ΑΝ Ο Τρωικός Πόλεμος μπορεί να έγινε «για ένα πουκάμισο αδειανό, για μια Ελένη», αυτή τη φορά ο «πόλεμος όλων εναντίον όλων» στο ΠαΣοΚ και στους θεσμούς της αυτοδιοίκησης «έχει πολύ ψωμί». Οι μεταρρυθμίσεις στα διάφορα επίπεδα της διοίκησης που επιχειρεί να επιβάλει ο υπουργός Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης κ. Αλέκος Παπαδόπουλος αφορούν τόσο την επίσημη όψη της εξουσίας λειτουργίες, υπηρεσίες, τίτλους, αξιώματα, τιμή και δόξα όσο και το παρασκήνιό της διαπλοκές, συμφέροντα, συναλλαγές , όσα συνοδεύουν δηλαδή το «πολιτικό χρήμα» που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο τόσο στην κεντρική όσο και στην αποκεντρωμένη διοίκηση.
Τι ακριβώς αλλάζουν οι νομοθετικές πρωτοβουλίες του κ. Α. Παπαδόπουλου;
Πρώτον, συρρικνώνεται η κεντρική κρατική μηχανή και αποσυγκεντρώνονται πολλές από τις αρμοδιότητες προς τις περιφέρειες και τις νομαρχιακές διοικήσεις. Ο νέος δημοσιοϋπαλληλικός κώδικας περιλαμβάνει νέο βαθμολόγιο, με το οποίο αποκαθίσταται η ιεραρχία στη διοίκηση. Επιβάλλονται επίσης νέοι πειθαρχικοί κανόνες για να ανατραπεί το σημερινό καθεστώς πρακτικής ατιμωρησίας του υπαλλήλου. Επιχειρείται εκσυγχρονισμός της διοίκησης ώστε να υπάρξει επιτελική – στρατηγική λειτουργία του κράτους στη θέση της σημερινής γραφειοκρατικής τελμάτωσης.
Δεύτερον, μεταφέρεται σημαντικό τμήμα αρμοδιοτήτων από την κεντρική διοίκηση στις 13 περιφερειακές διοικήσεις της χώρας. Ο γενικός γραμματέας Περιφέρειας ορίζεται, πάντως, από την κυβέρνηση.
Τρίτον, επιχειρείται να μεταφερθούν εξουσίες της κεντρικής διοίκησης στον δεύτερο βαθμό τοπικής αυτοδιοίκησης, δηλαδή στις αιρετές πλέον νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις. Οι νομάρχες στην πλειονότητά τους θεωρούν ότι συμπιέζονται σε μια «γκρίζα περιοχή» αρμοδιοτήτων μεταξύ κεντρικής διοίκησης, περιφέρειας και δήμων.
Τέταρτον, με νόμο που θα επιδιωχθεί να ψηφισθεί ως τον Ιούνιο επιβάλλεται η αναγκαστική συνένωση των περίπου 6.000 κοινοτήτων της χώρας σε 600-700 νέους δήμους ως το τέλος του έτους.
Οι αντιθέσεις, συγκρούσεις, τριβές κλπ. που προκαλούνται είναι πολυποίκιλες:
Πρώτον, περιφερειάρχες και νομάρχες στρέφονται εναντίον υπουργών που χαρακτηρίζονται «συγκεντρωτικοί» διότι είτε αποφεύγουν να παραχωρήσουν τις εξουσίες των υπουργείων τους είτε «ζητάνε πίσω» αρμοδιότητες που ήδη έχουν εκχωρήσει. Το άγριο δημόσιο επεισόδιο «περί αρμοδιοτήτων» μεταξύ του νομάρχη Δωδεκανήσου κ. Γ. Παρασκευά και της υπουργού Αιγαίου κυρίας Ελισάβετ Παπαζώη επαναλαμβάνεται πολύ συχνά, με άλλους πρωταγωνιστές, σε πολλά υπουργικά γραφεία. Στο στόχαστρο της κριτικής βρίσκονται σε αυτή τη φάση ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Κ. Λαλιώτης, ο υπουργός Γεωργίας κ. Στ. Τζουμάκας, ο υπουργός Μεταφορών κ. Καστανίδης, η υπουργός Ανάπτυξης κυρία Β. Παπανδρέου, ο υπουργός Υγείας κ. Κ. Γείτονας, ο υφυπουργός Εργασίας κ. Χ. Πρωτόπαπας κ.ά. Ολα αυτά «τα πληρώνει» φυσικά ο κ. Αλέκος Παπαδόπουλος, εναντίον του οποίου πολλοί νομάρχες εξαπολύουν τα πιο δηλητηριώδη βέλη τους. Ο κ. Παπαδόπουλος ευθύνεται υποτίθεται γιατί δεν «έχει την τόλμη» να επιβάλει στους άλλους υπουργούς την αποσυγκέντρωση αρμοδιοτήτων προς όφελος των νομαρχών.
Δεύτερη εστία τριβών είναι ο μαινόμενος ακήρυχτος πόλεμος μεταξύ βουλευτών και νομαρχών σε κάθε νομό. Ο νομάρχης είναι πλέον το ισχυρό πολιτικό πρόσωπο του νομού. Είναι αιρετός, έχει πόρους, υπηρεσίες, δικαίωμα χορήγησης αδειών, ανάθεσης έργων κλπ, ενώ ο βουλευτής, με την επέκταση του νόμου Πεπονή, στερείται και του τελευταίου ρουσφετολογικού «χαρτιού» στην τοπική κοινωνία.
Τρίτη εστία προβλημάτων αναμένεται να αποδειχθούν οι τοπικοί ανταγωνισμοί περί την αναγκαστική συνένωση των κοινοτήτων. Ενώ κανείς κατ’ ουσίαν δεν αμφισβητεί τη σκοπιμότητα του μέτρου, θεωρείται δύσκολο να γεφυρωθούν τα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα που αναπτύσσονται σε τοπικό επίπεδο. Θα καταργηθούν χιλιάδες θέσεις προέδρων κοινοτήτων, πολύ περισσότερες χιλιάδες θέσεις κοινοτικών συμβούλων, και θα μεταβληθεί ριζικά η «γεωμετρία των κομματικών επιρροών στην ύπαιθρο», κατά τη χαρακτηριστική διατύπωση κορυφαίου κομματικού στελέχους του ΠαΣοΚ.
Τέταρτο αλλά όχι έσχατο πρόβλημα για το ΠαΣοΚ είναι ότι όλα αυτά δημιουργούν ένα εντελώς καινούργιο τοπίο για τις δημοτικές εκλογές του 1998. Ελάχιστοι πιστεύουν στη Χαριλάου Τρικούπη ότι είναι δυνατόν να επαναληφθεί «χωρίς μεγάλες πρωτοβουλίες» η μεγάλη νίκη του ’94 στη νομαρχιακή αυτοδιοίκηση, όταν το ΠαΣοΚ κέρδισε πάνω από 40 νομαρχίες. Προσθέτως, η αναγκαστική συνένωση των κοινοτήτων σε δήμους μπορεί να προκαλέσει δυσαρέσκειες, που εφόσον εκφρασθούν εκλογικά θα καταγραφούν ορατά λόγω των μεγάλων μονάδων που θα αποτελούν οι νέοι, ενιαίοι, ισχυροί δήμοι.
Ηδη ο κ. Κώστας Σκανδαλίδης στο ΠαΣοΚ έχει κηρύξει συναγερμό για τη «στρατηγικής σημασίας αναμέτρηση των δημοτικών εκλογών του ’98». Οι συσκέψεις είναι συνεχείς στη Χαριλάου Τρικούπη, ενώ τα «μπλοκάκια» άρχισαν να γεμίζουν με τις πρώτες εγγραφές στο Μαξίμου. Οι διαδικασίες αυτές θα ολοκληρωθούν με ειδική θεματική συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΠαΣοΚ στις 20 και 21 Ιουλίου, στη διάρκεια της οποίας ο πρόεδρος του ΠαΣοΚ και πρωθυπουργός κ. Κώστας Σημίτης θα παρουσιάσει με τη μορφή «μανιφέστου» τις ολοκληρωμένες θέσεις και τις συγκεκριμένες πολιτικές του ΠαΣοΚ για τη διοικητική μεταρρύθμιση της χώρας και τις νέες δομές της αποκεντρωμένης εξουσίας.
Δεν είναι φυσικά τυχαίο ότι η πρώτη σύσκεψη εργασίας του κ. Κώστα Καραμανλή είχε ως αντικείμενο τη στενή παρακολούθηση των σχετικών πρωτοβουλιών της κυβέρνησης με στόχο την προπαρασκευή της αναμέτρησης του 1998. Πρόκειται για το πρώτο «τεστ» της νέας ηγεσίας, που θα έχει επίφοβες επιπτώσεις αν το αποτέλεσμα είναι αμφίβολο για τη Νέα Δημοκρατία. Γιατί, κατά παράδοση, οι δημοτικές εκλογές θεωρούνται προνομιακός χώρος της αντιπολίτευσης και σημείο αγωνίας για την κυβέρνηση. Αν η παράδοση δεν επαληθευθεί, ο κ. Κ. Καραμανλής θα βρεθεί πιο κοντά στη μοίρα του κ. Εβερτ παρά στις προσδοκίες προσομοίωσης με τον θείο του κ. Κωνσταντίνο Καραμανλή. Ο καβγάς για την πίτα των έργων
ΟΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ στο ΠαΣοΚ για τη συνολική διοικητική μεταρρύθμιση της χώρας είναι μεν πολλές, αλλά όχι ενιαίες. Για παράδειγμα, από τους νομάρχες επικρίνεται εν σώματι ο υφυπουργός Εργασίας κ. Χρήστος Πρωτόπαπας, ο οποίος ευθαρσώς είπε ότι πρέπει να επιστρέψουν στην κεντρική δομή του υπουργείου Εργασίας οι «αποκεντρωθείσες» στις νομαρχίες Επιθεωρήσεις Εργασίας. Τούτο θεωρείται από τους νομάρχες κλασική επίδειξη συγκεντρωτικής βουλιμίας της κεντρικής διοίκησης και των υπουργών. Ωστόσο, ούτε ο κ. Πρωτόπαπας ανήκει σε αυτή την κατηγορία ούτε τυχαία ζήτησε την επαναφορά του προτέρου καθεστώτος. Μεσολάβησε μια αλυσίδα σκληρών εργατικών ατυχημάτων, που απέδειξαν ότι ο ήδη τραυματισμένος θεσμός επί κεντρικής διοικήσεως των Επιθεωρήσεων Εργασίας μετεβλήθη σε κλινικά νεκρό οργανισμό επί «αποκεντρώσεως».
Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι προτού κάνει τις δηλώσεις του ο κ. Πρωτόπαπας, ο κ. Α. Παπαδόπουλος πέρασε ένα από τα πιο δύσκολα ημίωρα της ζωής του, όταν στο τηλέφωνο ο υπουργός Δικαιοσύνης (και πρώην Εργασίας) κ. Ευάγγελος Γιαννόπουλος του εξήγησε με τον τρόπο του γιατί πρέπει να επιστρέψουν στο υπουργείο οι Επιθεωρήσεις Εργασίας. Πάντως, σταθερή θέση του υπουργού Εσωτερικών είναι ότι εκχωρηθείσες αρμοδιότητες δεν επιστρέφονται.
Πράγματι, πολλές εκ των αποκεντρωμένων πλέον υπηρεσιών δεν έχουν βρει τους παλαιούς έστω ρυθμούς λειτουργίας. Πολλοί αποδίδουν τούτο στο «νόθο» καθεστώς το οποίο διέπει τους υπαλλήλους ή στην αναπόφευκτη αντιπαραγωγική περίοδο της προσαρμογής στους νέους θεσμούς. Αλλοι, όμως, υποστηρίζουν ότι «οι νέοι θεσμοί αποκέντρωσαν τη γραφειοκρατική αδράνεια του κράτους επί 54 νομούς και πολλαπλασίασαν τη διαφθορά του κεντρικού κράτους επίσης επί 54».
Μια άλλη εστία συγκρούσεων στο ΠαΣοΚ προέρχεται από τη διπλή επίθεση του κ. Ακη Τσοχατζόπουλου και μιας ομάδας 25-30 βουλευτών, κυρίως εκ των παραδοσιακών υποστηρικτών του, με δραστηριότερο και πλέον εκδηλωτικό τον κ. Χάρη Τσιόκα, πρώην περιφερειάρχη, εναντίον τόσο του κ. Παπαδόπουλου όσο και του κ. Κ. Λαλιώτη. Η εξήγηση των φίλων του κ. Τσοχατζόπουλου είναι ότι «ο Ακης δεν συγκρούεται με πρόσωπα αλλά με πολιτικές. Υπήρξε ως υπουργός Εσωτερικών ο πραγματικός πρωτουργός της αποκέντρωσης και θέλει να δει άρτιο αυτό που αισθάνεται ως “πολιτικό του παιδί”». Ο κ. Ακης Τσοχατζόπουλος και οι βουλευτές που τον ακολουθούν σε αυτό το σημείο συγκεντρώθηκαν την περασμένη βδομάδα στα γραφεία του υπουργού Αμυνας στην οδό Ομήρου και συμφώνησαν στην ενιαία στάση στα κεντρικά ζητήματα της αποκέντρωσης. Κοινός παρονομαστής της κριτικής που ασκείται στους κκ. Παπαδόπουλο και Λαλιώτη είναι ότι δεν αποκεντρώνουν επαρκώς εξουσίες στους νέους θεσμούς της νομαρχιακής αυτοδιοίκησης. Στο υπουργείο Εσωτερικών θεωρούν ότι η καλύτερη απάντηση είναι το εφαρμοζόμενο ήδη έργο.
Στο ΥΠΕΧΩΔΕ υποστηρίζουν ότι μια απλή ανάγνωση των πράξεων αποκέντρωσης αποδεικνύει πως έχουν εκχωρηθεί οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων για έργα οδοποιίας σε όλα τα επίπεδα της νομαρχιακής αυτοδιοίκησης, για λιμενικά έργα, περιφερειακά και νομαρχιακά, για αποχέτευση και βιολογικό καθαρισμό, για μικρά υδροηλεκτρικά έργα, για τουριστικές εγκαταστάσεις, για υδραυλικά και εγγειοβελτιωτικά έργα (όπου αναμένεται η εκχώρηση και της συναρμοδιότητας του υπουργείου Γεωργίας), για λατομεία (όπου αναμένεται η εκχώρηση και της συναρμοδιότητας του υπουργείου Βιομηχανίας), για ιχθυοκαλλιέργειες κλπ. Επίσης, οι αποφάσεις για τα έργα σε περιφερειακό και νομαρχιακό επίπεδο λαμβάνονται αυτοτελώς από το περιφερειακό ή νομαρχιακό συμβούλιο: επιλογή του έργου, μελέτη, ανάθεση εργολαβίας, εποπτεία και έλεγχος των εργασιών κλπ., χωρίς καμιά ανάμειξη ή αρμοδιότητα του ΥΠΕΧΩΔΕ.
Αρα, πού βρίσκεται το ζήτημα του «συγκεντρωτισμού»; Το «ζουμί», υποστηρίζουν στο ΥΠΕΧΩΔΕ, εντοπίζεται σε δύο θέματα, αναπτυξιακής και οικονομικής σημασίας. Το ένα το έλασσον αφορά την κατανομή των πόρων του «πράσινου φόρου» του κ. Μάνου επί της βενζίνης. Στην εξαετία 1994-2000 ο φόρος αυτός αποδίδει περίπου 90 δισ., από τα οποία ο κ. Κ. Λαλιώτης έχει ήδη δεσμεύσει με προγραμματικές συμβάσεις ένα μεγάλο τμήμα για την παρέμβαση στα Ζαγοροχώρια της Ηπείρου, στην ορεινή Θράκη στα χωριά των Πομάκων , στο Αγιον Ορος, στην ακριτική γραμμή των Λειψών, του Καστελλόριζου, της Χάλκης κλπ., στην ορεινή νησιωτική ζώνη, στη Μάνη κλπ.
Αυτά τα χρήματα ζητούν οι νομάρχες να κατανεμηθούν ισομερώς διά του 54 και να τα διαχειρίζονται αυτοτελώς τα νομαρχιακά συμβούλια κατά νομό.
Στο ΥΠΕΧΩΔΕ, πάντως, εκτιμάται ότι το μείζον ζητούμενο βρίσκεται στο αίτημα να περάσουν τα λεγόμενα «μεγάλα έργα» στην περιφερειακή και νομαρχιακή αυτοδιοίκηση. Τούτο έχει φυσικά τη λογική βάση του. Σύμφωνα, όμως, με στέλεχος της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΕΧΩΔΕ, «αν αποκεντρώσουμε σήμερα τα μεγάλα έργα σημαίνει ότι τα σταματάμε. Οχι μόνο γιατί σε περιφερειακό ή νομαρχιακό επίπεδο δεν μπορούν να μεταφερθούν οι υπηρεσίες και η τεχνογνωσία διαχείρισης αυτών των έργων, αλλά γιατί θα σταματήσει πρακτικά η ροή των χρηματοδοτήσεων από την Κοινότητα, καθώς πολλά από τα θεωρούμενα “τοπικά έργα”, όπως τα λιμάνια, τα έχουμε συνδέσει για να εξασφαλίσουμε την κοινοτική συμμετοχή είτε με τα διευρωπαϊκά δίκτυα είτε με τον μείζονα εθνικό σχεδιασμό».
Στελέχη του ΥΠΕΧΩΔΕ σημείωναν επίσης, ότι παραδοσιακά η πλειονότητα των στελεχών που ακολουθούσε τον κ. Τσοχατζόπουλο είχε στενή συνάρθρωση με τις τοπικές εξουσίες, από τις οποίες και σήμερα αντλούν τα στελέχη αυτά, σε προσωπική βάση, την τοπική πολιτική τους εδραίωση. Προσθέτως, η πείρα ορισμένων εξ αυτών σε θέσεις περιφερειακής ευθύνης, όπως η επιδεξιότητα στην κατανομή των περιφερειακών κονδυλίων που είχε επιδείξει ο κ. Τσόκας ως περιφερειάρχης, επιτρέπει την τεκμηριωμένη υποβολή προτάσεων για το «μεγάλωμα της πίτας» των έργων που χειρίζονται οι τοπικές εξουσίες, ώστε να επιταχυνθεί η ανάπτυξη και να δημιουργηθούν ευρύτεροι όροι ευημερίας στην ελληνική περιφέρεια.
Εικάζεται, ωστόσο, στο ΥΠΕΧΩΔΕ ότι το επιχείρημα του κ. Λαλιώτη «πως αν μη τι άλλο δεν διακινδυνεύεις έργα που ήδη εκτελούνται εν ονόματι μιας μεταρρύθμισης που θα προχωρήσει αυτά τα έργα» θα αποδειχθεί αρκούντως ισχυρό από μόνο του, για να καταπέσει το συγκεκριμένο αποκεντρωτικό αίτημα.
