Στην άτυπη συνάντηση, που έλαβε χώρα στις 12 Φεβρουαρίου στο κάστρο του Alden Biesen στο Βέλγιο, οι ευρωπαίοι ηγέτες είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν στρατηγικά ζητήματα για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως την αναδιοργάνωση της οικονομίας ώστε να είναι ανθεκτική ενώπιον του έντονου παγκόσμιου ανταγωνισμού. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην εμβάθυνση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, στην ενδυνάμωση της τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης, στην προτεραιοποίηση ευρωπαϊκών προϊόντων στους τομείς της άμυνας, της τεχνητής νοημοσύνης, της καθαρής τεχνολογίας και του διαστήματος.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επαγγέλθηκε ένα σχέδιο για να ενισχύσει την ενιαία αγορά της Ευρώπης μέχρι τον Μάρτιο, συμπεριλαμβανομένης απλοποίησης και μείωσης κανονισμών στο εθνικό επίπεδο, αλλά και νέους κανονισμούς για την ενίσχυση των νεοφυών επιχειρήσεων. Στο επίκεντρο της προσοχής τίθεται επίσης η καταπολέμηση του κατακερματισμού των κεφαλαιαγορών.
Το ξεκλείδωμα κεφαλαίων για την προώθηση της ανάπτυξης και της καινοτομίας
Στην κρίση της ΕΕ έχουν συντελέσει η ενισχυτική πολιτική της Κίνας προς τις δικές της εταιρείες, η απώλεια του ρωσικού φυσικού αερίου και οι εμπορικοί πόλεμοι επί προεδρίας Τραμπ. Πλέον ενισχύεται η λογική να δίνεται προτεραιότητα στην αγορά προϊόντων που έχουν κατασκευαστεί εντός ΕΕ κατά το σύνθημα «αγόρασε ευρωπαϊκά» (Buy European), με την έμφαση να τίθεται σε στρατηγικά προϊόντα, όπως ηλιακά πάνελ και ηλεκτρικά οχήματα.
Η φωνή του Μάριο Ντράγκι, πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, υπήρξε καθοριστική. Ο Ντράγκι είναι σκληρός στις εκφράσεις του, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για αποβιομηχάνιση της Ευρώπης. Μιλά για την ανάγκη η Ευρώπη από συνομοσπονδία να γίνει ομοσπονδία, επισημαίνοντας τα αδιέξοδα από τη χρήση βέτο από επιμέρους κράτη-μέλη. Προειδοποιεί καθ’ όλη την τελευταία χρονιά ότι η ΕΕ θα αντιμετωπίσει έναν αργόσυρτο «επιθανάτιο ρόγχο», αν δεν προβεί σε αναγκαίες οικονομικές μεταρρυθμίσεις.
Ζητούμενο είναι το ξεκλείδωμα κεφαλαίων για την προώθηση της ανάπτυξης και της καινοτομίας στην ψηφιακή τεχνολογία. Η κοινή διάγνωση είναι ότι η Ευρώπη υποφέρει από έλλειψη ρίσκου στις επενδύσεις σε σχέση με τους ανταγωνιστές της.
Κριτική Μακρόν για Mercosur
Έχουν αναζωπυρωθεί τα σχέδια για μια βαθύτερη ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων, προκειμένου οι αποταμιεύσεις να οδηγούν σε παραγωγικές επενδύσεις, ιδίως σε νέες καινοτόμες επιχειρήσεις. Μια σκέψη που αναπτύσσεται είναι η δημιουργία προαιρετικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων με καθορισμένες εισφορές για εργαζόμενους και εργοδότες, τα οποία θα προσφέρουν πληθώρα επιλογών επενδύσεων με τρόπο που να μην παραβιάζει τη δεκτικότητα των επενδυτών.
Ένα από τα κύρια πρότυπα είναι οι επενδυτικοί λογαριασμοί της Σουηδίας, που ενθαρρύνουν τις επενδύσεις μέσω φιλικής φορολογίας. Ένα ακόμη πρότυπο που συζητείται είναι τα επενδυτικά εργαλεία της Ιταλίας, τα οποία ευνοούν μακροπρόθεσμες επενδύσεις υψηλότερου ρίσκου.
Από τον περασμένο Ιούνιο, λειτουργεί το πιλοτικό πρόγραμμα «Finance Europe» για προϊόντα που επενδύουν τουλάχιστον 70% των κεφαλαίων τους στις ευρωπαϊκές χώρες. Άλλες προτάσεις επικεντρώνουν στο να διευρυνθεί το ευρωπαϊκό διαθέσιμο συνταξιοδοτικό απόθεμα, το οποίο υπολείπεται κατά πολύ του αμερικανικού, μέσω πανευρωπαϊκών μεταρρυθμίσεων σε εθνικό επίπεδο.
Στο κάστρο του Βελγίου, που χρονολογείται από τον 16ο αιώνα και διαθέτει τάφρο, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν υπογράμμισε τη γαλλογερμανική συνεννόηση, φτάνοντας μαζί με τον γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς σε μια επίδειξη αλληλεγγύης ως προς την επίγνωση του επείγοντος χαρακτήρα της κρίσης. Δεν υπάρχει, όμως, πλήρης συμφωνία επί των πρακτέων.
O γάλλος πρόεδρος έχει τονίσει την αμυντική σημασία της προτίμησης για ευρωπαϊκά προϊόντα με έμφαση σε στρατηγικούς τομείς, όπως η άμυνα, η αυτοκινητοβιομηχανία, το ατσάλι, τα χημικά και οι καθαρές τεχνολογίες, ενώ ο γερμανός καγκελάριος, αντιθέτως, θεωρεί τις «Made in Europe» πολιτικές υπερβολικά δεσμευτικές και προκρίνει τις «Made with Europe», οι οποίες ευνοούν τους εμπορικούς εταίρους της Ευρώπης. Συναφώς, ο πρόεδρος Μακρόν υπήρξε περισσότερο κριτικός για τη συμφωνία με τη Mercosur, την οποία ευνοούσε ο γερμανός καγκελάριος.
Οι «συμμαχίες των προθύμων»
Η Γερμανία έχει προσεγγίσει περισσότερο την Ιταλία, ύστερα μάλιστα από τη συνάντηση του γερμανού καγκελάριου Μερτς με την πρωθυπουργό της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι, όπου υπήρξε ταύτιση ως προς την ανάγκη νομοθετικού περιορισμού της ΕΕ. Πλέον οι διαφοροποιήσεις Γαλλίας και Γερμανίας βαίνουν από κοινού με έναν κάθετο άξονα Γερμανίας και Ιταλίας, των οποίων οι βιομηχανίες παρουσιάζουν μεγάλη αλληλεξάρτηση. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν διατήρησε μια μέση θέση, υποστηρίζοντας το «Made in Europe» ως προς τα προϊόντα στρατηγικής σημασίας και δηλώνοντας την ανάγκη ευελιξίας ως προς τα υπόλοιπα.
Συνολικά, η ΕΕ μετατοπίζεται περισσότερο προς το να σχηματίζονται «συμμαχίες των προθύμων», ώστε να ακολουθούνται σχεδιασμοί που δεν θα μπορούσαν να αποσπάσουν τη συμφωνία όλων των μελών. Το γεγονός αυτό αποτελεί σύμπτωμα των σημαντικών αποκλίσεων που παρατηρούνται ως προς ζητήματα ασφάλειας και ανάπτυξης. Οι «πρόθυμοι» θα προωθήσουν πολιτικές με επίκεντρο την αναβάθμιση του ευρώ, τον συντονισμό των αμυντικών συστημάτων, την προμήθεια σημαντικών ορυκτών.
Το μοντέλο, βέβαια, των «συμμαχιών προθύμων» ήδη ντε φάκτο έχει επικρατήσει ακόμη και ως προς τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά προτάγματα, όπως η υιοθέτηση του Ευρώ ή η Ζώνη Σένγκεν. Πλέον, η ύπαρξη πολλών διαφορετικών συνομαδώσεων εντός της ΕΕ, ύστερα από την κρίση του γαλλογερμανικού άξονα, με τον γερμανοϊταλικό άξονα να είναι μόνο ένας από αυτούς, δείχνει προς την κατεύθυνση συνασπισμών προθύμων, οι οποίοι θα είναι κάθε φορά πρωτοπόροι στην υιοθέτηση επειγουσών πολιτικών.
