανεπιστήμια οφείλουν να αναγνωρίζουν αδυναμίες και να βελτιώνονται, αντί να λειτουργούν εσωστρεφώς. Αυτό αφορά όλα τα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας.
Κεντρική σύσταση είναι η επιστροφή στον βασικό σκοπό του πανεπιστημίου, δηλαδή τη δημιουργία, διάδοση και διατήρηση της γνώσης. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η σημασία της ελευθερίας του λόγου και της ακαδημαϊκής ελευθερίας, ως θεμελιωδών αρχών για την αναζήτηση της αλήθειας, με σαφή όρια, ώστε να διασφαλίζεται ο διάλογος χωρίς παρεμπόδιση.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μείωση του κόστους σπουδών, ώστε η εκπαίδευση να είναι πιο προσιτή. Προτείνονται πιο γενναιόδωρες οικονομικές ενισχύσεις και μεγαλύτερη διαφάνεια στα δίδακτρα, χωρίς όμως την πλήρη κατάργησή τους, καθώς αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει εξαρτήσεις από εξωτερικούς χρηματοδότες. Επιπλέον, προτείνεται μεταρρύθμιση των διαδικασιών εισαγωγής, με έμφαση στην ακαδημαϊκή επίδοση και στον περιορισμό προνομιακών κατηγοριών (π.χ. κληρονομικότητα, αθλητές).
Η ενίσχυση της πνευματικής ποικιλομορφίας αποτελεί επίσης βασικό στόχο. Τα πανεπιστήμια καλούνται να προωθήσουν τον ανοιχτό διάλογο και την έκθεση σε διαφορετικές ιδέες, μέσω εσωτερικής αξιολόγησης, νέων συνεργασιών και καινοτόμων εκπαιδευτικών πρακτικών. Παράλληλα, αναγνωρίζεται ότι η αξία της εκπαίδευσης δεν περιορίζεται στο εισόδημα των αποφοίτων, αλλά περιλαμβάνει και τη συμβολή τους στην κοινωνία.
Οι προτάσεις περιλαμβάνουν επίσης την ανάγκη για μεγαλύτερη εξωστρέφεια: τα πανεπιστήμια πρέπει να μοιράζονται τη γνώση με την κοινωνία μέσω προγραμμάτων, συνεργασιών και ανοιχτής πρόσβασης. Στο επίπεδο της διδασκαλίας, προτείνεται ενίσχυση της ποιότητας της τάξης, με περιορισμό των ψηφιακών περισπασμών, προώθηση της ενεργού συμμετοχής και αντιμετώπιση της αυτολογοκρισίας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο σύστημα αξιολόγησης, το οποίο θεωρείται ότι έχει υποβαθμιστεί, λόγω πληθωρισμού βαθμών. Προτείνονται κοινά πρότυπα και μηχανισμοί, που θα καθιστούν τους βαθμούς πιο αξιόπιστους και συγκρίσιμους. Παράλληλα, επισημαίνεται η ανάγκη ενίσχυσης της ανθρώπινης διάστασης της πανεπιστημιακής ζωής, με περισσότερη διά ζώσης αλληλεπίδραση.
Επιπλέον, προτείνεται η δημιουργία κοινής βάσης γνώσεων για όλους τους φοιτητές, ιδίως σε θέματα πολιτειακής παιδείας. Στο διοικητικό επίπεδο, υπογραμμίζεται η σημασία της συνεργατικής διακυβέρνησης, της μείωσης της γραφειοκρατίας και της διαφάνειας στη διαχείριση πόρων. Τέλος, τονίζεται η ανάγκη ενίσχυσης της επικοινωνίας με την κοινωνία και της συνεργασίας με άλλα ιδρύματα. Τα πανεπιστήμια καλούνται να ηγηθούν με το παράδειγμά τους, προωθώντας αλλαγές που θα αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη και θα διασφαλίσουν τον ουσιαστικό τους ρόλο στο μέλλον.
* Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο ένθετο Πανεπιστήμιο Αθηνών του ΕΚΠΑ, που κυκλοφόρησε με «Το Βήμα της Κυριακής» στις 31 Μαΐου 2026
