Με βάση το χιλιοειπωμένο κλισέ ότι σε έναν πόλεμο, το πρώτο θύμα είναι η αλήθεια, ο πόλεμος, που άρχισαν οι Ρώσοι εισβάλλοντας στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, και ο οποίος διανύει τον πέμπτο χρόνο του, δεν αποτελεί εξαίρεση.
Η ρωσική προπαγάνδα παρουσιάζει μια εξωραϊσμένη πραγματικότητα του πολέμου, καταφεύγοντας, ως επί το πλείστον, στη χρήση ευφημισμών: από την αρχή της σύγκρουσης μέχρι σήμερα, οι Ρώσοι αναφέρονται στον πόλεμο, ως «ειδική στρατιωτική επιχείρηση». Σε αυτή όμως την εξωραϊσμένη πραγματικότητα προσκρούει, η γλώσσα των ρώσων στρατιωτών στο μέτωπο, η οποία παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα του πολέμου.
Η πολεμική αργκό μέσα από επιστολές 7000 ρώσων στρατιωτών και των συγγενών τους
Μελετώντας 7000 επιστολές ρώσων στρατιωτών και των συγγενών τους, η ανθρωπολόγος Αλεξάνδρα Αρχίποβα, που διδάσκει στην Ecole Normale Supérieure του Παρισιού και ο ψυχολόγος Γιούρι Λάπτσιν, συνέταξαν ένα εθνογραφικό λεξικό του πολέμου, με «συνθηματικές» λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούν οι ρώσοι στρατιώτες. Και αυτό το ιδιότυπο «λεξικό», τμήμα του οποίου, παρουσίασε η γαλλική εφημερίδα Le Monde, καταρρίπτει την επίσημη ρητορική της Μόσχας και την προπαγάνδα του Κρεμλίνου. Στην αργκό του μετώπου, η ρωσική λέξη «πουλάκι» («ptitchka») δηλώνει το drone.
Ο χειριστής του drone, αποκαλείται «ptitchnik», «κυνηγός πουλιών», εν προκειμένω, στρατιωτικών «πουλιών». Αν ένας χειριστής χάσει το drone του, ή αν αυτό καταρριφθεί, τότε ο διοικητής του μπορεί να τον υποχρεώσει να αγοράσει καινούργιο, με δικά του έξοδα. Η χαμηλότερη τιμή ενός drone, είναι περίπου 1.600 ευρώ. Αυτό που φοβούνται περισσότερο οι ρώσοι στρατιώτες, είναι το βαρύ ουκρανικό drone που αποκαλείται «Μπάμπα Γιάγκα», από το όνομα της τρομακτικής μάγισσας της σλαβικής λαϊκής παράδοσης.
Σιωπή ιχθύος από τον Πούτιν για τις επιθέσεις με ουκρανικά drones στη Μόσχα
Όταν στις 18 Ιουνίου, το Κίεβο εξαπέλυσε επίθεση γύρω από τη Μόσχα με 200 drones, ο ρώσος πρόεδρος Πούτιν, δεν έκανε καμία αναφορά. Όταν τελικώς εμφανίστηκε δημόσια στις 23 Ιουνίου, επέρριψε την ευθύνη στη Δύση. «Αυτά τα drones, αυτά τα πλήγματα σε μη στρατιωτικές υποδομές, σε τι αποσκοπούν;
Στο να αποσταθεροποιήσουν την κοινωνία, να δημιουργήσουν αβεβαιότητα σχετικά με τις ενέργειες των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων», δήλωσε. Ούτε στα δελτία ειδήσεων, αναφέρθηκαν οι επιθέσεις στη Μόσχα. Το Channel One, κύριο φερέφωνο του Κρεμλίνου, μετέδωσε ένα σύντομο ρεπορτάζ το πρωί των ουκρανικών επιθέσεων της 18ης Ιουνίου και κατόπιν σιώπησε, μέχρι που ο Πούτιν εμφανίστηκε δημόσια.
Η Μόσχα δεν προειδοποιεί τους Ρώσους για επικείμενες ουκρανικές επιθέσεις
Παράλληλα, τα προβλήματα που συνδέονται με τον πόλεμο παρουσιάζονται, από τη ρωσική κυβέρνηση, επίτηδες, με τεχνικούς ή ουδέτερους όρους. Οι ελλείψεις καυσίμων αποδίδονται σε «προγραμματισμένες εργασίες συντήρησης», οι καθυστερήσεις στις πτήσεις σε «προσαρμογές προγράμματος», το κλείσιμο αεροδρομίων περιγράφεται ως «λειτουργία σύμφωνα με το πραγματικό πρόγραμμα». Ο Πούτιν δεν έχει αναθέσει σε κρατικούς αξιωματούχους την προετοιμασία καταφυγίων ή την ανάπτυξη συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για την αντιμετώπιση μελλοντικών επιθέσεων.
Ο διοικητής του Μπασκορτοστάν, μιας περιοχής με τέσσερα εκατομμύρια κατοίκους ανάμεσα στον ποταμό Βόλγα και τα Ουράλια Όρη, όπου η Ουκρανία έχει επιτεθεί σε διυλιστήρια, δήλωσε στην αμερικανική εφημερίδα The New York Times, ότι η διοίκησή του αποφάσισε να μην ενεργοποιεί πάντα τις σειρήνες, ώστε να μην προκαλείται άγχος στους πολίτες, αναφέροντας ότι έχει σημειωθεί αύξηση στη χρήση αντικαταθλιπτικών στη Ρωσία. Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές για καθυστερήσεις ή ελλιπή συστήματα ειδοποίησης σε περιπτώσεις επιθέσεων με drones, με ορισμένους πολίτες να λαμβάνουν ειδοποιήσεις μέσω SMS με καθυστέρηση, ή να μην ειδοποιούνται καθόλου.
Το σφαγείο του μετώπου: το «κρέας» και τα «λύτρα»
Στο μέτωπο, οι ρώσοι στρατιώτες δεν έχουν την δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τη ζοφερή κατάσταση που βιώνουν, με αντικαταθλιπτικά. Σύμφωνα με την έρευνα των Αρχίποβα και Λάπτσιν, πρέπει να φροντίσουν, κυρίως, να παραμείνουν ζωντανοί, να μην γίνουν «κρέας», («miasso»), -η λέξη που χρησιμοποιείται για τους στρατιώτες εφόδου, οι οποίοι μετατρέπονται σε αναλώσιμη ανθρώπινη ύλη, σε «κρέας για τα κανόνια». Αυτό προϋποθέτει ότι οι στρατιώτες δεν θα «μηδενιστούν» («obnoulenie») δηλαδή, ότι δεν θα εξοντωθούν από τους συμπολεμιστές τους, ή ότι δεν θα σταλούν σε αποστολή του από την οποία είναι βέβαιο ότι δεν θα επιστρέψουν ζωντανοί.
Η ακόμη ότι δεν θα βρεθούν στον «λάκκο» («iama»), το αυτοσχέδιο πειθαρχικό κρατητήριο στο έδαφος: ένας βαθύς λάκκος, με μεταλλική σχάρα, στον οποίο ρίχνονται οι στρατιώτες με δεμένα τα χέρια και τα πόδια επειδή διέπραξαν κάποιο παράπτωμα. Ο λάκκος, έχει βάθος δύο ή τριών μέτρων και ο πυθμένας του είναι γεμάτος νερό. Οι στρατιώτες ξυλοκοπούνται και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τους ρίχνουν νερό πριν τους υποβάλουν σε ηλεκτροσόκ.
Η πρακτική είναι παράνομη αλλά η απόφαση να σταλεί ένας στρατιώτης στον «λάκκο», λαμβάνεται από τον άμεσο προϊστάμενό του, χωρίς γραπτή διαταγή ή άλλη θεσμοθετημένη διαδικασία. Για να γλυτώσουν αυτά τα βασανιστήρια, οι ρώσοι στρατιώτες καταφεύγουν στα «λύτρα» («otkoup»), δηλαδή, στη δωροδοκία ενός διοικητή, προκειμένου να εξασφαλίσουν αναβολή ή να αποφύγουν μια αποστολή με θανατηφόρα κατάληξη.
Το 2025, η υπογραφή ενός συμβολαίου με το ρωσικό στρατό, έδινε στον στρατιώτη, δικαίωμα σε πριμ 4.600 ευρώ, ενώ ο μηνιαίος μισθός του ήταν περί τα 2.300 ευρώ. Τα χρήματα είναι η βάση της άτυπης πολεμικής οικονομίας που επηρεάζει τη ζωή όλων των στρατιωτών.
Πριν από μια επίθεση, οι διοικητές συχνά προτείνουν στον στρατιώτες να πληρώσουν τα «λύτρα» τους. Αν εκείνοι αρνηθούν, μπορεί να ξυλοκοπηθούν, να οδηγηθούν στον «λάκκο» ή να «μηδενιστούν», δηλαδή να εκτελεστούν. Στις καταγγελίες των στρατιωτών επανεμφανίζονται τα ίδια «τιμολόγια»: 600 ευρώ για μια άδεια, 1.800 ευρώ για αναβολή πριν από την αποστολή στα κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη, 3.000 ευρώ για μετάθεση σε θέση εκτός μάχης και 5.500 ευρώ για μετάθεση στα μετόπισθεν.
Τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης στην υπηρεσία του Κρεμλίνου
Όλα αυτά, δεν μεταδίδονται ποτέ από τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης. Η κάλυψη του πολέμου είναι επιλεκτική. Οι στρατιωτικές επιτυχίες της Μόσχας προβάλλονται εκτενώς, ενώ οι αποτυχίες, οι απώλειες ή οι επιθέσεις σε ρωσικό έδαφος υποβαθμίζονται ή παρουσιάζονται με καθυστέρηση. Και πάντα η γλώσσα που χρησιμοποιείται, είναι ουδέτερη ή τεχνική, αποφεύγοντας όρους που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν έντονη συναισθηματική αντίδραση στο κοινό.
Η ενημέρωση για τα αεροδρόμια και τις πτήσεις αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Όταν αεροδρόμια της Μόσχας ή άλλων πόλεων κλείνουν προσωρινά λόγω επιθέσεων με ουκρανικά drones, η αιτιολόγηση που δίνεται στους επιβάτες αφορά «λειτουργικές προσαρμογές» ή «καθυστερήσεις εισερχόμενων πτήσεων». Στόχος του Κρεμλίνου είναι να περιοριστεί η έκθεση του ρωσικού πληθυσμού σε εικόνες ή πληροφορίες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανησυχία ή αμφισβήτηση.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πολλοί Ρώσοι πολίτες αντέδρασαν στις επίσημες δηλώσεις σχετικά με το γιατί δεν χρησιμοποιούνται σειρήνες κατά τη διάρκεια επιθέσεων με drones, ή γιατί δεν δημιουργούνται καταφύγια.
Στόχος η υπακοή στον Πούτιν
Η υποβάθμιση του κινδύνου και η χρήση ευφημισμών για τις επιθέσεις με drones, αποτελεί «ένδειξη υπακοής» προς τον Πούτιν και το καθεστώς του, επισημαίνει η ανθρωπολόγος Αλεξάνδρα Αρχίποβα. «Οι ρωσικές αρχές ενδιαφέρονται κυρίως για τις εικόνες στα δελτία ειδήσεων. Δεν θέλουν «να δημιουργηθεί μαζικός πανικός που θα μπορούσε να προβληθεί στην τηλεόραση και στα δελτία ειδήσεων, με πλήθη να κλαίνε και να τρέχουν στους δρόμους».
Η Αρχίποβα καταλήγει ότι η απόκρυψη της πραγματικότητας και η γλωσσική αμφισημία του ρωσικού καθεστώτος για τον πόλεμο, είναι σκόπιμη: «Οι άνθρωποι μπορούν να καταλάβουν ότι κάτι συμβαίνει, αλλά δεν είναι τόσο σαφές, τί ακριβώς συμβαίνει».
