ΞΕΝΟΦΩΝ ΖΟΛΩΤΑΣ
Πρώην πρωθυπουργός
«Το Σύνταγμα του 1975 είναι, αναμφισβήτητα, το πιο ολοκληρωμένο, από πλευράς ρυθμιζομένων αντικειμένων, και το πιο πλήρες, από πλευράς ρυθμιστικού πλαισίου, στη συνταγματική μας ιστορία. Επομένως η όποια αναθεώρηση δεν πρέπει να θίξει τους βασικούς κανόνες του Συντάγματος. Αντιθέτως, πρέπει να σεβαστεί τη δομή του και να επιχειρήσει μια ορθολογική προσαρμογή ορισμένων ρυθμίσεών του στα σύγχρονα δεδομένα, ιδίως με βάση την ως τώρα εμπειρία.
Προς την κατεύθυνση αυτή πιστεύω ότι μπορούν να γίνουν αρκετές και ωφέλιμες παρεμβάσεις. Θα περιοριστώ σε δύο και μόνον επισημάνσεις, που τις θεωρώ καίριες:
* Η πρώτη αφορά το μεγάλο θέμα της Παιδείας. Η Παιδεία αποτελεί τη μεγαλύτερη και πιο παραγωγική επένδυση για το μέλλον. Για τον λόγο αυτόν θεωρώ ότι είναι αναγκαία μια αναθεώρηση των διατάξεων του άρθρου 16 του Συντάγματος, ιδίως ως προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πρέπει, επιτέλους, να αντιμετωπισθεί το θέμα των ιδιωτικών ΑΕΙ. Και εφόσον οδηγηθούμε σε αναγνώριση της δυνατότητας ίδρυσής τους, να τεθεί ένα αυστηρό πλαίσιο που θα δέχεται την ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ αποκλειστικώς μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και μόνον υπό την εποπτεία του κράτους. Δεν μπορεί να συνεχισθεί το σημερινό απαράδεκτο φαινόμενο της αυθαιρεσίας και της παραπαιδείας σε ένα τόσο ευαίσθητο πεδίο.
* Η δεύτερη αφορά τη Δικαιοσύνη. Πρέπει να αντιμετωπισθεί αμέσως το φαινόμενο της άμεσης και έμμεσης επέμβασης της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας στη Δικαιοσύνη και να διασφαλισθεί η αποτελεσματικότητά της. Για τον λόγο αυτόν η αναθεώρηση πρέπει να οδηγήσει στη θέσπιση εγγυήσεων ως προς την εκλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων, χωρίς παρέμβαση της εκάστοτε κυβέρνησης. Πρέπει, επίσης, να υπάρξει πλήρες πλαίσιο το οποίο θα εξασφαλίζει την εφαρμογή των αποφάσεων των δικαστηρίων από το κράτος και τους λοιπούς φορείς άσκησης δημόσιας εξουσίας.
Και μια τελευταία επισήμανση: Η αναθεώρηση δεν είναι πανάκεια για την επίλυση των μεγάλων προβλημάτων του τόπου. Μπορεί όμως, αν γίνει με περίσκεψη και συναίνεση των πολιτικών δυνάμεων, να συμβάλει ουσιαστικά στον εκσυγχρονισμό της δημόσιας ζωής». ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ ΜΑΝΕΣΗΣ
Καθηγητής – Ακαδημαϊκός
«Δεν είναι μόνον μία η αναγκαία μεταρρύθμιση του ισχύοντος Συντάγματος, για την οποία με ερωτάτε. Νομίζω πάντως, και πιστεύω, ότι πρόωρα ήλθε το θέμα της αναθεώρησης. Διότι ύστερα από 2-3 χρόνια, όπου λήγει η περίοδος της σημερινής Βουλής, δεν ξέρουμε ποιος θα είναι ο συσχετισμός δυνάμεων σε αυτήν και ποια θα είναι τότε η πολιτική της βούληση.
Ως προς την αναθεώρηση της διαδικασίας εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, διαφωνώ με την πρόταση που συζητείται, να εκλέγεται ο Πρόεδρος από τη λεγομένη νέος όρος “θητεύουσα” Βουλή. Διότι έτσι μια περιστασιακή πλειοψηφία θα μπορούσε να εκλέξει έναν Πρόεδρο, ο οποίος θα εμφανιζόταν ως εκλεκτός ενός μόνον κόμματος, δεδομένου του ισχύοντος δικομματικού συστήματος. Ναι μεν αυτό ενδέχεται πάντοτε να συμβεί, και έχει εν μέρει συμβεί στο παρελθόν. Αλλως όμως έχει το ζήτημα όταν παρεμβάλλονται εκλογές, όπως προβλέπει το ισχύον Σύνταγμα. Διότι ο λαός, το εκλογικό σώμα, εκφράζει εν τω μεταξύ τη βούλησή του αναδεικνύοντας νέα Βουλή εν όψει ακριβώς της εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας, οπότε και δικαιολογείται βάσει της δημοκρατικής αρχής να μπορεί η νέα αυτή Βουλή, που έχει νωπή τη λαϊκή εντολή, να εκλέγει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας έστω με μικρή πλειοψηφία. Η συζητούμενη αναθεώρηση της σχετικής διαδικασίας ώστε να καταργηθεί η παρεμβολή εκλογών οι οποίες είναι αδιανόητο να θεωρούνται “απειλή” στο πλαίσιο ενός δημοκρατικού πολιτεύματος θα ενίσχυε τον ρόλο του πρωθυπουργού και την πρωθυπουργοκεντρική παρέκκλιση του πολιτεύματος, θα υποβάθμιζε δε ακόμη περισσότερο τη νομικο-πολιτική θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας, τον οποίον η αναθεώρηση του 1986 αποστέρησε όχι μόνον από τις “υπερεξουσίες” και τέτοια ήταν βασικά η αρμοδιότητά του να παύει την πλειοψηφούσα κυβέρνηση, διάταξη που καλώς καταργήθηκε αλλά και από άλλες αρμοδιότητες που του ανήκουν ως “ρυθμιστή του πολιτεύματος”, όπως ρητά τον αποκαλεί το Σύνταγμα παρέχοντάς του μια γενική αρμοδιότητα να διαμεσολαβεί στις σχέσεις Κυβέρνησης, Βουλής και Λαού, για τη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας του πολιτεύματος. Ο θεσμός του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν είναι μια αδειανή πολυθρόνα. Ο ρόλος του δεν είναι απλώς διακοσμητικός. Στο ερώτημα τι θα έκανα αν υποτεθεί ότι ήμουν Πρόεδρος της Δημοκρατίας, απαντώ ευθέως: Δεν θα περιοριζόμουν σε διακοσμητικό ρόλο. Διότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι αιρετός, εκλέγεται από τη λαϊκή αντιπροσωπεία, άρα έχει δημοκρατική νομιμοποίηση, πράγμα που δεν συνέβαινε με τον κληρονομικό και ισόβιο αρχηγό του κράτους.
Εξάλλου, παράλληλα με την κάποια ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του Προέδρου της Δημοκρατίας, και ο ρόλος της λαϊκής αντιπροσωπείας πρέπει να αναβαθμιστεί, με τον εκσυγχρονισμό και την καλύτερη οργάνωση των νομοθετικών και ελεγκτικών αρμοδιοτήτων της, για να ξεφύγουμε κάπως από το πρωθυπουργοκεντρικό σύστημα που έχει ήδη αλλοιώσει το κοινοβουλευτικό πολίτευμα.
Συναφώς, δεν θα είχα αντίρρηση για την καθιέρωση της δημοσιότητας των συνεδριάσεων των κοινοβουλευτικών επιτροπών στις οποίες να απονεμηθεί αρμοδιότητα ψήφισης ορισμένων νομοσχεδίων, αντί για την κατανομή σε τμήματα, τα οποία άλλωστε δεν λειτουργούν.
Υπάρχουν πάντως και άλλα ζητήματα για τα οποία θα πρέπει να γίνει αναθεώρηση διατάξεων του Συντάγματος: η εφαρμογή του εκάστοτε νέου εκλογικού νόμου από τις μεθεπόμενες εκλογές· η κατάργηση του θρησκευτικού χαρακτήρα του όρκου όπου αυτός προβλέπεται στο Σύνταγμα· η κατάργηση της θανατικής ποινής εκτός από τις περιπτώσεις εμπόλεμης κατάστασης· η καθιέρωση ατομικού δικαιώματος στο περιβάλλον· η προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων· η αναμόρφωση του άρθρου 28 (παρ. 2 και 3) ούτως ώστε να καταστεί ευχερέστερη η συμμετοχή της χώρας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ενοποίησης· η τροποποίηση του άρθρου 3 προς την κατεύθυνση χωρισμού Κράτους και Εκκλησίας που θα αποβεί προς όφελος και των δύο πλευρών.
Θα ήμουν επίσης σύμφωνος για τη συγκρότηση ενός Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής και θεωρώ ότι είναι αναγκαίο να αλλάξει ο τρόπος ανάδειξης της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων που σήμερα γίνεται από τις εκάστοτε κυβερνήσεις. Επίσης επιβάλλεται να λυθούν συνταγματικά, δηλαδή αποτελεσματικά, το θέμα της εναλλακτικής θητείας των αντιρρησιών συνείδησης καθώς και το θέμα της λεγομένης βασιλικής περιουσίας, το οποίο κανονικά έπρεπε να είχε λυθεί από την Ε´ Αναθεωρητική Βουλή το 1974-75 ή την Στ´ το 1986, όπως είχε συμβεί με την Δ´ Εθνική Συνέλευση του 1924. Τέλος, θα ήταν ευκταίο να θεσπιστεί η δυνατότητα διεξαγωγής δημοψηφίσματος με λαϊκή πρωτοβουλία». ΕΛΕΝΗ ΑΡΒΕΛΕΡ
Ιστορικός, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου
Κατά την άποψη της κυρίας Ελένης Αρβελέρ, αυτό που προέχει όλων είναι η σωστή οργάνωση του κράτους.
Πρωταρχική κίνηση σε αυτή την κατεύθυνση είναι η δημιουργία σχολής κρατικών λειτουργών η οποία θα είναι και υπεύθυνη και υπόλογη έναντι του κράτους.
Μόνο έτσι, κατά την κυρία Αρβελέρ, «μπορούν να λειτουργήσουν σύμφωνα με την αποστολή τους οι άλλες εξουσίες και να εξαφανιστούν οι παραεξουσίες». ΝΙΚΟΣ ΜΟΥΖΕΛΗΣ
Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στη London School of Economics
«Για μένα, η πιο αναγκαία συνταγματική αλλαγή έχει να κάνει με τη ριζική αναμόρφωση ενός κομματοκρατούμενου πολιτικού συστήματος που συστηματικά θυσιάζει τα δικαιώματα του απλού πολίτη στον βωμό γραφειοκρατικών, συντεχνιακών και στενά κομματικών συμφερόντων. Επειδή δεν είμαι νομικός, δεν μπορώ να υποδείξω συγκεκριμένα άρθρα του Συντάγματος που χρειάζονται αλλαγή προς την κατεύθυνση του αυτοπεριορισμού του κράτους και της ενδυνάμωσης της κοινωνίας των πολιτών. Μιλώντας όμως κατά μη νομοτεχνικό, ερασιτεχνικό τρόπο θα ήθελα να δω μια συνταγματική μεταρρύθμιση που θα διευκόλυνε μέτρα όπως:
* Τη διεύρυνση της έννοιας του έννομου συμφέροντος ούτως ώστε ο κοινός πολίτης να μπορεί εύκολα και αποτελεσματικά να καταφεύγει στη Δικαιοσύνη στην περίπτωση παρανομιών και ατασθαλιών κρατικών οργανισμών.
* Την πλήρη αυτονομία του δικαστικού κλάδου από τον κυβερνητικό έλεγχο.
* Την υποχρέωση της κυβέρνησης να συμμορφώνεται με δικαστικές αποφάσεις που στρέφονται εναντίον της, δηλαδή που δίνουν δίκιο στον απλό πολίτη.
* Την ενίσχυση με κάθε νομικό μέσο ενός τρίτου τομέα (στον χώρο της παιδείας, της κουλτούρας και αλλού) αποτελούμενου από οργανισμούς που δεν θα λειτουργούν ούτε με βάση το κέρδος ούτε με βάση την κομματική γραφειοκρατική λογική». ΝΙΚΟΣ ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ
Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών
«Αν το αποφασιστικότερο κριτήριο για να ιεραρχηθούν οι προτεραιότητες μιας συνταγματικής αναθεώρησης είναι η βλάβη και κυρίως ο ανθρώπινος πόνος που προκαλεί σε πολίτες μιας χώρας μια συνταγματική διάταξη και οι πρακτικές που η τελευταία ευνοεί,
Αν σε κάθε αναθεωρητικό εγχείρημα πρέπει, μεταξύ άλλων, να βαρύνει και το μέγεθος των συνταγματικών αποκλίσεων μιας χώρας από τον μέσο όρο των εθνών, με τα οποία επιδιώκει όχι απλώς να συνεργασθεί αλλά και να συμβιώσει,
Αν, για την Ελλάδα ειδικά, η μείζων ίσως πρόκληση των προσεχών δεκαετιών είναι η μεταλλαγή της από μονοπολιτισμική σε πολυπολιτισμική κοινωνία,
Τότε ως πρώτη προτεραιότητα της επικείμενης αναθεώρησης θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μου, να τεθεί η κατάργηση του άρθρου 3 του ισχύοντος Συντάγματος και η αναδιατύπωση του άρθρου 13, ώστε να μπορέσει ο κοινός νομοθέτης να ρυθμίσει ανεμπόδιστα τις σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας και να προστατεύσει αποτελεσματικά τις θρησκευτικές μειονότητες, που τα μέλη τους εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται στον τόπο μας ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας». ΠΑΥΛΟΣ ΣΟΥΡΛΑΣ
Καθηγητής της Φιλοσοφίας του Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών
«Η αναθεώρηση του Συντάγματος πρέπει να επιχειρείται με σύνεση και μετά από έναν όσο γίνεται πιο ανοιχτό και απροκατάληπτο δημόσιο διάλογο. Σύντομες, σχεδόν συνθηματικές απαντήσεις σε ερωτήματα όπως αυτό, δεν είναι υποκατάστατα του διαλόγου. Δεν θα ήθελα να κρίνω υφιστάμενες προτάσεις αναθεώρησης ή να κάνω νέες. Προτιμώ μόνο να υπενθυμίσω και αυτό χωρίς αξίωση πληρότητας ή προτεραιότητας ορισμένα μεγάλα προβλήματα της δημοκρατίας και της κοινωνίας μας σήμερα, για τα οποία δεν είμαι καν βέβαιος αν ή πώς θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν συνταγματικά. Τέτοια θεωρώ ιδίως: την προστασία του πολίτη και της δημοκρατίας όχι πια μόνο από την κρατική εξουσία αλλά και από ιδιωτικές εξουσίες· τον έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων· την προστασία της ιδιωτικής σφαίρας· τη βελτίωση του κράτους δικαίου μαζί με την προάσπιση της δικαστικής ανεξαρτησίας· τη σφαιρικότερη διακήρυξη και προστασία του κοινωνικού κράτους αλλά και την προσαρμογή του στα νέα δεδομένα της εποχής μας· την καταπολέμηση της διαφθοράς, σε επίπεδο κράτους αλλά και κοινωνίας. Θα ήθελα όμως να τονίσω και κάτι άλλο: για το Σύνταγμά μας δεν αρκεί να το αναθεωρούμε με τυμπανοκρουσίες, με στόχο να το κάνουμε στα χαρτιά καλύτερο. Αυτό που πρωτίστως χρειάζεται είναι να το παίρνουμε όλοι, πολιτεία και πολίτες, περισσότερο στα σοβαρά, να σεβόμαστε περισσότερο τη συνταγματική νομιμότητα, να ανακαλούμε συχνότερα στη συνείδησή μας τις αξίες και τα αγαθά που ενσωματώνει ή προστατεύει».
