Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα απόσπασμα της Ιλιάδας του Ομήρου σε πάπυρο, μέσα σε μια αιγυπτιακή μούμια τάφου της ρωμαϊκής εποχής, ηλικίας περίπου 1600 χρόνων και το γεγονός έχει αφήσει άναυδους τους αρχαιολόγους που αντικρίζουν πρώτη φορά ένα αρχαιοελληνικό λογοτεχνικό κείμενο ενσωματωμένο στη διαδικασία συντήρησης των αρχαίων Αιγυπτίων.
Η ανακάλυψη στον αρχαιολογικό χώρο της Οξυρύγχου (σημερινή Ελ-Μπανάζα), 200 χιλιόμετρα από το Κάιρο δίπλα στον παραπόταμο του Νείλου, γνωστό ως Μπαρ Γιουσέφ, θεωρείται πολύτιμη ως νέο στοιχείο για τις ταφικές πρακτικές και τη θρησκευτική ζωή στην αρχαία Αίγυπτο.
Ισπανοί αρχαιολόγοι από το Ινστιτούτο Σπουδών της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης εντόπισαν τη μούμια κατά τη διάρκεια πρόσφατης ανασκαφικής έρευνες που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου 2025, για να διαπιστώσουν στη συνέχεια ότι η μούμια έφερε ένα ασυνήθιστο στοιχείο, έναν πάπυρο τοποθετημένο στην κοιλιά ως μέρος της τελετουργίας ταρίχευσης.
Σημειώνεται ότι αιγυπτιακές μούμιες αυτής της περιόδου έχουν βρεθεί στο παρελθόν με παπύρους γραμμένους στα αρχαία ελληνικά, αλλά όλες έφεραν κείμενο τελετουργικού περιεχομένου σχετικό με μαγεία.
«Ραψωδία Β»
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το απόσπασμα που βρέθηκε, είναι από τη «Ραψωδία Β», που περιλαμβάνει τον περίφημο «Κατάλογο των πλοίων» της εκστρατείας εναντίον της Τροίας. Ένα από τα πλέον αξιοσημείωτα εδάφια της Ιλιάδας, ο «νηών κατάλογος» με όλες τις ελληνικές πόλεις, που συμμετείχαν στον Τρωικό Πόλεμο, τους ηγεμόνες και τον αριθμό των πλοίων που απέστειλαν, συνθέτει το πανόραμα της μυκηναϊκής Ελλάδας και αποτελεί ταυτόχρονα σπουδαίο ιστορικό κείμενο (για την ισπανο-αιγυπτιακή ομάδα που πραγματοποίησε την αρχαιολογική ανασκαφή δεν είναι σαφής ο λόγος που προτιμήθηκε το συγκεκριμένο κείμενο στην ταφή).
Η μουμιοποίηση της ρωμαϊκής εποχής στην Οξύρυγχο συνδύαζε τα παραδοσιακά αιγυπτιακά, ελληνικά και ρωμαϊκά έθιμα. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ιερείς της εποχής επικεντρώνονταν στη συντήρηση των σωμάτων για πάνω από 40 ημέρες, χρησιμοποιώντας αλάτι νατρίου για να τα αφυδατώσουν και τυλίγοντάς τα σε λινό ύφασμα.
Αντί να χρησιμοποιούν τα παραδοσιακά κανωπικά αγγεία για τη διατήρηση οργάνων, προτιμούσαν να συσκευάζουν το σώμα με υλικά συντήρησης μαζί με παπύρους της ελληνικής γραμματείας σφραγισμένους με πηλό μέσα στο στήθος ή την πυελική κοιλότητα. Τα φέρετρα και τα περιτυλίγματα συχνά εμφάνιζαν έναν συνδυασμό αιγυπτιακών και ρωμαϊκών μοτίβων.
Εκπληκτικό εύρημα
«Δεν είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ελληνικούς παπύρους, τυλιγμένους σε δέσμες, σφραγισμένους και ενσωματωμένους στη διαδικασία μουμιοποίησης, αλλά μέχρι τώρα, το περιεχόμενό τους σχετιζόταν κυρίως με τελετές μαγείας», δήλωσε ο Ιγκνάσιο-Χαβιέρ Αντιέγκο Λαχάρα, καθηγητής στο Τμήμα Κλασικών, Ρομαντικών και Σημιτικών Γλωσσών. «Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι από τα τέλη του 19ου αιώνα, ένας τεράστιος αριθμός παπύρων έχει ανακαλυφθεί στην Οξύρυγχο, συμπεριλαμβανομένων ελληνικών λογοτεχνικών κειμένων μεγάλης σημασίας, αλλά η πραγματική καινοτομία είναι η εύρεση ενός λογοτεχνικού παπύρου σε ταφικό πλαίσιο», πρόσθεσε.
Μέχρι στιγμής, οι ανασκαφές στην Οξύρυγχο έχουν αποκαλύψει τρεις ασβεστολιθικούς θαλάμους που περιέχουν μούμιες της ρωμαϊκής εποχής και διακοσμημένες ξύλινες σαρκοφάγους.
Προηγούμενες εκστρατείες στην αρχαία πόλη οδήγησαν στην ανακάλυψη 52 μούμιων της Πτολεμαϊκής εποχής, εκ των οποίων πάνω από δώδεκα είχαν «χρυσές γλώσσες», σύμβολο προετοιμασίας για τη μετά θάνατον ζωή.
Όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της «Γης των Φαραώ», η ανακάλυψη δείχνει ότι η τοπική ελίτ όχι μόνο επηρεάστηκε από τον ελληνικό πολιτισμό αλλά και ασχολήθηκε ενεργά με τις λογοτεχνικές της παραδόσεις». Το γεγονός της συγκεκριμένης ανακάλυψης καταδεικνύει την έντονη πολιτισμική αλληλεπίδραση ανάμεσα στον ελληνικό, αιγυπτιακό και ρωμαϊκό πολιτισμό.
Με πληροφορίες από The Independent
