Τι προκάλεσε την τρίτη μεγάλη κρίση η οποία ξέσπασε μεταξύ των δύο Προκαθημένων
Ο Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Χριστόδουλος ετοιμάζονται για μία ακόμη φορά να διασταυρώσουν τα ξίφη τους. Πρόκειται για την τρίτη μεγάλη κρίση που ξεσπά στις σχέσεις των δύο Προκαθημένων από την ημέρα ανάρρησης του κ. Χριστοδούλου στον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο στις 28 Απριλίου 1998. Αν οι κκ. Δημήτρης Αρχοντώνης και Χρήστος Παρασκευαΐδης ήταν πρωταγωνιστές του θεάτρου ή του κινηματογράφου, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει αβασάνιστα για πόλεμο μαρκίζας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως ουδείς μπορεί να καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει. Ποιος φταίει; Τι κρύβεται πίσω από τη διαρκή σύγκρουση δύο αρχιερέων που στα νεανικά τους χρόνια υπήρξαν φίλοι; Και όταν έγιναν μητροπολίτες συνεργάστηκαν πολλές φορές για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η εξουσία, η δύναμη, η ιστορία και κυρίως το μέλλον που φαντάζει αβέβαιο φαίνεται ότι μετατρέπουν τους δύο Προκαθημένους στους βασικούς αντιπάλους ενός πολέμου το τελικό αποτέλεσμα του οποίου – όποιος και αν είναι ο νικητής – θα προκαλέσει και στις δύο πλευρές βαρύτατες συνέπειες.
Οι απόψεις του Οικουμενικού Πατριάρχη
Πολλοί εκκλησιαστικοί κύκλοι εντός και εκτός Ελλάδος πίστευαν ότι ο τίτλος «Οικουμενικός Πατριάρχης» είναι περισσότερο ιστορικός. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, με την ομογένεια της Κωνσταντινούπολης να μην ξεπερνά τις 3.500, με την Αρχιεπισκοπή Αμερικής να βρίσκεται σε σύγκρουση με το Φανάρι και με το Πατριαρχείο Ρωσίας να αμφισβητεί τον ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο κ.κ. Βαρθολομαίος έδειχνε περισσότερο να εμπνέει έναν σεβασμό τον οποίο αντλούσε κυρίως από τους 17 αιώνες ιστορίας του θρόνου του. Δεν ασκούσε παρά ελάχιστες εξουσίες ενώ δεν διέθετε σχεδόν καμία δύναμη. Ετσι ο θρόνος της Κωνσταντινούπολης έμοιαζε περισσότερο με εκείνα τα παλιά δουκάτα της Ευρώπης τα οποία ύστερα από μεγάλες περιόδους ακμής έπεσαν στην παρακμή και μετά στην αφάνεια.
Από τις 22 Οκτωβρίου 1991, οπότε και εξελέγη Πατριάρχης, ο κ.κ. Βαρθολομαίος έδειξε να χαράσσει τη δική του γραμμή και να στοχεύει σε συγκεκριμένα ζητήματα. Ακολούθησε συνειδητά ή ασυνείδητα την πορεία του Πατριάρχη Αθηναγόρα. Ετσι ανάλωσε τα 15 πρώτα χρόνια της Πατριαρχίας στην ισχυροποίηση του τίτλου του, στην απόκτηση δύναμης και κυρίως στην ανάδειξη των εξουσιών που διαθέτει. Ταξίδεψε σε δεκάδες χώρες, συναντήθηκε με ηγέτες όπως ο Μπιλ Κλίντον, ο Τζορτζ Μπους, ο Φιντέλ Κάστρο και ο Μοαμάρ Καντάφι. Μίλησε στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Επισκέφθηκε αρχηγούς κρατών όπως οι καγκελάριοι της Γερμανίας και της Αυστρίας. Παραχώρησε αυτοκεφαλίες και αυτονομίες. Προχώρησε στη σύγκληση πανορθοδόξων συνόδων για την επίλυση προβλημάτων όπως αυτά που δημιουργήθηκαν στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και οδήγησαν στην έκπτωση του κ. Ειρηναίου από τον πατριαρχικό του θρόνο. Και διεκδίκησε την περιουσία του Πατριαρχείου που καταπατήθηκε από το τουρκικό κράτος.
Με τις κινήσεις του ο κ.κ. Βαρθολομαίος κατάφερε να γίνει γνωστός σε όλα τα διεθνή φόρα, για τους παγκόσμιους οργανισμούς δείχνει να αποτελεί τον σημαντικότερο θεσμό στο εσωτερικό της Τουρκίας μετά την κυβέρνηση της χώρας. Αποτελεί σημείο αναφοράς για τους ορθόδοξους προκαθημένους και το Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αρχίζει να εξετάζει και να δικαιώνει τις προσφυγές του για την καταπάτηση των περιουσιών του Πατριαρχείου. Τώρα πια, όπως όλα δείχνουν, ο κ.κ. Βαρθολομαίος, ο οποίος από τον Οκτώβριο του 2006 συμπλήρωσε 15 χρόνια πατριαρχίας, δείχνει να θέτει νέους στόχους: η εκλογή Πατριάρχη μη τούρκου υπηκόου και η ανασύσταση και ανασύνταξη των επαρχιών του Θρόνου του φαίνεται ότι αποτελούν ζωτικής σημασίας ζητήματα, ενώ δεν δείχνει να παραιτείται και από το όνειρο για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.
Οι σχέσεις του με τον Αρχιεπίσκοπο κ. Χριστόδουλο βρίσκονται για μία ακόμη φορά στο ναδίρ. Οι λεγόμενες Νέες Χώρες μπορεί να διοικούνται από την Εκκλησία της Ελλάδος, αποτελούν όμως αναμφισβήτητα επαρχίες του Οικουμενικού Θρόνου. Για τους συνεργάτες του κ.κ. Βαρθολομαίου αποτελούν ζωτικής σημασίας κομμάτι. Θεωρούν ότι το πρόβλημα θα επιλυθεί μόνο αν παραχωρηθούν εξ ολοκλήρου στην Εκκλησία της Ελλάδος ή αν το Πατριαρχείο αναλάβει και τη διοίκησή τους. Και δεν επιθυμούν να παραχωρηθούν στην Εκκλησία της Ελλάδος διότι, όπως πιστεύουν, αυτό θα αποδυναμώσει το Πατριαρχείο. Εκτιμούν ακόμη ότι με αυτή την κίνηση θα «αρχίσει να ξηλώνεται το κουβάρι» και ύστερα από μερικά χρόνια θα τεθεί ζήτημα για την Εκκλησία της Κρήτης, που είναι ημιαυτόνομη αλλά υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, και λίγα χρόνια αργότερα για τη δικαιοδοσία των Δωδεκανήσων, οι μητροπόλεις των οποίων αποτελούν επαρχίες του Φαναρίου. Στη συνέχεια πιστεύουν ότι θα τεθεί και ζήτημα Αγίου Ορους. Και μετά, εκτιμούν, θα αρχίσουν και οι υπόλοιπες επαρχίες του θρόνου στην Αμερική και αλλού να διεκδικούν αυτονομίες και αυτοκεφαλίες. Και βεβαίως θα υπάρχουν πάντα οι σλαβόφωνες εκκλησίες, οι οποίες χαρακτηρίζουν ευθέως τον τίτλο «Οικουμενικός» ως ιστορικό και χωρίς ιδιαίτερο περιεχόμενο.
Ο κ.κ. Βαρθολομαίος όμως έχει χαράξει τη στρατηγική γραμμή του. Το «δεν εκχωρώ τίποτε, αντίθετα ενισχύω αυτά που μου κληροδότησε η ιστορία» αποτελεί βασική αρχή του. Θέλει ο διάδοχός του να κληρονομήσει όσα κληρονόμησε ο ίδιος διότι έχει την αντίληψη ότι μετά την παρακμή έρχονται στιγμές μεγάλης ακμής. Η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, ο εκσυγχρονισμός της και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πιστεύει ότι θα ενισχύσουν στο μέλλον το Πατριαρχείο.
Οι επιδιώξεις του κ. Χριστόδουλου
Η Εκκλησία της Ελλάδος, η θυγάτηρ, όπως χαρακτηρίζεται, του Οικουμενικού Πατριαρχείου, διέθετε πάντα τεράστια δύναμη και χρήματα. Σε άμεση συνάρτηση με το κράτος, με έναν συμπαγή ορθόδοξο πληθυσμό, χωρίς διαιρέσεις, σχίσματα και με τις αιρέσεις ή τις άλλες θρησκείες να μην μπορούν να επηρεάσουν τους πιστούς της, αποτελούσε πάντα σημείο αναφοράς.
Η εκλογή του Αρχιεπισκόπου κ. Χριστόδουλου της προσέφερε προβολή και εξουσία. Ο επίτιμος πρόεδρος της ΝΔ. κ. Κ. Μητσοτάκης, ο πρώην πρόεδρος του κόμματος κ. Μ. Εβερτ, βουλευτές και υπουργοί όπως ο κ. Π. Παναγιωτόπουλος στήριξαν τον Αρχιεπίσκοπο κατά τη διάρκεια των κρίσεων που αντιμετώπισε με αφορμή διάφορα γεγονότα όπως το ζήτημα των λεγομένων Νέων Χωρών ή οι καταγγελίες περί σκανδάλων. Και αυτό διότι ο κ. Χριστόδουλος με αφορμή το ζήτημα της αναγραφής του θρησκεύματος έδειξε τη δύναμη που διαθέτει αλλά και την εξουσία που μπορεί να αποκτήσει ένας Προκαθήμενος. Οι συγκεντρώσεις που διοργάνωσε στη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα στην πλατεία Συντάγματος για την κατάργηση της αναγραφής του θρησκεύματος από τις ταυτότητες, το λάβαρο της επανάστασης που κράτησε στα χέρια του και κυρίως η εκτίμηση ότι το ΠαΣοΚ έχασε μεγάλο κομμάτι των ψηφοφόρων εξαιτίας της διένεξης με την Εκκλησία ενίσχυσαν πολλαπλώς τον Αρχιεπίσκοπο.
Ο κ. Χριστόδουλος, όμως, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, είναι ο μόνος ηγέτης Ορθοδόξου Εκκλησίας που οι μητροπολίτες του δεν τον μνημονεύουν, δεν του αναγνωρίζεται ο τίτλος του Προκαθημένου αλλά αυτός του προέδρου της Ιεράς Συνόδου, η Βόρεια Ελλάδα υπάγεται πνευματικά στον Οικουμενικό Πατριάρχη, η Κρήτη στον Οικουμενικό Πατριάρχη, τα Δωδεκάνησα και αυτά στον Οικουμενικό Πατριάρχη. Πολλοί συνεργάτες του κ. Χριστόδουλου ενδόμυχα θέλουν να ανατρέψουν αυτή την κατάσταση. Και δείχνουν να μην μπορούν να προσπεράσουν το γεγονός ότι η Εκκλησία που χρηματοδοτεί τις σπουδές δεκάδων κληρικών που στη συνέχεια εκλέγονται μητροπολίτες πατριαρχείων, η Εκκλησία που διαθέτει τους ιερείς της για τις ανάγκες των Ελλήνων που ζουν στις χώρες της Ευρώπης, η Εκκλησία που διαθέτει κύρος και δύναμη δεν έχει τον τίτλο που της είναι απαραίτητος.
