Καθώς οι πολεμικές επιχειρήσεις συνεχίζονται στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ από τη μία πλευρά και του Ιράν από την άλλη, η Τεχεράνη εμφανίζεται να αξιοποιεί την ένταση προχωρώντας σε κινήσεις–μήνυμα προς τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Το Ιράν βάζει ζήτημα πυρηνικών όπλων και ελέγχου των Στενών
Οι πρωτοβουλίες αυτές αφορούν τόσο τα Στενά του Ορμούζ όσο και το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και ενδέχεται να διαμορφώσουν ένα πολύ πιο επικίνδυνο για την παγκόσμια σταθερότητα —και πολύ πιο ακριβό για την παγκόσμια οικονομία— μεταπολεμικό περιβάλλον από το ήδη υπάρχον.
Πιο συγκεκριμένα, τις τελευταίες ώρες η ιρανική ηγεσία, πλέον σε επίπεδο κοινοβουλίου, εμφανίζεται να εξετάζει δύο νομοσχέδια. Tο πρώτο αφορά την αποχώρηση της χώρας από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) και το δεύτερο την εισαγωγή ενός συστήματος αδειών διέλευσης και διοδίων στα Στενά του Ορμούζ.
Τις σχετικές αποκαλύψεις έκανε η ηγεσία του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, δηλαδή ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ — γεγονός που έχει ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου του ρόλου του ΥΠΕΞ στις έμμεσες συνομιλίες με τις ΗΠΑ και στις διεργασίες για ένα πιθανό σχέδιο τερματισμού του πολέμου.
Ενδεχόμενη αποχώρηση από τη Συνθήκη για τα Πυρηνικά
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Μπαγκαεΐ, το ιρανικό κοινοβούλιο εξετάζει το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, παρά το γεγονός ότι —όπως υποστηρίζει η Τεχεράνη— η χώρα δεν έχει επιδιώξει και δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Οι Ιρανοί βουλευτές εξετάζουν για δεύτερη φορά το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη Συνθήκη, η οποία αναγνωρίζει το δικαίωμα ανάπτυξης, έρευνας, παραγωγής και χρήσης πυρηνικής ενέργειας, υπό την προϋπόθεση ότι δεν επιδιώκεται η κατασκευή πυρηνικών όπλων. Αντίστοιχη συζήτηση είχε ανοίξει και μετά τον πόλεμο του περασμένου Ιουνίου, όταν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ επιτέθηκαν σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
«Ποιο είναι το όφελος από την προσχώρηση σε μια συνθήκη στην οποία οι δυνάμεις του διεθνούς τρόμου όχι μόνο δεν μας επιτρέπουν να επωφεληθούμε από τα δικαιώματά της, αλλά επιτίθενται και στις πυρηνικές μας εγκαταστάσεις;», δήλωσε ο Μπαγκαεΐ, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη θα συνεχίσει να σέβεται τη συνθήκη όσο παραμένει μέλος της.
Σχέδιο για έλεγχο και «διόδια» στα Στενά του Ορμούζ
Την ίδια στιγμή, η ιδέα επιβολής ενός επίσημου συστήματος διοδίων από το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ —η οποία είχε διαρρεύσει πριν από μερικές ημέρες από τον Αμπάς Αραγτσί— φαίνεται πλέον να αποκτά πιο συγκεκριμένη μορφή, καθώς απασχολεί και το ιρανικό κοινοβούλιο.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα σε ασιατικά και ιρανικά μέσα ενημέρωσης, η ιρανική ηγεσία εξετάζει την επιβολή ενός συστήματος ελεγχόμενης διέλευσης από τα Στενά, σημειώνοντας ότι αντίστοιχα καθεστώτα λειτουργούν και σε άλλους στρατηγικούς θαλάσσιους διαδρόμους, όπως η Διώρυγα του Παναμά, η Διώρυγα του Σουέζ ή τα Στενά του Βοσπόρου.
Παραβλέποντας το γεγονός ότι τα Στενά του Ορμούζ λειτουργούν μέχρι σήμερα υπό το καθεστώς του διεθνούς ναυτιλιακού δικαίου, η νομοθετική πρωτοβουλία της Τεχεράνης εστιάζει στην αναγνώριση της κυριαρχίας της στο πέρασμα και στο δικαίωμα άσκησης ελέγχου στην περιοχή.
Στην παρούσα φάση δεν υπάρχει επίσημο σύστημα τελών, ωστόσο υπάρχουν αναφορές ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η ιρανική πλευρά έχει ζητήσει έως και 2 εκατομμύρια δολάρια για τη διέλευση ενός πλοίου.
Πίεση στις διαπραγματεύσεις με ΗΠΑ και Ισραήλ
Αναλυτές εκτιμούν ότι και οι δύο κινήσεις φαίνεται να έχουν σχεδιαστεί ώστε να αυξήσουν την πίεση προς τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, επιδιώκοντας ευνοϊκότερους όρους για την Τεχεράνη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη εμφανιστεί ξεκάθαρα αντίθετος στο ενδεχόμενο επιβολής διοδίων στα Στενά του Ορμούζ, ενώ συνεχίζει να προειδοποιεί ότι οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν σε νέες ενέργειες αν δεν γίνουν αποδεκτοί οι όροι που προτείνει για τον τερματισμό του πολέμου.
Όσον αφορά το ζήτημα των πυρηνικών, η ιρανική τακτική φαίνεται να έχει και έναν επιπλέον στόχο: να καταδείξει ότι μέχρι σήμερα η χώρα λειτουργούσε εντός του πλαισίου της Συνθήκης και ότι η στρατιωτική πίεση που δέχεται —υποτίθεται λόγω των πυρηνικών— μπορεί τελικά να οδηγήσει στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα.
