Νεοελληνική κριτική από τον Διαφωτισμό έως σήμερα

Έναν χρόνο μετά τον θάνατο του πανεπιστημιακού δασκάλου, φιλολόγου, κριτικού και μεταφραστή Παναγιώτη Μουλλά (1935-2010) πλέον των εκατό επιστήμονες τιμούν τη μνήμη του στο συνέδριο «Νεοελληνική λογοτεχνία και κριτική από τον Διαφωτισμό έως σήμερα», το οποίο ξεκίνησε το απόγευμα της Πέμπτης στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Στο συνέδριο, το οποίο διοργανώνει ο Τομέας Νεοελληνικής Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, θα συζητηθεί μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων ανάλογη του εύρους των επιστημονικών ενδιαφερόντων του τιμώμενου: «Οι ελληνίδες αναγνώστριες των περιοδικών του 19ου αιώνα», «Δημοσιογράφοι-λογοτέχνες στη στροφή προς τον 20ό αιώνα», «Από τα λαϊκά μυθιστορήματα στο λαϊκό κινηματογράφο», «Διαφωτισμός», «Επτάνησα», «Ελληνική Επανάσταση και πρώτα ρομαντικά χρόνια», «Κριτική και κριτικοί της λογοτεχνίας», «Βιζυηνός», «Επαρχία και πόλεις στη λογοτεχνία», «Πολιτισμός και παθολογίες», «Λογοτεχνία και άλλες τέχνες», «Το αποτύπωμα της Ιστορίας», «Πολιτική και ηθική της λογοτεχνίας», «Ο χώρος του εφήμερου και της παραλογοτεχνίας από τον 19ο στον 21ο αιώνα».

Μαθητής του σολωμιστή Λίνου Πολίτη και του «διαφωτιστή» Κ. Θ. Δημαρά, κινούμενος μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας, ιστορίας και θεωρίας, φιλολογίας και κριτικής, παράδοσης και μοντερνισμού, λογοτεχνικού κειμένου και λογοτεχνικού θεσμού, ο Παναγιώτης Μουλλάς ήταν «από τους μεγάλους δασκάλους που λάμπρυναν με τον βίο και το έργο τους τον Τομέα Νεοελληνικής Φιλολογίας του ΑΠΘ αλλά και τη Φιλοσοφική Σχολή γενικότερα», είπε στο «Βήμα» η καθηγήτρια Μαίρη Μικέ, πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής του συνεδρίου, «με το οποίο ο Τομέας δεν τιμά μόνο τον Παναγιώτη Μουλλά αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό».

Πρωτοετής φοιτήτρια το 1977, τη χρονιά που ο Μουλλάς πρωτοδιορίστηκε στο ΑΠΘ, η Μαίρη Μικέ τον θυμάται στο κατάμεστο αμφιθέατρο του παλαιού κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής να απαγγέλλει το «Δε γυρεύω ξένο» του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου με μια χορευτική κίνηση του δεξιού χεριού.

Δάσκαλος με αδιάλειπτη παρουσία στις πανεπιστημιακές αίθουσες επί μία εικοσιπενταετία, αλλά και μετά τη συνταξιοδότησή του το 2002, «με τον λόγο, το γέλιο, τις γνώσεις του», μοίραζε γενναιόδωρα τον χρόνο του σε όλους, διδάσκοντας, γράφοντας, εποπτεύοντας, συζητώντας. Άφησε παρακαταθήκη στους νεότερους μελετήματα που άνοιξαν δρόμους έρευνας στη νεοελληνική φιλολογία, για τους ποιητικούς διαγωνισμούς, για τη λογοτεχνία του Διαφωτισμού και του 19ου αιώνα, για τον Ροΐδη, για τον Παπαδιαμάντη, τον Βιζυηνό και το ελληνικό διήγημα, για τη μεταπολεμική λογοτεχνία, την επιστολογραφία, την παραλογοτεχνία. Φόρο τιμής στους δρόμους που άνοιξε ο Μουλλάς αποτίουν με τη δουλειά τους οι συμμετέχοντες στο συνέδριο, παλαιοί μαθητές του Μουλλά οι περισσότεροι, καθηγητές σήμερα σε πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Οι εργασίες του συνεδρίου ξεκίνησαν με ομιλίες των συγγραφέων Γιάννη Ατζακά και Περικλή Σφυρίδη και του φιλολόγου Κυριάκου Τσαντσάνογλου για τον άνθρωπο και φίλο Παναγιώτη Μουλλά και με προβολή 15λεπτου φιλμ, με αναφορές σε σημαντικές στιγμές της ζωής και του έργου του τιμώμενου.

«Ήταν το επίκεντρο της παρέας», είπε στο «Βήμα» ο Κυριάκος Τσαντσάνογλου, ομότιμος καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο ΑΠΘ, συμφοιτητής, συνάδελφος και στενός του φίλος του Παναγιώτη Μουλλά. «Ευχάριστος, χαριτωμένος, με μεγάλη αίσθηση του χιούμορ, φιλικός προς όλους και εξαιρετικά ευγενικός, ήταν πολύ αγαπητός. Είχε έναν ευρύτατο κύκλο ενδιαφερόντων και γνωριμιών και διηγούνταν απολαυστικά τις ατέλειωτες αναμνήσεις του από τα πολύ παλιά χρόνια». Άνθρωπος ζωηρός, δραστήριος πολιτικά στον χώρο της Αριστεράς, εραστής της κλασικής μουσικής, ο διακεκριμένος νεοελληνιστής ήταν στα νιάτα του ποδοσφαιριστής σε ομάδα του Κιλκίς και παρακολουθούσε μετά μανίας ποδοσφαιρικούς αγώνες στην τηλεόραση ενώ εργαζόταν ακατάπαυστα.

Την πολύτομη συγγραφική παραγωγή του θα συμπληρώσει σε λίγους μήνες η έκδοση της τελευταίας φιλολογικής εργασίας του, η οποία έμεινε ανολοκλήρωτη μετά τον θάνατό του, τον Σεπτέμβριο του 2010: μια συναγωγή μελετημάτων του Γεώργιου Βιζυηνού για τη φιλοσοφία, την ψυχολογία, τη Λογική, τις εικαστικές τέχνες, δημοσιευμένων σε εφημερίδες ή τυπωμένων σε απρόσιτες εκδόσεις του 1885, τα οποία φωτίζουν το λιγότερο γνωστό πρόσωπο του διανοούμενου Βιζυηνού. Τα 28 μελετήματα του θρακιώτη συγγραφέα τα οποία είχε επιλέξει και ταξινομήσει ο Μουλλάς, αναμένεται να κυκλοφορήσουν από το ΜΙΕΤ το 2012 με τη φροντίδα της Βενετίας Αποστολίδου και της Μαίρης Μικέ.

Οι εργασίες του συνεδρίου συνεχίζονται ως την Κυριακή 6 Νοεμβρίου, σε παράλληλες συνεδρίες στα ευρύχωρα αμφιθέατρα του Κέντρου Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων (ΚΕΔΕΑ) του ΑΠΘ, σε απόλυτη συμφωνία προς το ύφος του Παναγιώτη Μουλλά. Ο διακεκριμένος νεοελληνιστής, που είχει τιμηθεί με το βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας το 2001, εξέφραζε συχνά, χαριτολογώντας, την προτίμησή του στα αμφιθέατρα και στα μπαλκόνια, όπου οι ρητορικές ικανότητές του και ο μειλίχιος τόνος του καθήλωναν πλήθη φοιτητών.