Σαν σήμερα, στις 29 Απριλίου 1970, γεννήθηκε στη Βοστώνη μια από τις πιο ιδιαίτερες και αναγνωρίσιμες μορφές του σύγχρονου κινηματογράφου, η Ούμα Θέρμαν. Μια ηθοποιός που δεν ταίριαξε ποτέ απόλυτα στα καλούπια του Χόλιγουντ και ίσως ακριβώς γι’ αυτό κατόρθωσε να ξεχωρίσει.
Κατά καιρούς τη συνόδευσαν ποικίλοι χαρακτηρισμοί: «παράξενη και μποέμ», «μοιραία γυναίκα», «ονειρικό πλάσμα». Ωστόσο, η ίδια με τις επιλογές της κατάφερνε πάντα να επαναπροσδιορίζεται, να μεταλλάσσεται και να μην εξαντλείται σε μία μόνο εικόνα. Θεωρείται μούσα του Κουέντιν Ταραντίνο και έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα με δυναμικούς, συχνά εκκεντρικούς ρόλους, με ξεχωριστό αισθητικό ύφος.
«Οσα θέλετε να ξέρετε για μια θεά του Χόλιγουντ» έγραφε η Λένα Παπαδημητρίου στο «ΒΗΜΑ» της 6ης Αυγούστου 1998, με αφορμή την ταινία «Γκατάκα» του Άντριου Νίκολ:
«Ούμα είναι “αυτή που φέρνει τα αγαθά”, Καρούνα (το δεύτερο όνομά της) σημαίνει “συμπόνια” (σ.σ. πήρε το όνομά της από μια ινδή θεά, καθώς ο πατέρας της ήταν μελετητής του Θιβέτ) και αρκεί μια φωτογραφία της για να καταλάβει κανείς ότι δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση για ευφημισμό!
»Εκείνη όμως έχει πολλές φορές - κάθε φορά που τη σήκωνε ο δάσκαλος στον πίνακα - ευχηθεί να την έλεγαν Κάρεν ή Σούζαν, όπως τέλος πάντων λένε όλα τα κορίτσια του κόσμου».
Από την πασαρέλα στο σινεμά
Η Θέρμαν ξεκίνησε την καριέρα της ως μοντέλο πριν περάσει στην υποκριτική, στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Αργότερα θα δήλωνε για τη θητεία της στην πασαρέλα:
« “Την έβρισκα πολύ βαρετή δουλειά. Το να είσαι μοντέλο σημαίνει ουσιαστικά να παρακινείς τους πάντες: ‘Αγοράστε περισσότερα! Δεν θέλετε αλήθεια να αγοράσετε μερικά παραπάνω πράγματα; Θα δείχνετε πολύ νεότερη και οι άντρες θα τρελαίνονται μαζί σας!’. Αν ήθελα να γίνω πωλήτρια, θα είχα βρει δουλειά σε μια μπουτίκ”».
Σε ηλικία μόλις 17 ετών «κατέκτησε τον πρώτο της κινηματογραφικό ρόλο στο απελπιστικά χαμηλού προϋπολογισμού θρίλερ “Kiss Daddy Good Night”. Ουδείς ενθυμείται το φιλμ, όπως ουδείς έσβησε από τη μνήμη του εκείνη τη μετεφηβική σαγήνη τής όχι ακριβώς πρωταγωνίστριας».
«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 20.4.1989, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Τότε κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει τη συνέχεια. Η εκτόξευση ήρθε λίγα χρόνια αργότερα, όταν το όνομά της συνδέθηκε με την αισθητική και την κινηματογραφική γλώσσα του Κουέντιν Ταραντίνο.
Ο ρόλος που έγινε σύμβολο
Το «Pulp Fiction» την καθιέρωσε ως ηθοποιό αλλά και ως φαινόμενο της ποπ κουλτούρας. Όπως σημείωναν «ΤΑ ΝΕΑ» της 21ης Νοεμβρίου 1997 «μετά την προβολή της ταινίας “Παλπ Φίκσιον”, […] όλες οι γυναίκες ήθελαν κάτι από το λουκ της Ούμα Θέρμαν», με χαρακτηριστικό παράδειγμα την εκτόξευση στις πωλήσεις του Rouge Noir της Chanel «όταν ξαφνικά οι γυναίκες άρχισαν να ζητούν εκείνο το σκουροκόκκινο του αίματος στις άκρες των δαχτύλων τους».
Το μαύρο καρέ με τις αυστηρές αφέλειες και το ασπρόμαυρο ανδρόγυνο ντύσιμο έγιναν εικόνα-αναφορά, ενώ μέχρι σήμερα παραμένουν πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες και δημιουργούς.
«ΤΑ ΝΕΑ», 8.11.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
H Λένα Παπαδημητρίου σημείωνε στο «ΒΗΜΑ» ήδη από το 1998:
«Πλείστες ροκ μπάντες την έχουν επανειλημμένως χρίσει μούσα τους. Οι Majesty Crush συμπύκνωσαν το πάθος τους σε ένα και μόνο τραγούδι (“Uma”), όπως άλλωστε και οι Heavenly (“Ben Sherman”) ενώ οι Zoinks! απεφάνθησαν “Uma Fourteen Times”, ήτοι “Ούμα Δεκατέσσερις Φορές” (αξίζει να σημειώσει κανείς τους επηρεασμένους από το “Pulp Fiction” στίχους, “Ι long to hold ya/Ι know I’m no Travolta”, σε ιδιαιτέρως ελεύθερη μετάφραση “Θέλω να σε κρατήσω στην αγκαλιά μου/Ξέρω ότι δεν είμαι και κανένας Τραβόλτα”).
Μεταμορφώσεις και επανεκκινήσεις
Ωστόσο, η εικόνα της δεν περιορίστηκε ποτέ σε ένα μόνο πρότυπο. Το 1997, με το «Batman & Robin», κλήθηκε να ενσαρκώσει έναν σχεδόν καρτουνίστικο χαρακτήρα, την Poison Ivy.
«Η Φαρμακερή Περικοκλάδα είναι η ομορφότερη γυναίκα του κόσμου… Αν τη φιλήσεις πέθανες!», έγραφε «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 6ης Ιουλίου 1997, περιγράφοντας τη μεταμόρφωσή της σε μια «σεξομέγαιρα» που απαιτούσε «πολύ ύφασμα και άφθονο πλαστικό, πολλή μπογιά και στόκο για να μεταμορφωθεί η εκ φύσεως γλυκύτατη Ούμα σε ανθρωπόμορφο σεξομανιακό ηδυπαθές έκτρωμα».
«Η ομορφότερη γυναίκα του κόσμου είναι η Ούμα Θέρμαν. Τελεία και παύλα, και οι υπόλοιπες να επιστρέψουν στις συνήθεις ασχολίες τους, διότι ο ρόλος δόθηκε», έλεγε ο Τζόελ Σουμάχερ, σκηνοθέτης της ταινίας μετά από αιτήσεις δεκάδων καλλονών για να υποδυθούν τον ρόλο.
Κι όμως, η Θέρμαν δεν εγκλωβίστηκε σε καμία εικόνα. Αντίθετα, επανεφεύρισκε τον εαυτό της, όπως αποδεικνύει και η συνεργασία της με τον Ταραντίνο στο «Kill Bill».
Η «Νύφη»
Για τον εμβληματικό ρόλο της «Νύφης», όπως κατέγραφε ο Δημήτρης Δανίκας στα «ΝΕΑ» της 17ης Μαΐου 2004, η ίδια αποκάλυπτε:
« “Επί δύο χρόνια έγραφε το σενάριο και παραλλήλως μου έδειχνε έναν απίστευτο αριθμό ασιατικών ταινιών με πολεμικές τέχνες. Πρέπει να γίνεις – μου είπε – η πιο τέλεια, αδίστακτη φονική μηχανή […] Εννέα ώρες, πέντε ημέρες την εβδομάδα, επί τρεις μήνες στο Λος Άντζελες και έναν μήνα στο Πεκίνο. Με εκπαιδευτές τους καλύτερους του κουνγκ φου και τους άριστους σαμουράι του κόσμου” […]
»“Σχεδόν λεχώνα μόλις δέκα εβδομάδων”, πρόσθεσε ο Bill… Ντέιβιντ Καραντάιν».
Η ερμηνεία αυτή, αν και δεν τιμήθηκε με Όσκαρ, αναγνωρίστηκε ευρέως.
«ΤΑ ΝΕΑ» της 8ης Ιουνίου 2004, μετά τα κινηματογραφικά βραβεία MTV, έγραφαν:
« “Η Ακαδημία θα έπρεπε να είχε χτυπήσει την πόρτα της Ούμα και να της δώσει το Όσκαρ στο σπίτι”, είχε πει προ καιρού ο Κουέντιν Ταραντίνο για την πρωταγωνίστρια της ταινίας του “Kill Bill”. Αλλά τα… στραβά της Ακαδημίας Κινηματογράφου βάλθηκε να τα διορθώσει το μουσικό τηλεοπτικό δίκτυο MTV, που στα φετινά κινηματογραφικά βραβεία του τίμησε δεόντως την ταινία και τους πρωταγωνιστές της.
Η Ούμα Θέρμαν και ο Κουέντιν Ταραντίνο στα MTV Movie Awards του 2004, όπου η ηθοποιός βραβεύτηκε για το Kill Bill: Vol. 1
»Η Ούμα Θέρμαν έλαβε το βραβείο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας, η Λούσι Λιου το Βραβείο καλύτερου “κακού”, ενώ η δυναμική επί της οθόνης μονομαχία της Θέρμαν με τη Γιαπωνέζα Τσιάκι Κουριγιάμα ξεχώρισε ως η καλύτερη κινηματογραφική πάλη της χρονιάς».
Η Θέρμαν είχε ήδη υπάρξει υποψήφια για Όσκαρ για το «Pulp Fiction», χωρίς ωστόσο να το κατακτήσει, γεγονός που ενίσχυσε τη συζήτηση γύρω από τις «παραλείψεις» της Ακαδημίας.
Τα χρόνια που ακολούθησαν το «Kill Bill» δεν είχαν την ίδια εκρηκτική δυναμική. Ωστόσο, η Ούμα Θέρμαν συνέχισε να κινείται ανάμεσα σε εμπορικές και πιο ανεξάρτητες επιλογές, ακολουθώντας μια πιο επιλεκτική πορεία μέχρι σήμερα.
Πέρα από τους κανόνες
Παρά την αναγνωρισιμότητα και τον μύθο που χτίστηκε γύρω από το πρόσωπό της, η δημόσια εικόνα της παραμένει αντισυμβατική. Απαντώντας σε ερωτήσεις για τον εαυτό της, η ίδια αποδομούσε τον μύθο της σταρ:
«Ψηλή, ξανθιά, με γαλάζια μάτια, κοκαλιάρα σε ορισμένα σημεία, “γεμάτη” σε άλλα. Μια συνηθισμένη κοπέλα».
Για την εμμονή του Χόλιγουντ με την εξωτερική εμφάνιση έλεγε:
«Είναι τόσο επιφανειακή και ηλίθια».
Ενώ για τις παραδοσιακές χολιγουντιανές συνταγές δήλωνε:
«Οι περισσότερες ταινίες σήμερα περιστρέφονται γύρω από ανδρικές ιστορίες. Οι γυναίκες δεν είναι τίποτε άλλο από μια καλή συνταγή για λίγο συμπληρωματικό ρομάντζο. Αυτό κάνει τα πράγματα πολύ δύσκολα για μας».
Αυτή ακριβώς η απόσταση από τη βιομηχανία που την ανέδειξε μοιάζει να εξηγεί και τη διάρκεια της γοητείας της. Η Ούμα Θέρμαν υπήρξε άλλοτε η μυστηριώδης Mia Wallace, άλλοτε η υπερβολική Poison Ivy, άλλοτε η αδυσώπητη Νύφη του «Kill Bill». Δεν υπήρξε όμως ποτέ, απλώς μια ακόμη καλλονή του Χόλιγουντ.
Η ικανότητά της να διαφεύγει διαρκώς από την εικόνα της μούσας, της ηρωίδας δράσης ή της σταρ που υπακούει στους κανόνες του συστήματος είναι που της χάρισε μια ξεχωριστή κινηματογραφική ταυτότητα.
