Τις λεπτές ισορροπίες που χαρακτηρίζουν σήμερα το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, με την ανθεκτικότητα των αγορών να δοκιμάζεται απέναντι σε ένα περιβάλλον διαρκούς αβεβαιότητας, ανέδειξε ο διευθυντής Χρηματοπιστωτικών Υποθέσεων και Επιχειρήσεων του ΟΟΣΑ, Carmine Di Noia, σε συνέντευξη που παραχώρησε στον ΟΤ και τη δημοσιογράφο Αθανασία Ακρίβου, από τον ειδικά διαμορφωμένο χώρο του Delphi Economic Forum XI.
Ο κ. Di Noia υπενθύμισε ότι το παγκόσμιο χρέος, κρατικό και εταιρικό, συνεχίζει να αυξάνεται, αγγίζοντας επίπεδα που προσεγγίζουν το παγκόσμιο ΑΕΠ. Μόνο το 2024 εκδόθηκαν ομόλογα ύψους 27 τρισ. δολαρίων, ενώ οι προβλέψεις για το επόμενο διάστημα κάνουν λόγο για ακόμη υψηλότερες εκδόσεις.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στον όγκο, όπως είπε. Μεγάλο μέρος του χρέους εκδίδεται πλέον με υψηλότερες αποδόσεις, γεγονός που αυξάνει σημαντικά το κόστος αναχρηματοδότησης. Παράλληλα, σημαντικά ποσά λήγουν τα επόμενα χρόνια, εντείνοντας τις πιέσεις.
Ανθεκτικότητα των αγορών, αλλά με προϋποθέσεις
Παρά τις προκλήσεις, οι αγορές έχουν επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, κυρίως λόγω της υψηλής ρευστότητας. Αλλά όπως τονίζει ο κ. Di Noia, αυτή η ανθεκτικότητα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.
«Στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη ρευστότητα και στη λειτουργία των αγορών. Για να διατηρηθεί, απαιτείται συνετή δημοσιονομική πολιτική», σημειώνει. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι το ύψος του χρέους, αλλά η χρήση του, είπε. Όταν οι επενδύσεις αποδίδουν περισσότερο από το κόστος δανεισμού, το χρέος μπορεί να είναι βιώσιμο, εξήγησε.
Δεν παρέλειψε επίσης να υπογραμμίσει την ανάγκη ύπαρξης δημοσιονομικών «μαξιλαριών», καθώς οι πρόσφατες κρίσεις, από πολέμους έως ενεργειακές αναταράξεις, έχουν ανατρέψει τις παραδοχές των τελευταίων δεκαετιών. Κομβικός παραμένει και ο ρόλος της ανεξάρτητης νομισματικής πολιτικής και της ισχυρής εποπτείας.
Διαρκείς δοκιμασίες
Οι αγορές, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκονται σε μια διαρκή δοκιμασία αντοχής. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα ενισχύει τη μεταβλητότητα, καθώς η πορεία των εξελίξεων παραμένει απρόβλεπτη.
Παρά ταύτα, οι αγορές μετοχών εμφανίζονται ανθεκτικές, κυρίως λόγω της ισχυρής επιρροής των αμερικανικών αγορών, όπου καταγράφεται υψηλή συγκέντρωση κεφαλαίων και έντονη παρουσία παθητικών επενδύσεων. Καθοριστικός είναι και ο ρόλος της ενεργειακής αυτονομίας των ΗΠΑ, με τις μετοχικές αγορές τους να μην αποτυπώνουν τις ανησυχίες των γεωπολιτικών αναταράξεων.
Σε αυτό το περιβάλλον όμως, κ. Di Noia τόνισε ότι οι αγορές χρέους είναι πιο κρίσιμες για τη συνολική χρηματοπιστωτική σταθερότητα σε σχέση με τις μετοχές. «Οι κρίσεις χρέους είναι συνήθως πιο σοβαρές», επισημαίνει, παραπέμποντας στην κρίση του 2008.
Μέχρι στιγμής, οι αγορές ομολόγων απορροφούν τους κραδασμούς, με την αβεβαιότητα να αντικατοπτρίζεται κυρίως στις βραχυπρόθεσμες αποδόσεις, οι οποίες παραμένουν υψηλές λόγω πληθωριστικών προσδοκιών.
Οι αγοραστές του χρέους
Ο κ. Di Noia ανέδειξε μια λεπτομέρεια ακόμη για την ανθεκτικότητα των αγορών ομολόγων. Όπως είπε, το σημαντικό είναι ποιος αγοράζει το χρέος, δηλαδή η σύνθεση των επενδυτών. Τα τελευταία χρόνια, οι κεντρικές τράπεζες, στο πλαίσιο της νομισματικής πολιτικής, διακρατούσαν μεγάλο μέρος του κρατικού χρέους.
Σήμερα, λόγω της σύσφιξης της πολιτικής, περιορίζουν την παρουσία τους. Τη θέση τους λαμβάνουν επενδυτές πιο ευαίσθητοι στις διακυμάνσεις, όπως hedge funds και διαχειριστές κεφαλαίων. Αν και αυτό ενισχύει τη ρευστότητα, αυξάνει ταυτόχρονα τον κίνδυνο απότομων μεταβολών σε περιόδους αβεβαιότητας.
Ο ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης
Ο κ. Di Noia εμφανίστηκε επίσης ανήσυχος για την αυξανόμενη συγκέντρωση τόσο στις αγορές μετοχών όσο και ομολόγων. Μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας και τεχνητής νοημοσύνης αποκτούν δεσπόζουσα θέση και στις δύο αγορές. Όπως ανέφερε, μόνο εννέα μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας εξέδωσαν ομόλογα ύψους 122 δισ. δολαρίων το τελευταίο έτος, ενώ σχεδιάζουν επενδύσεις που φτάνουν τα 4,1 τρισ. δολάρια μέσα στην επόμενη πενταετία. «Αν ακόμη και το 50% αυτών χρηματοδοτηθεί μέσω ομολόγων, οι εταιρείες αυτές θα αντιπροσωπεύουν το μισό της παγκόσμιας αγοράς ομολόγων», σημειώνει.
Το αποτέλεσμα είναι μια επικίνδυνη σύγκλιση. Οι αγορές μετοχών και ομολόγων γίνονται όλο και πιο όμοιες, περιορίζοντας τη δυνατότητα αντιστάθμισης κινδύνου. «Δεν μπορείς πλέον να αντισταθμίσεις τον κίνδυνο των μετοχών με ομόλογα, γιατί ουσιαστικά πρόκειται για την ίδια αγορά», προειδοποιεί.
Τεχνητή νοημοσύνη: Επανάσταση ή φούσκα;
Τέλος, σε σχετική ερώτηση για το πώς αποτιμάται η Τεχνητή Νοημοσύνη, ο κ. Di Noia εμφανίστηκε επιφυλακτικός. Όπως σημείωσε, πρόκειται για μια εξέλιξη με τεράστιες δυνατότητες αύξησης της παραγωγικότητας, αλλά και σημαντικές αβεβαιότητες.
Οι επιπτώσεις στην απασχόληση, στον πληθωρισμό και στη διάρθρωση της οικονομίας παραμένουν ασαφείς, ενώ δεν αποκλείονται και φαινόμενα ανακατανομής κεφαλαίων εις βάρος άλλων κλάδων.
«Είναι ακόμη νωρίς για να μιλήσουμε για φούσκα, αλλά η υψηλή συγκέντρωση απαιτεί προσοχή», είπε χαρακτηριστικά.
