Στην αποκάλυψη ότι οι ΗΠΑ δέχθηκαν ουσιαστικά την επιβολή χρεώσεων για την παροχή ναυτιλιακών υπηρεσιών προς τα πλοία που διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ, μετά από τις 60 ημέρες που καλύπτει η συμφωνία, προχωρούν τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζοντας πως η προσθήκη της συγκεκριμένης πρόβλεψης στο κείμενο της συμφωνίας έγινε την τελευταία στιγμή, χωρίς να υπάρξει κάποια διαφωνία από την κυβέρνηση Τραμπ.
Τι λέει η Τεχεράνη για τα τέλη
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του πρακτορείου Fars, το τελικό κείμενο του μνημονίου κατανόησης ΗΠΑ – Ιράν αναγνωρίζει ρητά τον ρόλο του Ιράν και του Ομάν στη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, κάτι που εάν επιβεβαιωθεί από την πλευρά της αμερικανικής κυβέρνησης θα αποτελεί μια σημαντική μεταβολή στο καθεστώς των Στενών, τα οποία τουλάχιστον μέχρι πριν τον πόλεμο του Τραμπ και του Ισραήλ κατά της Τεχεράνης τελούσαν υπό καθεστώς διεθνούς περάσματος.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι μετά το πέρας της μεταβατικής περιόδου των δύο μηνών θα μπορεί να εισπράττει τέλη για υπηρεσίες ασφαλείας, πλοήγησης, διαχείρισης κυκλοφορίας και ασφαλιστικής κάλυψης των πλοίων που διασχίζουν το πέρασμα, γεγονός που η ιρανική ηγεσία ευελπιστεί ότι θα δημιουργήσει μια νέα πηγή εσόδων σε μια περίοδο κατά την οποία η οικονομία της χώρας εξακολουθεί να βρίσκεται υπό πίεση από τις κυρώσεις και τις συνέπειες του πολέμου.
Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχεται από το συγκεκριμένο πέρασμα κάθε χρόνο και μέσω του Ορμούζ εξάγουν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το ίδιο το Ιράν. Μόνο το 2025 από τα Στενά μεταφέρθηκαν περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί στο ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Η εξάρτηση της Ασίας είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς περίπου το 80% των ενεργειακών φορτίων που διέρχονται από το Ορμούζ έχουν τελικό προορισμό ασιατικές οικονομίες, με την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των χωρών που επηρεάζονται από οποιαδήποτε διαταραχή.
Σε τι αποσκοπεί το «παράθυρο» των 60 ημερών
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ναυτιλιακής αγοράς, εκατοντάδες δεξαμενόπλοια παραμένουν εγκλωβισμένα εντός του Περσικού Κόλπου ή περιμένουν οδηγίες για να εισέλθουν στην περιοχή. Η κίνηση στα Στενά είχε μειωθεί δραματικά κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ οι ασφαλιστικές εταιρείες εξακολουθούν να αξιολογούν τους κινδύνους πριν επανέλθουν σε κανονικά επίπεδα κάλυψης.
Αναλυτές της αγοράς ενέργειας προειδοποιούν ότι ακόμη και αν η ναυσιπλοΐα αποκατασταθεί πλήρως, θα χρειαστούν εβδομάδες ή και μήνες για να επανέλθουν οι εφοδιαστικές αλυσίδες σε φυσιολογικούς ρυθμούς. Οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις, τα αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου και η ανακατανομή των εμπορικών διαδρομών έχουν δημιουργήσει επιπτώσεις που δεν μπορούν να εξαφανιστούν από τη μία ημέρα στην άλλη.
Πιθανότατα το περιθώριο των 60 ημερών που υποστηρίζουν οι Ιρανοί ότι δίνουν μέχρι την επιβολή χρεώσεων για τη διέλευση έχει σαν στόχο να αποσυμφορηθεί πρώτα η περιοχή και μετά να αρχίσει η χρέωση, ενώ παράλληλα το θέμα με αυτή την παράταση γίνεται διαπραγματευτικό χαρτί που θα επηρεάσει και τις διαπραγματεύσεις για την οριστική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν που θα διεξάγονται το ίδιο διάστημα.
Αυτοί είναι οι όροι και οι προβλέψεις του μνημονίου
Πέρα από το θέμα των Στενών, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεμπάζ Σαρίφ δήλωσε ότι οι δύο πλευρές κήρυξαν τον άμεσο και διαρκή τερματισμό όλων των εχθροπραξιών. Όλες οι πλευρές δήλωσαν ότι το μνημόνιο κατανόησης για τον τερματισμό του πολέμου θα υπογραφεί στην Ελβετία την Παρασκευή. Ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν Κάζεμ Γαριμπαμπάντι διευκρίνισε ότι το μνημόνιο θα δοθεί τότε στη δημοσιότητα. Το Ιράν και οι ΗΠΑ δήλωσαν και οι δύο ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν και ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα αρχίσει να αίρεται μόλις υπογραφεί το μνημόνιο. Και οι δύο πλευρές δήλωσαν ότι διαπραγματεύσεις επί περισσότερο δύσκολων τομέων διαφωνίας, κυρίως για τα θέματα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και των αμερικανικών κυρώσεων κατά του Ιράν, θα διεξαχθούν τις προσεχείς 60 ημέρες.
Τι συμβαίνει με το πυρηνικό πρόγραμμα
Μεταξύ άλλων όπως έγινε γνωστό και οι δύο πλευρές έχουν δηλώσει ότι το Ιράν συμφωνεί ότι δε θα κατασκευάσει ούτε θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, μία δέσμευση που η Τεχεράνη επαναλαμβάνει επί δεκαετίες. Υψηλόβαθμος ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι, εν όψει τελικής συμφωνίας, το Ιράν θα παγώσει τις πυρηνικές του δραστηριότητες, δηλαδή θα απόσχει από περαιτέρω εμπλουτισμό ουρανίου και την επέκταση των πυρηνικών του εγκαταστάσεων. Ο ίδιος αξιωματούχος είπε ότι οι ΗΠΑ συμφώνησαν ότι το Ιράν θα αραιώσει το απόθεμα υψηλού εμπλουτισμού ουρανίου που βρίσκεται στο ιρανικό έδαφος βάσει μελλοντικής συνολικής συμφωνίας. Ο Τραμπ δήλωσε το Σάββατο ότι δεν υπάρχει επείγουσα ανάγκη για την απομάκρυνση του πυρηνικού καυσίμου του Ιράν και ότι οι ΗΠΑ θα το ανακτήσουν «όταν αποκατασταθεί η ηρεμία». Ο Τραμπ δήλωσε ότι θα υπάρξει αυστηρό καθεστώς επιθεωρήσεων του Ιράν βάσει οποιασδήποτε συμφωνίας, αλλά δεν έδωσε λεπτομέρειες.
Κυρώσεις, παγωμένα περιουσιακά στοιχεία
Υψηλόβαθμος ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ συμφώνησαν να μην επιβάλουν νέες κυρώσεις κατά του Ιράν μέχρι την επίτευξη οριστικής συμφωνίας. Πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τις κυρώσεις επί του πετρελαίου για μία συγκεκριμένη περίοδο και μετά την τελική συμφωνία όλες οι κυρώσεις των ΗΠΑ και του ΟΗΕ θα αρθούν βάσει συμπεφωνημένου χρονοδιαγράμματος. Ο ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ συμφώνησαν να αποδεσμεύσουν παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία ύψους 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων, μέσω άμεσων χρηματικών μεταβιβάσεων, της συνεργασίας μεταξύ των χωρών της περιοχής και της παροχής πιστωτικών γραμμών χρηματοδότησης.
Η Ουάσινγκτον, σε συνεργασία με τους περιφερειακούς της συμμάχους, θα καταρτίσει σχέδιο ανοικοδόμησης και ανάπτυξης για το Ιράν, το οποίο θα συζητηθεί με την Τεχεράνη εντός 60 ημερών. Ο Τραμπ δήλωσε ότι το Ιράν δεν θα λάβει μετρητά, αλλά οι κυρώσεις πιθανόν να αρθούν.
Τι συμβαίνει με τον Λίβανο
Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν δήλωσε ότι άμεση κατάπαυση όλων των εχθροπραξιών θα περιλαμβάνει και τον Λίβανο. Η Γραμματεία του Ανωτάτου Εθνικού Συμβουλίου του Ιράν ανακοίνωσε ότι οι πολεμικές επιχειρήσεις θα τερματισθούν οριστικά το βράδυ της Δευτέρας και στον Λίβανο. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι πρέπει να υπάρξει πλήρης τερματισμός των ισραηλινών επιθέσεων κατά του Λιβάνου και οι ΗΠΑ φέρουν την ευθύνη για την εφαρμογή του πλαισίου της συμφωνίας.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Αμυνας του Ισραήλ Ισραελ Κατς δήλωσε ότι ο ισραηλινός στρατός θα παραμείνει στις ζώνες ασφαλείας που έχει καταλάβει στον Λίβανο, την Συρία και την Γάζα και ότι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου το έχει αυτό καταστήσει σαφές στον Τραμπ.
Πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας για το μνημόνιο, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι «θα φέρει την ειρήνη στην περιοχή, περιλαμβανομένου του Λιβάνου». Είπε ότι δεν πρέπει να υπάρξουν άλλες ισραηλινές επιθέσεις κατά του Λιβάνου και άλλες επιθέσεις της Χεζμπολάχ κατά του Ισραήλ.
