Η Φιλιώ, η Κατερίνα, η Έλλη, η Νικολέτα. Τα ονόματα δεν είναι τυχαία. Θα μπορούσαν και να είναι. Γυναίκες άγνωστες μεταξύ τους που συναντιούνται σε μια αίθουσα αναμονής. Σε έναν τόπο μεταμόρφωσης, φόβου και λύτρωσης. Γυναίκες που νοσούν με καρκίνο και είναι εκεί τελικά για να μοιραστούν τις εμπειρίες τους. Η Γεωργία Ζάχαρα και ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Eyes of Light – Φορέας Τέχνης στην Υγεία δημιουργούν το πρώτο ελληνικό κόμικ με αληθινές μαρτυρίες γυναικών που κάποια στιγμή στη ζωή τους βρέθηκαν να μοιράζονται έναν τόπο κοινό, τον καρκίνο.
Το κόμικ «Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής» από τις εκδόσεις Μεταίχμιο βασίστηκε σε 25 συνεντεύξεις γυναικών που νόσησαν από καρκίνο και θέλησαν να μιλήσουν ανοιχτά για το άγχος, τον φόβο, την κατάρρευση της πρώτης διάγνωσης, την επίδραση της ασθένειας στην αυτοεικόνα και τις σχέσεις τους, για τη σημασία της πρόληψης και τελικά για την ελπίδα.
Το κόμικ χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες: πρώτη φορά στη θεραπεία, έκτη φορά στη θεραπεία, χειρουργείο και επανέλεγχος, προσεγγίζοντας κάθε φορά διαφορετικά προβλήµατα και δυσκολίες που καλούνται να αντιµετωπίσουν οι γυναίκες µε καρκίνο.
Για κάθε άφατη δυσκολία, υπάρχει πάντα ένα αντιστάθμισμα. Δεν νικά ο πόνος, νικά η δύναμη και η αισιοδοξία. Ένα πολυφωνικό έργο, φτιαγμένο από γυναίκες για γυναίκες στο οποίο η ασθένεια δεν είναι το τέλος μιας ιστορίας, αλλά η αρχή μιας άλλης – συλλογικής, πιο φωτεινής, πιο αληθινής.
Πώς ξεκίνησες να ασχολείσαι με τα κόμικς;
Νομίζω ότι τους πιο πολλούς που κάνουμε κόμικ, μάς ενδιέφερε από μικρή ηλικία. Εγώ το αγαπούσα πάντα ως μέσο. Κάποιοι συνεχίζουμε επαγγελματικά να ασχολούμαστε με αυτό.
Έτσι λοιπόν ανακάλυψα ότι το κόμικ είναι πολλά περισσότερα από ό,τι νόμιζα. Κόμικ δεν είναι μόνο Σκρουτζ Μακ Ντακ και Αστερίξ. Υπάρχουν κόμικ για τα πάντα. Ξεκίνησα να πηγαίνω στο Comicdom, το πιο σημαντικό φεστιβάλ στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή και το πιο παλιό.
Για πρώτη φορά βρέθηκα εκεί με δικό μου τραπέζι το 2017, όσο ακόμα σπούδαζα Ιστορία της Τέχνης. Νόμιζα τότε ότι θα δουλεύω σε κάποιο μουσείο ή σε κάποια γκαλερί και το βράδυ θα κάνω κόμικ και θα προλαβαίνω.
Photo Credits: Μεταίχμιο
Γρήγορα κατάλαβες ότι σκέψη και πραγματικότητα τις χωρίζει μεγάλη απόσταση;
Πίστευα ότι τα κόμικς στην Ελλάδα δεν έχουν λεφτά και επαγγελματική αποκατάσταση. Στην πραγματικότητα είχαν. Τότε έβγαινε ακόμα το περιοδικό «Μπλε Κομήτης» από τις εκδόσεις Polaris. Ο Γιώργος Γούσης, που έκανε την αρχισυνταξία, μου είπε «έλα να κάνεις κάτι για το περιοδικό και τα λεφτά είναι τόσα».
Ακριβώς την ίδια ημέρα είχα ένα ραντεβού σε ένα μουσείο στο οποίο μου είπαν ότι εξωτερικοί συνεργάτες δεν πληρώνονται. Ήταν πολύ σημαδιακή η συγκυρία.
Το 2019 συνεργάστηκα με τον Γιώργο Γούση και τον Παναγιώτη Πανταζή στο κόμικ «Φεστιβάλ», για τα 60 χρόνια του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Μου έδωσαν μια μεγάλη ευκαιρία. Το 2021, μαζί με τη Στέλλα Στεργίου, διασκευάσαμε σε κόμικ το «Καπλάνι της βιτρίνας» της Άλκης Ζέη.
Οι «Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής» πώς προέκυψαν;
Η οργάνωση Eyes of Light είχε την ιδέα να δημιουργήσουμε ένα κόμικ/activity book για γυναίκες που νοσούν από καρκίνο, βασισμένο σε συνεντεύξεις τους. Κάπως έτσι ξεκινήσαμε. Μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρον ως θέμα αλλά και το ότι θα είχε ένα σημαντικό κομμάτι έρευνας.
Επίσης, επιβεβαιώνει αυτό που είπαμε νωρίτερα για το θεματολογικό εύρος των κόμικ. Το ιατρικό κόμικ είναι στην πραγματικότητα ένα είδος διαδεδομένο.
Στην αρχή έγινε ένα focus group με καρκινοπαθείς και φροντιστές μέσα από το οποίο θέλαμε να μάθουμε τι θα ήθελαν εκείνοι να δουν σε ένα τέτοιο κόμικ και τι θέματα θα τους άρεσε να αγγίζαμε. Στη συνέχεια πήραμε συνεντεύξεις από 25 γυναίκες από όλη την Ελλάδα, οι οποίες πρόσφατα είχαν περάσει καρκίνο.
Photo Credits: Μεταίχμιο
Η Φωτεινή Χριστοδούλου, κοινωνική λειτουργό του Κ.Ε.Φ.Ι., δημιούργησε μια σειρά από ερωτήσεις προκειμένου οι γυναίκες να μας μιλήσουν για τις προσωπικές ιστορίες τους.
Δεδομένου ότι δεν είχα κάποια προσωπική σύνδεση με το θέμα, η Φωτεινή με την εμπειρία της με βοήθησε να καταλάβω, ακόμα και την ορολογία που χρησιμοποιούν οι ασθενείς με καρκίνο. Αφού συλλέξαμε το υλικό εγώ έπρεπε να φτιάξω μια αφήγηση με συνοχή.
Με ποια συναισθήματα έφευγες από τις συνεντεύξεις;
Όσο κι αν ήταν δύσκολο το θέμα, ήταν μια εμπειρία ελπιδοφόρα και χαρούμενη. Αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν ότι αρκετές γυναίκες έφυγαν από κακοποιητικές σχέσεις, ενώ (ή επειδή) ασθένησαν.
Μία από τις γυναίκες μάς είπε ότι θεώρησε τον καρκίνο εισιτήριο για να μπορέσει να φύγει από τον κακοποιητικό γάμο της. Για εκείνη ο καρκίνος ήταν «δώρο», όχι «κατάρα».
Παρά τα επιμέρους στοιχεία, αυτές οι γυναίκες εξέφραζαν με κάθε τρόπο ότι έχουν επιβιώσει από κάτι πάρα πολύ δύσκολο, που το έχουν παλέψει πάρα πολύ και τώρα πιστεύουν ότι πρέπει να ζεις την κάθε μέρα της ζωής σου. Αυτή την αίσθηση μετέδιδαν όλες στις συνεντεύξεις τους.
Ήταν τόσο έντονα μεταδοτικές. Τις άκουγα να λένε ότι πρέπει να είμαστε δυνατές, να ζούμε την κάθε στιγμή, να περνάμε καλά κι έφευγα και πετούσα από χαρά. Ήταν φανταστικό αυτό που συνέβαινε.
Photo Credits: Μεταίχμιο
Πώς διαχειρίζεσαι τελικά όλο αυτό το υλικό;
Έχεις δει το meme με τον Charlie Day στο “It’s Always Sunny in Philadelphia” που είναι σε ένα δωμάτιο με κόκκινες κλωστές και καπνίζει και μιλάει; Αυτό ένιωσα ότι ήμουν.
Είχα μαζέψει ας πούμε, τρεις σκηνές που μου άρεσαν για πρώτη σκηνή, τέσσερις σκηνές σαν τελική σκηνή, αλλά όλα αυτά κάπως έπρεπε να συνδέονται.
Από την πρώτη στιγμή απέκλεισα το ενδεχόμενο να είναι ένα δισέλιδο για την κάθε κυρία με την ιστορία της. Η μία με την άλλη, μπλέκονται οι ιστορίες. Ουσιαστικά, κανένας από τους χαρακτήρες δεν είναι μία γυναίκα από αυτές που γνώρισα. Είναι όλες ένα μείγμα κάποιων.
Πώς προέκυψε η ιδέα να τοποθετηθεί η δράση στην αίθουσα αναμονής;
Έπρεπε να σκεφτώ μια δομή την οποία θα μπορεί να ακολουθήσει ο αναγνώστης και να τη βρει ενδιαφέρουσα. Σκεφτόμουν «πώς θα τις δούμε να μιλάνε; πώς θα μάθουμε για τις ζωές τους;» Μια από τις ερωτήσεις της Φωτεινής ήταν πώς περνούν τον χρόνο τους στην αίθουσα αναμονής.
Αυτό που έμαθα εγώ για τον καρκίνο είναι ότι έχει άπειρη αναμονή. Όλες μιλούσαν για την αίθουσα αναμονής, για το τι έκαναν, για το πώς γνώρισαν και μίλησαν με άλλες γυναίκες. Οπότε ο κοινός τόπος της αίθουσας αναμονής μπορούσε να λειτουργήσει ως αφηγηματική σύμβαση που να βγάζει νόημα.
Το -περιορισμένης έκτασης- κόμικ διανεμήθηκε δωρεάν σε ασθενείς και επαγγελματίες υγείας, ενώ βραβεύτηκε και ως Καλύτερο Ένθετο 2024 στα Ελληνικά Βραβεία Κόμικς. Και μετά;
Όπως σου είπα το υλικό που είχα στα χέρια μου ήταν πολύ μεγάλο. Αναγκαστικά έπρεπε να κόψω πολλά σε εκείνο το πρώτο κόμικ που δημιουργήσαμε. Κάπως έτσι προέκυψε η ιδέα για το webcomic, ουσιαστικά μια σειρά από 12 διαφορετικά επεισόδια, που το καθένα τους βασιζόταν σε μία θεματική.
Κάποιες από αυτές: Εργασία & Καρκίνος: προκλήσεις και δικαιώματα, Ας μιλήσουμε για το λεμφοίδημα, Παρενέργειες θεραπειών: μια δύσκολη αλλά παροδική κατάσταση, Επικοινωνία ιατρού & ασθενή.
Δημοσιεύτηκε στην αρχή στα social media του Eyes of Light και πλέον είναι και στο βιβλίο που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο τον Νοέμβριο του 2025. Το μεγαλύτερο μέρος είναι ασπρόμαυρο και έχει και 25 σελίδες έγχρωμες στο τέλος με το υλικό από το webcomic.
Οι σελίδες τις οποίες συμπλήρωσα από το υπάρχον υλικό ήταν σκηνές που προσφέρουν περισσότερη αφηγηματική ξεκούραση, παρά αφηγηματική πληροφορία.
Το μήνυμα των γυναικών αυτών ήταν μήνυμα αισιοδοξίας παρά τις τεράστιες δυσκολίες;
Η τελευταία ερώτηση στις συνεντεύξεις ήταν ποιο μήνυμα θα ήθελαν να στείλουν στις γυναίκες που θα διαβάσουν τις ιστορίες τους. Κάποια από αυτές είπε πολύ χαρακτηριστικά ότι η πραγματική ζωή σου ξεκινάει όταν καταλαβαίνεις ότι έχεις μόνο μια ζωή.
Πάρα πολλές μιλούσαν για το πόσο σημαντική είναι η πρόληψη. Κυρίως όμως μιλούσαν για το πώς αυτές αντιλήφθηκαν ότι δεν πρόσεχαν τους εαυτούς τους. Η ασθένεια έδωσε σε πολλές έναν χώρο που δεν τον είχαν διεκδικήσει ποτέ για τις ίδιες πριν από τον καρκίνο, το οποίο ως διαπίστωση είναι συγκλονιστική.
Ποιο ήταν το μεγαλύτερο άγχος σου όσο έφτιαχνες το κόμικ;
Το άγχος μου ήταν να αποδώσω τις καταστάσεις ώστε να μην «κλωτσήσουν» σε όσες τις έχουν ζήσει, επειδή εγώ δεν είχα εμπειρία στο θέμα του καρκίνου.
Τι ετοιμάζεις τώρα;
Ένα παιδικό βιβλίο κόμικ με πειρατές.
Αποσυμπίεση;
Ακριβώς, την είχα τόση ανάγκη. Συναισθηματικά και ψυχολογικά πιέστηκα πολύ όσο έκανα τις «Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής». Ήθελα το αποτέλεσμα να είναι ιδιαίτερα καλό προς τιμήν όλων αυτών των γυναικών που μας εμπιστεύτηκαν και μας μίλησαν.
Έχω κάνει άλλη μια δουλειά την οποία θεωρώ αντίστοιχα συναισθηματικά δύσκολη και ήταν μάλιστα μέσα στην ίδια χρονιά.
Κλήθηκα να αποτυπώσω σε σκίτσα την πρώτη δίκη του ελληνικού #MeToo για το ντοκιμαντέρ «TACK» της Βάνιας Τέρνερ. Το ντοκιμαντέρ αφορά στη Σοφία Μπεκατώρου και πώς δίνει δύναμη σε μια νεότερη αθλήτρια να σπάσει τη δική της σιωπή.
Σε μια δίκη ορόσημο, η Σοφία στέκεται στο πλευρό της Αμαλίας, η οποία αποφασίζει να καταγγείλει τον πρώην προπονητή της για τη συστηματική κακοποίηση που υπέστη από εκείνον όταν ήταν παιδί. Βρισκόσουν μέσα στη δικαστική αίθουσα;
Ναι, επειδη στη δικαστική αίθουσα δεν επιτρέπονταν οι κάμερες και στο ντοκιμαντέρ έπρεπε να υπάρχει το σημείο της δίκης, πήγαινα και σχεδίαζα. Ήταν μια πολύ δύσκολη διαδικασία, να παρακολουθώ τη δίκη και νομίζω ότι το συναισθηματικό βάρος της το καταλάβαινα μετά.
Δεν υπήρχε πολύς χώρος να βάλω το δικό μου συναίσθημα μέσα σε αυτό. Και στις δύο αυτές δουλειές ήθελα το αποτέλεσμα να είναι πολύ καλό ώστε να τιμήσω με τον τρόπο μου την προσπάθεια και τις δυσκολίες αυτών των γυναικών.
