Παρά τη συνήθη επιφύλαξη με την οποία αντιμετωπίζονται οι κινήσεις «διεύρυνσης» στα κόμματα της Κεντροαριστεράς, η χθεσινή ανακοίνωση του ΠαΣοΚ έχει ιδιαίτερη σημειολογία. Κυρίως, γιατί αποτύπωσε με καθαρό τρόπο μια πολιτική συγκυρία, που ωριμάζει εδώ και μήνες: τον ανασχηματισμό του χώρου αριστερά της ΝΔ και την αποδόμηση, σε αργό αλλά σταθερό χρόνο, του ΣΥΡΙΖΑ.
Η διεύρυνση που σηματοδοτεί αλλαγή ισορροπιών
Η Χαριλάου Τρικούπη επέλεξε μια διεύρυνση, σε πρώτη φάση, με πρόσωπα που δεν προέρχονται αποκλειστικά από το «σκληρό» πασοκικό παρελθόν, αλλά από μια ευρύτερη δεξαμενή της προοδευτικής παράταξης. Το μήνυμα είναι σαφές: το ΠαΣοΚ δεν περιμένει παθητικά τις εξελίξεις, ούτε αρκείται στη ρητορική της «αυτόνομης πορείας». Ο Νίκος Ανδρουλάκης επιχειρεί να χτίσει, βήμα-βήμα, έναν χώρο εξουσίας με φιλοδοξία να είναι ο βασικός κορμός της Κεντροαριστεράς την επόμενη ημέρα, την ίδια ώρα που αυτός είναι και ο κεντρικός στόχος του Αλέξη Τσίπρα.
Σε αυτό το φόντο, οι κινήσεις του πρώην πρωθυπουργού αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η δημόσια παρουσία του, οι επαφές με παλιά και νέα στελέχη, αλλά και οι προσεκτικά διατυπωμένες παρεμβάσεις του, συνθέτουν την εικόνα ενός πολιτικού που επέστρεψε και απλά όλοι αναμένουν ποτέ θα ιδρύσει το πολυσυζητημένο κόμμα.
Ο νέος πολιτικός φορέας που συζητείται εντόνως, δε στοχεύει μόνο σε ψηφοφόρους, που απομακρύνθηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ. Στοχεύει και σε στελέχη, σε πρόσωπα με κυβερνητική εμπειρία και πολιτικό βάθος, τα οποία νιώθουν ότι το σημερινό κόμμα της Κουμουνδούρου δεν μπορεί πλέον να τους προσφέρει ούτε προοπτική ούτε ρόλο.
Παράλληλη δυναμική
Εδώ ακριβώς συναντώνται οι δύο κινήσεις – ΠαΣοΚ και Τσίπρα – όχι ως συνεννόηση, αλλά ως παράλληλη δυναμική.
Και οι δύο απορροφούν πολιτικό κεφάλαιο από την ίδια πηγή: τον ΣΥΡΙΖΑ. Το κόμμα που κάποτε λειτουργούσε ως μαγνήτης για τη λεγόμενη «προοδευτική διακυβέρνηση», σήμερα μετατρέπεται σε δεξαμενή φυγής. Στελέχη με αναγνωρισιμότητα, αυτοδιοικητικά δίκτυα, ακόμη και πρόσωπα της νεότερης γενιάς, κοιτούν προς άλλες κατευθύνσεις.
Το αποτέλεσμα είναι διπλά επιβαρυντικό για την Κουμουνδούρου. Από τη μία, η διεύρυνση του ΠαΣοΚ αφαιρεί τον χώρο της «σοβαρής εναλλακτικής», εκεί όπου ο ΣΥΡΙΖΑ δυσκολεύεται να πείσει, μετά τις διαδοχικές ήττες και την εσωτερική αστάθεια. Από την άλλη, το αναμενόμενο κόμμα Τσίπρα στερεί από τον ΣΥΡΙΖΑ το τελευταίο του συγκριτικό πλεονέκτημα: το brand της εξουσίας και της κυβερνητικής μνήμης.
Τσίπρας σε αναμονή, με το βλέμμα στην επόμενη μέρα
Το πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ, του προέδρου του Σωκράτη Φάμελλου και της ηγετικής ομάδας του, δεν είναι μόνο δημοσκοπικό, αλλά βαθιά πολιτικό. Το κόμμα δεν έχει ακόμη απαντήσει πειστικά στο ερώτημα «τι εκπροσωπεί σήμερα;». Και σε αυτή τη θολή εικόνα, κάθε κίνηση ανασύνταξης αλλού μοιάζει πιο ελκυστική, ενώ την ίδια στιγμή, τα περισσότερα στελέχη και μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας κοιτάζουν προς την πλευρά του Αλ. Τσίπρα.
Στην ομιλία του, στα Γιάννενα, το περασμένο Σάββατο, κατά την παρουσίαση του βιβλίου του «Ιθάκη», η εικόνα ήταν επίσης «ηχηρή». Παρόντες βρέθηκαν κορυφαία και παλιά στελέχη που ακόμα κι αν δεν έχουν αποχωρήσει επισήμως από τον ΣΥΡΙΖΑ, λειτουργούν ως μηχανές πολιτικών μηνυμάτων για την επόμενη ημέρα: η Όλγα Γεροβασίλη, σε περίοπτη θέση στην πρώτη σειρά, ο Γιώργος Βασιλειάδης, ο Γρηγόρης Θεοδωράκης, άλλοι βουλευτές, όπως οι Κώστας Μπάρκας και Γιώργος Καραμέρος, πρώην βουλευτές, όπως οι Βασίλης Τσίρκας, Μάριος Κατσης, Γιάννης Στέφος, καθώς και η έντονη παρουσία του κόσμου από τον ΣΥΡΙΖΑ, τοπικά στελέχη και πρώην αυτοδιοικητικοί, έστελναν ένα σαφές μήνυμα για εσωτερικές ροές και ανακατατάξεις.
Συγκοινωνούντα δοχεία που «αδειάζουν« τον ΣΥΡΙΖΑ
Η συγκυρία, λοιπόν, δεν είναι ουδέτερη. Η διεύρυνση του ΠαΣοΚ και οι κινήσεις Τσίπρα λειτουργούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία που αδειάζουν τον ίδιο χώρο. Το ερώτημα δεν είναι αν ο ΣΥΡΙΖΑ θα συνεχίσει να χάνει στελέχη, αλλά αν μπορεί να ανακόψει αυτή την πορεία πριν παγιωθεί η εικόνα του κόμματος σε μόνιμη πολιτική αναμονή. Γιατί στην πολιτική, το κενό σπάνια μένει κενό – και αυτή τη φορά, υπάρχουν πολλοί πρόθυμοι να το καλύψουν.
Oι κινήσεις αυτές δεν είναι συμπτωματικές, ούτε άσχετες μεταξύ τους. Αν μη τι άλλο, δείχνουν πως το πολιτικό τοπίο στον χώρο της Κεντροαριστεράς και της Αριστεράς δε διαμορφώνεται πια μόνο με βάση μια εσωτερική ιδεολογική μάχη, αλλά και ποιος μπορεί να δώσει προοπτική εξουσίας.
