Καθώς ο οδοντωτός ανεβαίνει το φαράγγι του Βουραϊκού αντιλαμβάνεσαι πως δεν εκτελεί απλώς ένα δρομολόγιο. Αλλά μοιάζει να επαναλαμβάνει ακαταπόνητα μια ιεροτελεστία με ιστορία 129 χρόνων. Το τρίξιμο των αξόνων, το απότομο φως που μπαίνει στα τούνελ, κυρίως η θέα που ανοίγεται καθώς ανεβαίνεις σε εισάγουν κατευθείαν στο σχεδόν παράλληλο, πολυποίκιλο σύμπαν του παγκόσμιου γεωπάρκου Χελμού–Βουραϊκού.
Δεν είναι υπερβολή να πεις ότι εδώ η γη έχει αφήσει σημειώματα και υπομνήσεις για κάθε εποχή της: βράχια που αφηγούνται τεκτονικές ιστορίες, ποτάμια που έχουν σμιλέψει εντυπωσιακά φαράγγια, σπήλαια που έχουν σκαλιστεί με υπομονή αιώνων.
Από το 1896 ο οδοντωτός συνδέει το Διακοπτό με τα Καλάβρυτα
Δεν πρόκειται απλώς για ένα απαράμιλλης ομορφιάς σκηνικό. Αλλά για ένα ευλογημένο κομμάτι παγκόσμιας φυσικής κληρονομιάς, το οποίο μάλιστα πιστοποιήθηκε το 2015 με την ένταξη του γεωπάρκου στο Παγκόσμιο Δίκτυο της UNESCO, στο οποίο σήμερα περιλαμβάνονται 229 γεωπάρκα σε 50 χώρες του κόσμου.
Συμμαχία ανθρώπου & φύσης
Να πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Τι είναι στ’ αλήθεια ο ορισμένος σε έκταση -αλλά απέραντος σε ζωή κόσμος ενός γεωπάρκου; Δεν πρόκειται για κάποιο θεματικό πάρκο ή ένα υπαίθριο μουσείο στο οποίο καταβάλει κανείς εισιτήριο. Είναι μια ελεύθερη και προσβάσιμη σε όλους περιοχή όπου η γεωλογία, η βιοποικιλότητα και η γεωποικιλότητα, ο πολιτισμός, ο άνθρωπος και η τοπική οικονομία συνδέονται σε ένα οργανωμένο σύνολο με αιχμή την προστασία και την ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος και την εκπαίδευση των πολιτών και με απώτερο σκοπό τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αειφορία.
Η πόλγη των Λουσών 12 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά των Καλαβρύτων
Ναι, στον Χελμό και τον Βουραϊκό τα μονοπάτια, τα σπήλαια, οι πηγές και τα μνημεία λειτουργούν κατ’ αναλογίαν για τον επισκέπτη ως αίθουσες διδασκαλίας αλλά και ως ιδανικό σκηνικό για να ζήσει μια μοναδική ταξιδιωτική εμπειρία.
Το γεωπάρκο Χελμού–Βουραϊκού απλώνεται σε μια έκταση περίπου 647 τετραγωνικών χιλιομέτρων στη Βόρεια Πελοπόννησο, μια περιοχή με 6.640 μόνιμους κατοίκους μοιρασμένους σε μικρότερα ή μεγαλύτερα χωριά και κωμοπόλεις. Μέσα στα όριά του έχουν καταγραφεί 43 διαφορετικοί γεώτοποι (τεκτονικοί, γεωμορφολογικοί, καρστικοί, παλαιοντολογικοί, λιθολογικοί, υδρολογικοί) και έχουν οργανωθεί 7 γεωδιαδρομές και 2 θεματικές διαδρομές, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να «φυλλομετρήσει» το βιβλίο της γης σε κάθε του βήμα.
Το γεωπάρκο προσφέρει πλήθος μονοπατιών για πεζοπορία & εξερεύνηση
Οι γεωλογικές αξίες της περιοχής «συνομιλούν» με ένα μωσαϊκό πολιτιστικών και θρησκευτικών μνημείων, τοποσήμων ιστορίας, παραδοσιακών χωριών και προστατευμένων φυσικών περιοχών. Στα όρια του φορέα διαχείρισης συναντά κανείς 12 περιοχές Natura 2000, σύμφωνα με τον οργανισμό διαχείρισης, που καλύπτουν μεγάλους ορεινούς όγκους όπως ο Χελμός, η Κυλλήνη, ο Ερύμανθος, το Παναχαϊκό, ο Κλωκός και ο Μπαρμπάς.
Τόπος μνήμης
Τα Καλάβρυτα είναι η φυσική αφετηρία ή έστω η αδιαπραγμάτευτη στάση της περιήγησης στο γεωπάρκο. Η πόλη καταφέρνει να κρατά μια στιβαρή ισορροπία ανάμεσα στην ορεινή δωρικότητα και την εγκάρδια φιλοξενία. Είναι μια κοινότητα που όχι μόνο γνωρίζει και τιμά αλλά φέρει σε κάθε ικμάδα της την ιστορία. Στα καφέ της πλατείας ντόπιοι και επισκέπτες απολαμβάνουν την πρωινή ησυχία, πριν αναχωρήσουν για τις δουλειές τους οι μεν, για πεζοπορικές διαδρομές, βόλτες και εξερεύνηση οι δε.
Το τεκτονικό βύθισμα των Καλαβρύτων
Όποια διαδρομή κι αν ακολουθήσει κανείς βέβαια, δεν γίνεται να μην περάσει προηγουμένως από το σημείο αναφοράς της πόλης, το Δημοτικό Μουσείο του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος. Δεν πρόκειται απλώς για ένα αποθετήριο ιστορίας αλλά για ένα ζωντανό μνημείο, αφιερωμένο στα θύματα της σφαγής της 13ης Δεκεμβρίου του 1943 από τους Ναζί, της Μαύρης Δευτέρας των Καλαβρύτων. Στα λίγα τετραγωνικά του αλλοτινού δημοτικού σχολείου της πόλης οι ιστορίες των εκατοντάδων δολοφονημένων Καλαβρυτινών παραμένουν εμφατικά ζωντανές. Και διαχρονικά επίκαιρες.
«Ξεφυλλίζοντας» φύση & ιστορία
Κάθε σπιθαμή του γεωπάρκου Χελμού-Βουραϊκού είναι μπολιασμένη με αφηγήσεις. Με πρωταγωνιστή τον άνθρωπο αλλά και το φυσικό στοιχείο. Αναμφισβήτητο γεωλογικό καύχημα της περιοχής είναι το Σπήλαιο Λιμνών, ένα από τα πιο «φωτογενή» αλλά και ενδιαφέροντα της χώρας.
Στα έγκατα της γης περιηγείται κανείς στις 13 λίμνες που έχουν λαξευτεί από το χρόνο σε διαφορετικά, κλιμακωτά επίπεδα, βρίσκεται μια ανάσα από σταλακτίτες και σταλαγμίτες που περικλείουν στη δημιουργία τους ιστορία εκατομμυρίων ετών κι αν κάνει αρκετή ησυχία μπορεί να αφουγκραστεί τις σταγόνες τους να κυλούν ως άλλοι μετρονόμοι του χρόνου.
Η φυσική είσοδος του σπηλαίου Λιμνών
Πίσω στην επιφάνεια της γης, ένα υποδειγματικά διαμορφωμένο κέντρο ενημέρωσης μυεί τον επισκέπτη στη γεωλογική ιστορία και τελικά στην εξέλιξη της ζωής στην περιοχή με τρόπο σύγχρονο, εύληπτο και θελκτικό.
Σίγουρα περιδιαβαίνοντας κανείς το ενταγμένο στο παγκόσμιο δίκτυο της UNESCO γεωπάρκο θα φύγει πλουσιότερος σε εικόνες, συναισθήματα αλλά και γνώση. Θα έχει αποκωδικοποιήσει πληροφορίες, θα έχει δει με τα ίδια του τα μάτια πώς η γεωλογία καθόρισε και καθοδήγησε την ζωή και θα έχει συνδεθεί με τον πιο βιωματικό τρόπο με ήρωες και μύθους του συλλογικού μας παρελθόντος.
Στα Υδατα Στυγός οι ολύμπιοι θεοί έδιναν τον πιο ιερό τους όρκο
Όπως συμβαίνει λόγου χάρη με τα ξακουστά και δημοφιλή για τους πεζοπόρους Ύδατα της Στυγός (κατά κόσμον Μαυρονέρι) όπου σύμφωνα με τον αρχαιοελληνικό μύθο οι ίδιοι οι Ολύμπιοι θεοί έδιναν τον πιο ιερό όρκο τους και όπου η Θέτιδα βούτηξε τον γιο της Αχιλλέα κρατώντας τον από τη φτέρνα, κάνοντάς τον σχεδόν άτρωτο. Κάθε βήμα σε αυτόν τον τόπο είναι μια ιχνηλασία στην ίδια την ιστορία.
Πεζοπορικός πλουραλισμός
Άλλωστε οι ευκαιρίες για πεζοπορία και άρα ανακάλυψη μοιάζουν ανεξάντλητες. Με κορωνίδα βέβαια το μονοπάτι του Βουραϊκού που εκτείνεται σε 22 χιλιόμετρα, προσφέρει ένα ανεπανάληπτο σκηνικό από φαράγγια, γέφυρες και τούνελ και θεωρείται δίκαια ένα από τα πιο όμορφα πεζοπορικά περάσματα της Ελλάδας.
Δέος στην Ψηλή Κορφή του Χελμού
Βεβαίως αδιαφιλονίκητος κεντρικός ήρωας του γεωπάρκου δεν είναι άλλος από τον Χελμό. Το μαγικό βουνό που αγγίζει τα 2.355 μέτρα, αν και συνυφασμένο με το χειμερινό τουρισμό λόγω του χιονοδρομικού κέντρου που γίνεται πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο, η αλήθεια είναι πως συνεπαίρνει τον ταξιδιώτη με τις μεταμορφώσεις του κάθε εποχή του χρόνου. Σαν ένα εργαστήρι της φύσης σε αέναη κίνηση.
Από τη Γη στα ουράνια
Από το 2007 στην κορυφή του Χελμού, εκεί που ακόμα διακρίνονται ίχνη από παγετωνικές γεωμορφές, πετρώματα και αλπικές λίμνες, δεσπόζει ο Αρίσταρχος, το διάσημο πια τηλεσκόπιο του Αστεροσκοπείου Αθηνών, που σε κάνει να νιώθεις ελάχιστος όχι μόνο πλάι στον υπετροφικό λευκό, απολύτως φουτουριστικό όγκο του, αλλά απέναντι στο σύμπαν.
Από τη γη στον ουρανό με πλοηγό το τηλεσκόπιο Αρίσταρχος στα 2.340 μέτρα του Χελμού
Αν και στη διάρκεια της επίσκεψής μας στην κορυφή του Χελμού δεν είχαμε την ευκαιρία να παρατηρήσουμε τον έναστρο ουρανό, λένε – και πιθανότατα έχουν δίκιο- πως μια βραδιά κάτω από τον ουράνιο θόλο με πλοηγό τον Αρίσταρχο σε κάνει να αναθεωρήσεις την αντίληψη της έννοιας του δέους που έτρεφες προηγουμένως. Ούτως ή άλλως η εμπειρία και μόνο της παρατήρησης του επίγειου κόσμου από ψηλά είναι από μόνη της το λιγότερο συγκινητική.
Τι γεύση έχει ένας τόπος;
Οι μεταβάσεις και οι εναλλαγές είναι πολλές και το λιγότερο συναρπαστικές στο γεωπάρκο Χελμού-Βουραϊκού. Μπορεί κανείς να βρεθεί από τα έγκατα της γης στην επιφάνειά της και από εκεί σχεδόν στον ουρανό μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας, να παρατηρήσει τη συστηματική και γνήσια προσπάθεια αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπου και φυσικού στοιχείου, να νιώσει κοινωνός μιας εμπειρίας και όχι περαστικός ή πολύ περισσότερο εισβολέας.
Το περίφημο φαράγγι του Βουραϊκού
Κι αυτή είναι μια σκέψη που στα σίγουρα θα κάνει όποιος επιλέξει –κι έχει κάθε λόγο να το κάνει- να ολοκληρώσει την επίσκεψή του απολαμβάνοντας την ίδια τη γεύση της τοπικής γης συμπυκνωμένη σε ένα ποτήρι κρασί σε κάποιο από τα πολλά και δραστήρια οινοποιεία της περιοχής. Όπως για παράδειγμα στο στρατηγικά τοποθετημένο στην καρδιά του γεωπάρκου οινοποιείο του Μεγάλου Σπηλαίου, το οποίο τα τελευταία χρόνια αναβιώνει με σεβασμό και όραμα τη μακρά αμπελουργική παράδοση της περιοχής.
Η μακρά αμπελουργική παράδοση συνεχίζεται στα οινοποιεία της περιοχής
Το γεωπάρκο Χελμού–Βουραϊκού δεν είναι απλώς ένας προορισμός. Είναι ένας ζωντανός και πρωτότυπος συνδυασμός εκπαίδευσης, μνήμης, αισθητικής και ανθρώπων —ενταγμένος στην UNESCO και προτείνοντας έναν καινούργιο και μάλλον απαραίτητο τρόπο εξερεύνησης αλλά και αντίληψης της φύσης. Είναι ένας τόπος όπου έχει κανείς τη δυνατότητα και την ευκαιρία όχι μόνο να ζήσει, να θαυμάσει ή να απολαύσει τη φύση. Αλλά να επανατοποθετήσει στα σοβαρά τον εαυτό του μέσα της. Ως εκ των ων ουκ άνευ δημιούργημά της.
