Η συζήτηση για μια κοινή ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική επανέρχεται με αυξημένη ένταση στην ατζέντα των Βρυξελλών. Νέα κονδύλια ανακοινώνονται, σύνοδοι κορυφής πραγματοποιούνται, συμφωνίες υπογράφονται. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια της ρητορικής, παραμένουν αναπάντητα μερικά θεμελιώδη ερωτήματα, χωρίς τη διευθέτηση των οποίων κάθε συζήτηση για κοινή άμυνα παραμένει κενή περιεχομένου.
Με ποιον είμαστε;
Το πρώτο και πιο κρίσιμο ερώτημα είναι γεωπολιτικής φύσης: ποιον αντιλαμβάνεται η Ευρώπη ως απειλή και ποιον ως εταίρο; Η σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει εισέλθει σε μια φάση αβεβαιότητας, η Ρωσία ορίζεται ως επιτιθέμενος στην ανατολική Ευρώπη, ενώ η Κίνα αντιμετωπίζεται ταυτόχρονα ως οικονομικός εταίρος και στρατηγικός ανταγωνιστής.
Δεν μπορεί να υπάρξει κοινή αμυντική στρατηγική εάν τα 27 κράτη μέλη δεν έχουν συμφωνήσει σε έναν κοινό χάρτη απειλών.
Εμπιστευόμαστε ο ένας τον άλλον;
Το δεύτερο ερώτημα είναι ακόμη πιο ευαίσθητο: υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών σε επίπεδο αμυντικής αλληλεξάρτησης; Εάν, παραδείγματος χάριν, ανατεθεί στη Γαλλία η παραγωγή πυρομαχικών για το σύνολο της Ένωσης, θα αποδεχθεί η Γερμανία αυτή την εξάρτηση;
Η απάντηση, προς το παρόν, φαίνεται αρνητική. Δεν είναι τυχαίο ότι το Βερολίνο σπεύδει να συνάψει αμυντικές συμφωνίες με το Λονδίνο ή το Όσλο, διασφαλίζοντας εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού. Εκεί όπου απουσιάζει η εμπιστοσύνη, κυριαρχεί ο εθνικός εξοπλισμός.
Πόσο ενιαίοι είμαστε στην αντίληψη της απειλής;
Το τρίτο ερώτημα αφορά την ομοιογένεια των φόβων. Η Ελλάδα και η Κύπρος βλέπουν στην τουρκική επεκτατικότητα μια υπαρξιακή πρόκληση. Οι χώρες της Βαλτικής και η Πολωνία εστιάζουν αποκλειστικά στη ρωσική απειλή. Η Ιταλία και η Μάλτα ανησυχούν για τη σταθερότητα στη Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική.
Πώς μπορεί να διαμορφωθεί κοινή αμυντική γραμμή όταν κάθε κράτος μέλος κοιτάζει προς διαφορετική κατεύθυνση και αντιλαμβάνεται διαφορετικό εχθρό;
Η ειλικρίνεια ως προϋπόθεση
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τα εργαλεία, τους θεσμούς και, ολοένα περισσότερο, τους πόρους για να οικοδομήσει μια αξιόπιστη κοινή άμυνα. Αυτό που της λείπει δεν είναι τα χρήματα ούτε η τεχνολογία. Είναι η πολιτική ειλικρίνεια να αντιμετωπίσει τις εσωτερικές της αντιφάσεις. Χωρίς κοινές απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα, κάθε ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική θα παραμένει εύθραυστη.
Πριν η ΕΕ αποκτήσει πραγματικά κοινή αμυντική πολιτική, τα κράτη-μέλη πρέπει να κοιταχτούν στον καθρέφτη και να απαντήσουν αν είναι έτοιμα να θυσιάσουν ένα μέρος του «εγώ» τους για ένα αβέβαιο, αλλά αναγκαίο, συλλογικό αμυντικό «εμείς».
*Δημήτρης Κυριαζής, Επίκουρος Καθηγητής Νομικής Σχολής ΑΠΘ
