H φράση που έχει καταστεί εμβληματική για τον Αμερικανό Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ κυρίως στη δεύτερη θητεία του είναι το «Σας Ευχαριστώ για την Προσοχή Σας σε Αυτό το Ζήτημα» («Thank You For Your Attention to this Matter») με την οποία κλείνει πολλές από τις αναρτήσεις του στην πλατφόρμα «Truth Social».
Συχνά, αλλά όχι πάντοτε ακολουθείται από πολλά θαυμαστικά. Η Washington Post παρατηρεί ότι ο Πρόεδρος Τραμπ την έχει χρησιμοποιήσει 190 φορές κατά τη δεύτερη προεδρία μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025, ενώ μόλις μια φορά κατά την πρώτη του θητεία και άλλες δύο φορές όσο ήταν στην αντιπολίτευση.
Η φράση έχει συνδεθεί ιδιαιτέρως με τον πόλεμο στο Ιράν και έχει οδηγήσει σε ένα διαδικτυακό μιμ, όπου ένα στελθ βομβαρδιστικό προβάλλει τη φράση σε μπάνερ. Οι υποστηρικτές του Τραμπ βλέπουν μια έκφραση ισχύος σε αυτήν την καταληκτήρια πρόταση, την οποία έχουν μετατρέψει σε καπελάκι- σύμβολο προς πώληση στο maga.com.
Η ρητορική της πρόληψης του αποδέκτη
Ποια είναι η ρητορική σημασία αυτής της καταληκτήριας φράσης; Κατ’ αρχήν πρόκειται για ένα σχήμα πρόληψης, όπου ο ομιλητής θεωρεί προκαταβολικά ως δεδομένο ότι ο αποδέκτης θα ακολουθήσει μία συμπεριφορά.
Παρόμοιο σχήμα βλέπουμε σε ταμπέλες που μας ευχαριστούν που υιοθετούμε μια ορισμένη συμπεριφορά, λ.χ. γράφουν «ευχαριστούμε που δεν καπνίζετε» αντί για «παρακαλώ, μην καπνίζετε» ή σε μια πιο ήπια περίπτωση «ευχαριστούμε για την κατανόησή σας».
Το σχήμα «ευχαριστία ως ισχυρή εντολή»
Η έκφραση ευχαριστίας αντί για εντολή, προτροπή ή παράκληση κατά μία έννοια αποτελεί ισχυροποίηση του μηνύματος, καθώς θεωρεί ως δεδομένη την αντίδραση του παραλήπτη. Το αρχέτυπο είναι βεβαίως οι δέκα εντολές, όπως τουλάχιστον μεταφράστηκαν στα ελληνικά, οι οποίες δεν χρησιμοποιούν υποτακτική έγκλιση, λ.χ. «μη φονεύσης», αλλά τον μέλλοντα της οριστικής, λ.χ. «ου φονεύσεις», δηλαδή «δεν θα φονεύσεις». Με άλλα λόγια δεν πρόκειται καν για εντολή, πρόκειται για διαβεβαίωση ότι ο ανήκων σε μια κοινότητα οπωσδήποτε θα τηρήσει την υπόδειξη, περνάμε δηλαδή από τον κόσμο της ενδεχομενικότητας σε αυτόν της βέβαιης αναγκαιότητας. Κατά μια έννοια δεν πρόκειται για δέκα εντολές, αλλά για δέκα ανακοινώσεις.
Η ευχαριστία λειτουργεί, λοιπόν, κατά παθητικό-επιθετικό τρόπο (passive-aggressive) ως ισχυρή εντολή, όπως στον Δεκάλογο ο μέλλοντας της οριστικής. Ο Στίβεν Τσέουνγκ, διευθυντής επικοινωνίας του Λευκού Οίκου, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η κατάληξη αυτή προσδίδει κάτι το «οριστικό, τελεσίδικο και ισχυρό» στις αναρτήσεις του Αμερικανού Προέδρου.
Οι δυο σημασίες του «Τραμπσπλέινινγκ»
Η φράση μπορεί να θεωρηθεί και ως ταυτολογία με την έννοια ότι για να φτάσει κανείς στο τέλος μιας ανάρτησης, συχνά μακροσκελούς, όπου αναγράφεται, θα έχει οπωσδήποτε προσέξει τα λεγόμενα του προέδρου. Είναι πάντως άλλο η απλή διανοητική προσοχή, η οποία συμβαίνει ούτως ή άλλως, και άλλο η ηθική ή υπαρξιακή προσοχή του υποκειμένου, που καλείται να βιώσει βαθιά τις προεδρικές απειλές, επαγγελίες, ανακοινώσεις ή συνδυασμό τους. Υπό αυτήν την έννοια, έχουμε μια πρόληψη των συναισθημάτων του παραλήπτη, σαν άλλη μια μορφή του «Trumpsplaining»:
Η λεξιπλασία αποτελεί μία εκδοχή του πατριαρχικού μανσπλέινινγκ ή «ανδρεξήγησης», κατά την οποία ένας άνδρας επεμβαίνει για να εκφράσει ή να αναδιατυπώσει τα συναισθήματα ή σκέψεις μιας γυναίκας, ωθώντας την στη σιωπή.
«Trumpsplaining» συμβαίνει κατ’ εξοχήν όταν ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά πληθωριστικά για την Πρώτη Κύρια Μελάνια Τραμπ, η οποία εκτιμάται κυρίως για την κομψή ολιγομιλία της, αλλά και όταν μιλά διερμηνεύοντας τα συναισθήματα συνομιλητών ή οπαδών του. Κατά μια έννοια και το ότι θεωρεί ως δεδομένη την προσοχή των αναγνωστών του είναι ένα είδος «Trumpsplaining».
(Σημειωτέον ότι η συνηθέστερη σημασία της λεξιπλασίας αφορά στη συνήθεια σχολιαστών να υπεραναλύουν τη συμπεριφορά του Τραμπ και να θεωρούν ότι υπάρχει μια υπέρτερη στρατηγική μεγαλοφυία πίσω από τις αντιφάσεις και τις παλινωδίες που θεωρείται ότι έχουν όλες κάποιον βαθύτερο και απώτερο σκοπό, ενώ οι πιο καχύποπτοι τις θεωρούν ως στιγμιαίες αντιδράσεις του θυμικού του).
Η κουλτούρα του «clout»
Ο παθητικός-επιθετικός χαρακτήρας της έκφρασης θεωρείται ότι αρμόζει σε ηγέτη, ο οποίος ομιλεί με όρους εκτελεστικής αυθεντίας. Ο Τραμπ είναι άλλωστε γνωστός για την επανάληψη ατακών που επιθυμεί να συνδεθούν με την περσόνα του, όπως το «απολύεσαι» (you are fired!) με το οποίος είχε γίνει γνωστός στο ριάλιτι σόου «Ο Μαθητευόμενος», όπου το πολιτικά ορθό λεξιλόγιο του τιμ μπίλντινγκ είχε δώσει τη θέση του σε λιτές και βίαιες δηλώσεις κοινωνικού δαρβινισμού. Με παρόμοιο τρόπο το «σας ευχαριστώ για την προσοχή σας σε αυτό το ζήτημα» εξοστρακίζει τον δημοκρατικό λόγο για χάρη μιας εκφραστικής που αρμόζει περισσότερο σε μοναρχικούς ηγέτες ή θρησκευτικούς ποιμένες.
Ταυτοχρόνως, με το να επικεντρώνει στην προσοχή, η έκφραση συντονίζεται με τη διαδικτυακή «κουλτούρα του clout» της εποχής μας, σύμφωνα με όρο του μπέιζμπολ που δηλώνει ότι παλαιότερα λέγαμε «εφέ» ή «γκελ», δηλαδή την επίδραση που έχει μία δήλωση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την προσοχή που αποσπά. Κατά τους πλέον επικριτικούς, εκλιπαρώντας την προσοχή, ο πρόεδρος αναδεικνύεται σε πρώτη «προσοχοζητιάνα» του διαδικτύου, αν μπορούμε να μεταφράσουμε επί το ευπρεπέστερον την αμερικανική έκφραση «attention whore». Όπως τίθεται σε στίχους ραπ η εν λόγω διαδικτυακή κουλτούρα: «Παρακαλάνε για shout, πεινάνε, θα καναν τα πάντα για clout».
Οι αναρτήσεις του Ντόναλντ Τραμπ πεινάνε για μια παρόμοια προσοχή, χρησιμοποιώντας απειλές, αλλά και άρσεις των απειλών, μαστίγια και καρότα, όπως όταν λ.χ. δηλώνει στην ίδια ανάρτηση και ότι αποφάσισε να καταστρέψει το Ιράν, αλλά και ότι μεταπείστηκε μέσα από τη συζήτηση με συμμάχους.
Με την ειρωνική χρήση της έκφρασης, ο Ντόναλντ Τραμπ συνδυάζει απεύθυνση σε μπούμερς και στη γενιά Ζ. Για τους μπούμερς, πρόκειται για την κυριολεκτική ευγένεια ενός παρωχημένου κοινού τόπου που χρησιμοποιείτο σε επιστολές, πολύ πριν τα e-mails, κυρίως για ευχαριστία προς φιλικό πρόσωπο που έχει αναλάβει την τήρηση μιας υποχρέωσης. Για τους νεώτερους, η φράση έχει αξία για την ειρωνική χροιά της ως μια «ολντ-σκουλιά» που επαναβιώνει με μεταμοντέρνο τρόπο.
Η επιτυχία της άλλωστε έχει φανεί από το γεγονός ότι έχει χρησιμοποιηθεί για τρολάρισμα και από αντιπάλους του Ντόναλντ Τραμπ, τόσο Δημοκρατικούς στο εσωτερικό, όσο και Ιρανούς στο εξωτερικό, οι οποίοι επίσης ευχαριστούν τον πρόεδρο Τραμπ για την προσοχή του.
