Δυσθρεψία: Η σημασία της έγκαιρης διατροφικής υποστήριξης στον Ογκολογικό Aσθενή

Η Παγκόσμια Ημέρα Καρκίνου αποτελεί κάθε χρόνο αφορμή για συζήτηση και ενημέρωση για ένα νόσημα, που αγγίζει περίπου 180.000  ασθενείς και τους φροντιστές τους στη χώρα μας¹. Μία από τις πτυχές της νόσου, που απασχολεί εντονότερα τα τελευταία χρόνια τον ιατρικό κόσμο, καθώς και τα ίδια τα άτομα και τις οικογένειές τους, είναι η δυσθρεψία.

Με απλά λόγια η δυσθρεψία – συχνά αναφερόμενη και ως υποθρεψία – είναι μία κατάσταση η οποία πυροδοτείται από τη φλεγμονή που προκαλεί ο ίδιος ο καρκίνος, σε συνδυασμό με μεταβολικές αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα. Τα πρώτα σημάδια αυτής είναι χαρακτηριστικά² : Μη επιθυμητή απώλεια βάρους και μυϊκής μάζας, σημαντικά μειωμένη όρεξη, κόπωση και αδυναμία αποτελούν το«καμπανάκι» για τους ασθενείς και την οικογένειά τους ².

Οι διατροφικές προκλήσεις στο ταξίδι ενός ογκολογικού ασθενούς είναι πολλές. Εκτός από την αισθητά μειωμένη όρεξη, το πρόωρο αίσθημα κορεσμού, οι αλλαγές στη γεύση, η ξηροστομία και η ναυτία αποτελούν συνηθισμένα διατροφικά ζητήματα ²⁰.  Την ίδια στιγμή, οι αλλαγές του μεταβολισμού στο σώμα των ασθενών αυξάνουν τις ανάγκες σε ενέργεια, πρωτεΐνη, βιταμίνες και άλλα θρεπτικά συστατικά, όπως τα ωμέγα 3 πολυακόρεστα λιπαρά.

Αδυναμία διαχείρισης των προκλήσεων και κάλυψης των διατροφικών αναγκών επιτείνει την απώλεια μυϊκής μάζας και βάρους, οι οποίες ενδέχεται να εμφανιστούν ανεξαρτήτως του σωματικού βάρους, ακόμη και σε ασθενείς με επιπλέον κιλά ²¹. Στους τελευταίους, η δυσθρεψία συχνά περνά απαρατήρητη ²².

Υπολογίζεται πως περίπου 1 στους 3 ογκολογικούς ασθενείς θα εμφανίσει δυσθρεψία ³, κατάσταση, που εάν δεν αντιμετωπιστεί, ενδέχεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην ανοχή και έκβαση της θεραπείας, στην καθημερινότητα και ποιότητα ζωής των ασθενών, ακόμη και στις πιθανότητες επιβίωσης ^4-19. Η έγκαιρη αναγνώριση και διαχείριση της δυσθρεψίας οφείλει να αποτελεί βασικό πυλώνα στο θεραπευτικό πλάνο των ογκολογικών ασθενών.

Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες της Ογκολογίας (ESMO, NCCN) τονίζουν ότι η διατροφική αξιολόγηση πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Ογκολογικής φροντίδας, από την πρώτη επαφή με τον ασθενή. Η διάγνωση της δυσθρεψίας πραγματοποιείται με συγκεκριμένα ερωτηματολόγια, τα οποία με τρόπο άμεσο και απλό ‘ανοίγουν το δρόμο’ για την έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση, με την κατάλληλη διατροφική υποστήριξη ²³. Τα δύο σημαντικότερα σημεία της διαχείρισης είναι η όσο το δυνατόν πιο άμεση παρέμβαση, αλλά και η εξατομίκευση του διατροφικού προγράμματος στις ανάγκες του ογκολογικού ασθενούς ^23-25.

Όπως ήδη έχει αναφερθεί, οι μεταβολικές αλλαγές στο σώμα πολλαπλασιάζουν τις ανάγκες τόσο σε ενέργεια, όσο και σε πρωτεΐνη ^23,24, βιταμίνες C, E, D, συμπλέγματος B, φυλλικό οξύ, μαγνήσιο και πολυακόρεστα ωμέγα 3 λιπαρά οξέα ^26-29. Ενδεικτικά, οι απαιτήσεις σε πρωτεΐνη μπορεί να αγγίξουν ακόμη και το 1.5 γραμμάριο/ kgr σωματικού βάρους / ημέρα. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως ένας ασθενής με σωματικό βάρος 60 κιλά θα χρειαζόταν να καταναλώσει σε μία ημέρα 90γρ. πρωτεΐνης ή τα παρακάτω: 2 αυγά, 1 ποτήρι γάλα, 150γρ. κοτόπουλο, 120γρ. σολομό, 1 γιαούρτι, μισό φλυτζάνι φακές, μερικά αμύγδαλα και δύο φέτες ψωμί. Και σε αυτά δεν περιλαμβάνονται τρόφιμα για την κάλυψη των υπόλοιπων θρεπτικών αναγκών.

Την ίδια όμως στιγμή, που οι διατροφικές προκλήσεις, που επισημάνθηκαν και νωρίτερα, κάνουν κάθε γεύμα να φαντάζει δύσκολο, ένα σωστά δομημένο και εξατομικευμένο διατροφικό πλάνο μπορεί να κάνει τη διαφορά, τόσο στην κάλυψη των αναγκών των ασθενών, όσο και στην πορεία της νόσου ²⁹.  Όταν η διατροφή δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες του οργανισμού, συμπληρωματικό και καθοριστικής  σημασίας ρόλο μπορεί να έχουν τα Σκευάσματα Ειδικής Διατροφής. Πρόκειται για θρεπτικά σκευάσματα σε πόσιμη μορφή ή μορφή κρέμας, τα οποία περιλαμβάνουν όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά που θα περιλάμβανε ένα γεύμα.

Η χρήση των Σκευασμάτων Ειδικής Διατροφής, στη διαδρομή από τη διάγνωση μέχρι και την αποθεραπεία των ογκολογικών ασθενών, έχει μεγάλο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των ασθενών, στην πορεία της θεραπείας και την εξέλιξη της νόσου.

Πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα, φαίνεται να καταλήγουν στα παρακάτω οφέλη υπερπρωτεϊνικών και υπερθερμιδικών Σκευασμάτων Ειδικής Διατροφής σε ογκολογικούς ασθενείς:

• Βελτιώνουν τη μυϊκή μάζα και τη μυϊκή δύναμη ^30,33
• Σταθεροποιούν την απώλεια βάρους ³³
• Αυξάνουν την αντοχή στην αντικαρκινική θεραπεία ^31,32
• Περιορίζουν το ρίσκο επιπλοκών μετά από ένα χειρουργείο ³⁴
• Μειώνουν τις πιθανότητες αλλαγών στο πλάνο της χημειοθεραπείας ³¹
• Αυξάνουν τη συνολική πιθανότητα επιβίωσης ³⁵

Επιπλέον, πόσιμα θρεπτικά σκευάσματα, ειδικά σχεδιασμένα για ογκολογικούς ασθενείς, με μικρότερο όγκο για διαχείριση του πρόωρου κορεσμού, γεύσεις ειδικά προσαρμοσμένες στη μεταλλική επίγευση λόγω των θεραπειών, με ποσότητα ωμέγα 3 πολυακόρεστων λιπαρών οξέων φαίνεται πως έχουν θετική επίδραση στους δείκτες φλεγμονής ^37,38 και στην ποιότητα ζωής των ατόμων ^31,39,40.

Ένα σημαντικό μήνυμα για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους είναι ότι η απώλεια όρεξης και βάρους δε θα πρέπει να θεωρείται «αναπόφευκτη» ή «φυσιολογική» συνέπεια του καρκίνου. Η Παγκόσμια Ημέρα Καρκίνου αποτελεί αφορμή για συζήτηση, κινητοποίηση και ευαισθητοποίηση. Ήδη από το πρώτο ραντεβού στον ογκολόγο, το 65% των ασθενών έχει χάσει βάρος ⁴¹. Εάν αναγνωρίζετε τα σημάδια της δυσθρεψίας σε εσάς ή σε κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο, μη διστάσετε να τα συζητήσετε με τον ιατρό σας και την ομάδα του. Η διατροφή αποτελεί τροφή για το σώμα, και ένα ακόμη πολύτιμο εργαλείο στη διαχείριση των προκλήσεων του καρκίνου.

Τιμπλαλέξη Δέσποινα
Παθολόγος Ογκολόγος, Επιμελήτρια Α’
MD, PhD, BiolD, ESMOcertified
Δ’ Ογκολογική Κλινική & Μονάδα Κλινικών Μελετών
Henry Dunant Hospital Center
drtimplalexi.gr

Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε το www.dosevaros.gr

Βιβλιογραφία

1. International Agency for Research on Cancer. Greece: Cancer fact sheet [Internet]. Lyon: World Health Organization; 2024 [updated 2024 Feb; cited 2026 Jan 24]. Available from: https://gco.iarc.who.int/today/data/factsheets/populations/300-greece-fact-sheets.pdf
2. Cederholm T, Barazzoni R, Austin P, Ballmer P, Biolo G, Bischoff SC, Compher C, Correia I, Higashiguchi T, Holst M et al:ESPEN guidelines on definitions and terminology of clinical nutrition. Clin Nutr 2017, 36(1):49-64.
3. Arends J, Baracos V, Bertz H, Bozzetti F, Calder PC, Deutz NEP, et al. ESPEN practical guideline: Clinical nutrition in cancer. Eur J Surg Oncol. 2024 May;50(5):107074.
4. an S, Guo W, Cheng Y, Luo Z, Xu J, Cheng Y, et al. Prevalence and clinical correlates of sarcopenia in patients with gastrointestinal cancer: A systematic review and meta-analysis. Clin Nutr. 2022 Mar;41(3):599-609.
5. Lidoriki I, Schizas D, Frountzas M, Machairas N, Prodromidou A, Kapelouzou A, et al. Sarcopenia as a prognostic factor of post-operative complications after esophagectomy: A systematic review and meta-analysis. Nutr Cancer. 2023;75(2):640-651.
6. Na SY, Han SS, Kim KW, Kim JH, Kim DH, Chang JH, et al. Sarcopenia as a prognostic marker of survival in colorectal cancer: A systematic review and meta-analysis. Nutr Cancer. 2018;70(8):1228-1236.
7. Su H, Ruan J, Chen T, Lin E, Shi S. Sarcopenia is a predictor of poor prognosis in patients with gastric cancer: A systemic review and meta-analysis. Cancer Imaging. 2019;19(1):82.
8. Kwaan MR, Dahms R, Wang ON, Ituarte PH, Lai LL, Zeh HJ, et al. Sarcopenia as a predictor of poor outcomes after surgery for colorectal cancer. Dis Colon Rectum. 2013 Sep;56(9):1087-1089.
9. Xiao J, Caan BJ, Cespedes Feliciano EM, Meyerhardt JA, Peng PD, Baracos VE, et al. Association of low muscle mass and low muscle density with cancer-specific and all-cause mortality in nonmetastatic colorectal cancer. JAMA Surg. 2020;155(1):1-9.
10. van Vugt JLA, Coebergh van den Braak RRJ, Schipper HS, Veenman SJP, Levolger S, de Bruin RWF, et al. Contrasting outcome effects of visceral adipose tissue and skeletal muscle mass in resection of colorectal liver metastases. PLoS One. 2017 Oct 30;12(10):e0186547.
11. Daly LE, Ní Bhuachalla ÉB, Power DG, Cushen SJ, James K, Ryan AM. Loss of skeletal muscle during systemic chemotherapy is prognostic of poor survival in patients with foregut cancer. Proc Nutr Soc. 2018;77(2):135-151.
12. Daly LE, Power DG, O’Reilly Á, Donnellan P, Cushen SJ, Sweeney K, et al. The impact of body composition parameters on clinical outcomes in colorectal cancer: A systematic review and meta-analysis. Br J Cancer. 2017;116(3):310-317.
13. Daly LE, Ní Bhuachalla ÉB, Power DG, Cushen SJ, James K, Ryan AM. Sarcopenia, sarcopenic obesity and visceral adiposity as prognostic factors in colorectal cancer: A 5 year survival analysis. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2020;11(1):160-168.
14. Landgrebe MM, Schöbel B, Kertels O, Beck-Hofmann B, Gessner C, Dietze N, et al. Sarcopenia and body composition as prognostic factors in patients with pancreatic cancer. Clin Nutr. 2023 Feb;42(2):190-198.
15. Sanchez-Torralvo FJ, Porras N, Abu-Allaban M, Ballesteros-Pomar MD, Olveira G, Rubio-Almanza M, et al. Sarcopenia in cancer patients: A systematic review. Support Care Cancer. 2022;30(2):1607-1613.
16. Zhang X, Li Y, Wang H, Chen J, Liu G. Sarcopenia and its impact on the quality of life in elderly cancer patients. J Nutr Health Aging. 2024;28(6):100274.
17. Martin L, Birdsell L, Macdonald N, Reiman T, Clandinin MT, McCargar LJ, et al. Cancer cachexia in the age of obesity: skeletal muscle depletion is a powerful prognostic factor, independent of body mass index. J Clin Oncol. 2013 Jan 1;31(1):153-61.
18. Seid M, Abate TW, Belayneh F. Effect of malnutrition on the clinical outcomes of cancer patients: A systematic review. J Hum Nutr Diet. 2025;38(1):e70012.
19. Ryan AM, Sullivan ES. Body composition in cancer: The role of skeletal muscle and fat mass. Proc Nutr Soc. 2021;80:73-91.
20. Blanchard C, Bozzetti F, Calder PC, Deutz NEP, Muscaritoli M, Mayer J, et al. Nutritional support in cancer patients: Update of ESPEN guidelines. Clin Nutr ESPEN. 2024;64:P1012.
21. Gioulbasanis I, Georgoulias P, Vlachostergios PJ, Baracos V, Ghosh S, Giannoukas AD, et al. Mini Nutritional Assessment (MNA) and biochemical markers of cachexia in metastatic lung cancer patients: Interrelations and prognostic value. Ann Oncol. 2015 Jan;26(1):217-22
22. Ryan AM, Power DG, Massa L, Cushen SJ, Bhuachalla EN, Murphy PM. The impact of sarcopenia and sarcopenic obesity on clinical outcomes in solid tumours: A focus on colorectal cancer. Proc Nutr Soc. 2016 May;75(2):199-211.
23. Arends, J., Bachmann, P., Baracos, V., Barthelemy, N., Bertz, H., Bozzetti, F., … & Preiser, J. C. (2017). ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients. Clinical Nutrition, 36(1), 11-48.
24. Arends, J., Strasser, F., Gonella, S., Solheim, T. S., Madeddu, C., Ravasco, P., … & Ripamonti, C. I. (2021). Cancer cachexia in adult patients: ESMO Clinical Practice Guidelines. ESMO Open, 6(3), 100092.
25. Jatoi, A., Kaasa, S., & Strijbos, M. (Eds.). (2023). ESMO Handbook of Nutrition and Cancer (2nd ed.). ESMO Press.
26. Nejatinamini, S., Ataie-Jafari, A., Hosseini, S., Salehi, E., & Karimi, S. (2018). Nutritional status and its association with quality of life in patients with gastrointestinal cancer. Nutrition and Cancer, 70(3), 474-482.
27. Nejatinamini, S., Ataie-Jafari, A., Hosseini, S., Salehi, E., & Karimi, S. (2018). Determinants of weight loss in patients with gastrointestinal cancer: A study from Iran. Nutrients, 10(9), 1236.
28. Mardas, M., Madry, R., & Stelmach-Mardas, M. (2016). Dietary habits and their association with quality of life in patients with gynecological cancer. Supportive Care in Cancer, 24(6), 2619-2625.
29. National Cancer Institute https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/medical-nutrition-therapy [4.3.2025]
30. abata P, Jastrzębski T, Kąkol M, et al. Perioperative nutritional support in cancer patients: western view. Support Care Cancer. 2015;23(2):65-70.
31. Cereda E, Cappello S, Colombo S, et al. Nutritional counseling with or without systematic use of oral nutritional supplements in head and neck cancer patients undergoing radiotherapy. Radiother Oncol. 2018;126(1):81-88.
32. Meng Q, Tan S, Jiang Y, et al. Postoperative oral nutritional supplementation after citywide surgery in patients with gastrointestinal cancer. Clin Nutr. 2021;40(1):40-46.
33. Orso M, Polosa N, Scatena A, et al. Effect of nutritional interventions in patients with cancer: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2024;120(6):1311-1324.
34. Maňásek V, Zadák Z, Havel E, et al. Nutrition in oncology – an indispensable part of comprehensive cancer care. Klin Onkol. 2016;29(5):351-357.
35. Bargetzi L, Brack C, Herrmann J, et al. Nutritional support and outcomes in ferrule cancer patients: a secondary analysis of the EFFORT trial. Ann Oncol. 2021;32(8):1025-1033.
36. Guarcello M, Riso S, Buosi R, et al. Nutritional support in cancer patients: our experience. Nutritional Therapy & Metabolism. 2007;25(1):25-30.
37. Faber J, Berkhout M, Fiedler U, et al. Specific dietary polyunsaturated fatty acids and outcomes in cancer-induced weight loss. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2015;6(1):32-44.
38. Sanchez-Lara K, Turcott JG, Juarez-Hernandez E, et al. Effects of an oral nutritional supplement enriched with fish oil on quality of life in patients with lung cancer. Clin Nutr. 2014;33(6):1017-1023.
39. de van der Schueren MAE, Laviano A, Blanchard H, et al. Systematic review and meta-analysis of the evidence for oral nutritional supplementation on outcomes in cancer. Ann Oncol. 2018;29(5):1141-1153.
40. van der Meij BS, Langius JA, Smit EF, et al. Oral nutritional supplements containing n-3 polyunsaturated fatty acids affect quality of life in patients with non-small cell lung cancer. Eur J Clin Nutr. 2012;66(3):399-404.
41. Daly R, Powers J, Cusack S, et al. Nutrition and exercise for the prevention of muscle loss in cancer. Proc Nutr Soc. 2018;77:135-151.