Εντονη ανησυχία έχει προκαλέσει παγκοσμίως το νέο ξέσπασμα έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα, με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) να το χαρακτηρίζει «έκτακτη ανάγκη δημόσιας υγείας διεθνούς ανησυχίας».
Παρότι η κατάσταση παρακολουθείται στενά, ο ΠΟΥ διευκρινίζει ότι δεν πληρούνται προς το παρόν τα κριτήρια για χαρακτηρισμό πανδημίας.
Δεκάδες θάνατοι και εκατοντάδες ύποπτα κρούσματα
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, στην επαρχία Ιτούρι της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό έχουν καταγραφεί:
- 80 ύποπτοι θάνατοι
- 8 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα
- 246 ύποπτα κρούσματα
Η εξάπλωση αφορά τουλάχιστον τρεις υγειονομικές ζώνες, μεταξύ των οποίων οι Μπούνια, Ρουαμπάρα και Μονγκμπουάλου, γεγονός που εντείνει τον προβληματισμό των υγειονομικών αρχών.
Ο ιός έμπολα μεταδίδεται μέσω σωματικών υγρών και μπορεί να προκαλέσει σοβαρή, συχνά θανατηφόρα νόσο. Παρότι τα κρούσματα παραμένουν σπάνια σε παγκόσμιο επίπεδο, κάθε νέα έξαρση προκαλεί έντονη διεθνή κινητοποίηση λόγω της επικινδυνότητάς του.
Προειδοποιήσεις για μετάδοση του έμπολα εκτός συνόρων
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εμφάνιση κρουσμάτων και εκτός Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό. Στην πρωτεύουσα της Ουγκάντα, Καμπάλα, εντοπίστηκαν δύο εργαστηριακά επιβεβαιωμένα περιστατικά, εκ των οποίων το ένα θανατηφόρο, σε άτομα που είχαν ταξιδέψει από την πληγείσα περιοχή. Παράλληλα, επιβεβαιωμένο κρούσμα καταγράφηκε και στην Κινσάσα, σε ταξιδιώτη που επέστρεψε από την Ιτούρι, ενισχύοντας τους φόβους για περαιτέρω διασπορά.
Το Αφρικανικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων προειδοποίησε για «ενεργή μετάδοση στην κοινότητα», υπογραμμίζοντας ότι η κατάσταση παραμένει κρίσιμη. Οι υγειονομικές αρχές έχουν ήδη εντείνει την ιχνηλάτηση επαφών και τον έλεγχο πιθανών κρουσμάτων, επιχειρώντας να περιορίσουν την εξάπλωση.
Οι δυσκολίες στον έλεγχο της επιδημίας
Παρά την εμπειρία της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό σε προηγούμενες επιδημίες έμπολα, η διαχείριση του τρέχοντος ξεσπάσματος αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη. Οι παράγοντες που δυσχεραίνουν την κατάσταση είναι τόσο η γεωγραφική απομόνωση των περιοχών, όσο και οι ελλιπείς υποδομές υγείας. Ακόμα, οι συνεχιζόμενες ένοπλες συγκρούσεις στην Ιτούρι, καθώς και η περιορισμένη πρόσβαση σε νοσοκομεία, λόγω πολλών ανασφάλιστων πολιτών, αποτελούν απροσπέλαστα εμπόδια.
Όλοι αυτοί οι λόγοι προκαλούν αστάθεια στην περιοχή, και έτσι περιορίζεται σημαντικά η πρόσβαση υγειονομικών ομάδων και η αποτελεσματική επιτήρηση.
Στην Μπούνια, από την άλλη πλευρά, κάτοικοι περιγράφουν μια καθημερινότητα έντονου φόβου, με συνεχείς θανάτους και μαζικές ταφές. Η αβεβαιότητα για τη φύση της ασθένειας εντείνει την ανησυχία, καθώς οι κοινότητες προσπαθούν να αντιμετωπίσουν μια ταχέως εξελισσόμενη υγειονομική κρίση.
Τι είναι και πώς μεταδίδεται ο έμπολα;
Ο αιμορραγικός πυρετός έμπολα είναι μια σπάνια, σοβαρή, συχνά θανατηφόρα ιογενής λοίμωξη. Η νόσος προσβάλλει ανθρώπους και αλλά πρωτεύοντα θηλαστικά (π.χ. πιθήκους, γορίλες, χιμπατζήδες). Ο ιός εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1976, σε ένα χωριό κοντά στον ποταμό Ebola στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και συγχρόνως στο Σουδάν. Η προέλευση του ιού είναι άγνωστη, ωστόσο αποθήκη του ιού στη φύση θεωρούνται ορισμένα είδη φρουτοφάγων νυχτερίδων που ενδημούν στην Αφρική.
Ο ιός μεταδίδεται από άτομο σε άτομο, με την άμεση επαφή (μέσω αμυχών του δέρματος ή βλεννογόνων) με αίμα, εκκρίσεις, όργανα, ιστούς, ή άλλα σωματικά υγρά (π.χ. σάλιο, ούρα, κόπρανα, σπέρμα κλπ.) μολυσμένων ατόμων, νεκρών ή ζωντανών, καθώς και με την έμμεση επαφή με αντικείμενα (όπως ρούχα, σεντόνια, χρησιμοποιημένες βελόνες) που έχουν μολυνθεί από σωματικά υγρά ασθενών. Στους τρόπους μετάδοσης περιλαμβάνεται και η χωρίς προφυλάξεις σεξουαλική επαφή με ασθενείς, έως και εφτά εβδομάδες (περίπου 2 μήνες) μετά την ανάρρωσή τους.
Η μετάδοση στο περιβάλλον του νοσοκομείου είναι συχνή, με την έκθεση επαγγελματιών υγείας και άλλων ατόμων που φροντίζουν ασθενείς χωρίς να λαμβάνουν τις απαραίτητες προφυλάξεις. Οι ασθενείς θεωρούνται μολυσματικοί από τη στιγμή που παρουσιάζουν συμπτώματα. Η ασθένεια μεταδίδεται, επίσης, μέσω της άμεσης επαφής με αίμα και άλλα σωματικά υγρά από μολυσμένα άγρια ζώα, νεκρά ή ζωντανά, όπως π.χ. πιθήκους, γορίλες, αντιλόπες και νυχτερίδες.
Ο ιός Ebola δεν μεταδίδεται μέσω του αέρα, όπως η γρίπη ή η φυματίωση.
Ποια τα συμπτώματα και πόσο χρόνο θέλουν να εκδηλωθούν;
Τα συμπτώματα εκδηλώνονται από 2 έως και 21 ημέρες μετά την έκθεση στον ιό, συνήθως μέσα σε 8-10 ημέρες.
Η νόσος μπορεί να εκδηλωθεί ξαφνικά με πυρετό, έντονους μυϊκούς πόνους, αίσθηση αδυναμίας, πονοκέφαλο και πονόλαιμο. Το επόμενο στάδιο της ασθένειας περιλαμβάνει έμετο, ναυτία, διάρροια, ανορεξία, κοιλιακό πόνο, εξάνθημα και δυσλειτουργία του ήπατος και των νεφρών. Μερικοί ασθενείς εμφανίζουν, επίσης, αιμορραγικές εκδηλώσεις εσωτερικών και εξωτερικών οργάνων (π.χ. αιμορραγίες από τη μύτη, τα ούλα, το δέρμα (π.χ. μελανιές), αίμα στα εμέσματα ή/και στα κόπρανα, αιμορραγίες στο σημείο ενέσεων) και πολυοργανική ανεπάρκεια. Η θνητότητα της νόσου κυμαίνεται από 25% έως 90%, ανάλογα με το είδος του ιού.
Με πληροφορίες από Gurdian, Reuters, AP και ΕΟΔΥ
