Ντρέπομαι για τα βραβεία, αλλά αυτά είναι», δήλωνε ο Λάκης Παπαστάθης, μέλος της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων και πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, λίγες «ώρες» μετά την ετυμηγορία που κατέληγε στα εξής πρωτοφανή: παραγωγή του 1994 («Terra Incognita») του Γιάννη Τυπάλδου και δύο ταινίες που θεωρήθηκαν «ακατάλληλες» και απορρίφθηκαν από την προκριματική επιτροπή («Μπίζνες στα Βαλκάνια» του Β. Μπουντούρη και «Παραλάβατε διορισμόν» του Μ. Αχουριώτη) βραβεύονται!
Η συνέχεια είναι ακόμη περισσότερο τραγελαφική. Βραβεύεται ως καλύτερο το «χαοτικό» αμπελοφιλοσοφικό σενάριο του «Terra Incognita» (ταινία που δεν έχει εξασφαλίσει διανομή) και ως καλύτερος ηθοποιός ανακηρύσσεται ο Αλέξανδρος Λογοθέτης, πρωταγωνιστής της «κομμένης» στο Φεστιβάλ ταινίας «Μπίζνες στα Βαλκάνια».
* Διακοσμητική λειτουργία
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι βραβεύσεις, στις οποίες πρυτανεύουν «συνδικαλιστικά» και «συντεχνιακά, παρεΐστικα κριτήρια». Αφορά όλο το κύκλωμα: από την υποβολή σεναρίων στο Κέντρο ως το Φεστιβάλ του… Βερολίνου.
«Οι τυπικές διαδικασίες τηρούνται σωστά», ισχυρίζεται ο αντιπρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου Μάνος Ευστρατιάδης. Αποτέλεσμα; Η πρώτη σε εισιτήρια και εισπράξεις ελληνική ταινία «Ο οργασμός της αγελάδας» να έχει απορριφθεί από το διοικητικό συμβούλιο του Κέντρου. Ο «Καβάφης», η μοναδική φετινή ελληνική εκπροσώπηση σε ξένα μεγάλα φεστιβάλ, να έχει λάβει «ψιχία» χρηματοδότησης. Και μέλος της Γνωμοδοτικής Επιτροπής Σεναρίων (του Κέντρου) να δηλώνει:
«Η λειτουργία της Επιτροπής είναι διακοσμητική». Ο Μπάμπης Ακτσόγλου είναι μέλος αυτής της πενταμελούς επιτροπής «ειδικών». «Αρκετές φορές η Επιτροπή αποφαίνεται αρνητικά για κάποια σενάρια, αλλά στη συνέχεια εγκρίνονται από το ΔΣ». Γιατί; «Για να εξυπηρετηθούν συμβιβασμοί, μοιρασιές και ισορροπίες». Επομένως; «Είναι απλό», δηλώνει παράγων του χώρου που επιθυμεί πάση θυσία να διατηρηθεί η ανωνυμία του για ευνόητους λόγους. «Δες τα κρατικά βραβεία. Δύο από τις τρεις ταινίες που κέρδισαν τα πρώτα βραβεία και από δέκα εκατομμύρια έκαστη δεν έχουν εξασφαλίσει διανομή διότι ουδείς άνθρωπος της πιάτσας πιστεύει πως θα κόψουν μερικές χιλιάδες εισιτήρια».
* Κάνουν ό,τι θέλουν
«Υπάρχουν άνθρωποι που την πολέμησαν λυσσαλέα». Ο Παναγιώτης Παπαχατζής είναι ο παραγωγός της «Αγελάδας» και της πρωτοεμφανιζόμενης Ολγας Μαλέα. Η περιπέτειά της είναι αποκαλυπτική. «Το σενάριο εγκρίνεται από τη Γνωμοδοτική Επιτροπή», λέει ο Μπάμπης Ακτσόγλου, μέλος αυτής της επιτροπής. Η αρχική γνώμη του ΔΣ είναι θετική. Ο παραγωγός επιστρέφει με έξι λεπτά ταινίας προκειμένου να εξασφαλίσει χρηματοδότηση. Το συμβούλιο ελίσσεται και ζητάει από τον παραγωγό να δει όλη την ταινία όταν αυτή ολοκληρωθεί και τότε θα καταλήξει. Ο Παπαχατζής ρισκάρει, πληρώνει, και η ταινία ολοκληρώνεται και «παραδίδεται» σε βιντεοκασέτες προκειμένου να την δει κάθε μέλος χωριστά. Η κατάληξη; Απόρριψη!
«Ο Αιμίλιος Κονιτσιώτης, μέλος του ΔΣ, μου ομολόγησε πως δεν είδε την ταινία, αλλά πως την καταψήφισε», αποκαλύπτει ο Παναγιώτης Παπαχατζής. Ο Τάσος Γουδέλης, μέλος κι αυτός του ΔΣ του Κέντρου, έχει το θάρρος της γνώμης του και λέει για μια ταινία που θα μπορούσε να «ξελάσπωνε» από την αφάνεια τη φετινή παραγωγή του Κέντρου: «Και την εμπορική επιτυχία της “Αγελάδας” να ήξερα, δεν θα άλλαζα τη γνώμη μου. Εξακολουθώ να πιστεύω πως έχει φτηνή τηλεοπτική γραφή και πάσχει από ευκολίες»!
Φυσικά, ένας κρατικός θεσμός χρηματοδότησης δεν πρέπει να καταλαμβάνεται από τη μανία της εμπορικότητας. Εδώ όμως πρόκειται για μια ιστορία συνεχών «πνιγμών» μεταξύ κινηματογραφικής παραγωγής και κοινού. Διότι η συντριπτική πλειονότητα των ταινιών ούτε καριέρα στις αίθουσες κάνουν ούτε «τιμούν» τη χώρα τους με την παρουσία τους σε κάποια γνωστά φεστιβάλ. Ούτε κοινό ούτε φεστιβάλ. Τότε; Μόλις πριν από τέσσερις μήνες στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ο πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής Λάκης Παπαστάθης χαρακτήρισε «κάτω του ορίου της φτώχειας» το επίπεδο της φετινής παραγωγής!
Τα συμπτώματα φθίνουσας πορείας του Κέντρου είναι πολλά. Δύσκολα, όμως, αποτυπώνονται στη δημοσιότητα. Οι άνθρωποι που υφίστανται τα «πάνδεινα» δεν καταφεύγουν στις καταγγελίες για έναν απλό λόγο: φοβούνται! Το Κέντρο είναι ο πανίσχυρος και μονοπωλιακός, κρατικός χρηματοδοτικός οργανισμός. «Αν μιλήσουμε, θα βρούμε την πόρτα του προέδρου κλειστή».
* Καταγγελίες στον υπουργό
Ενας από τους ελάχιστους ανθρώπους που τόλμησε είναι ο Γιάννης Σμαραγδής, σκηνοθέτης του «Καβάφη». Ο οποίος έχει κοινοποιήσει τις καταγγελίες του και στον υπουργό Πολιτισμού Ευάγγελο Βενιζέλο. Το Κέντρο μόλις και μετά βίας ενέκρινε 40 εκατομμύρια, δηλαδή το μισό περίπου ποσό απ’ αυτά που παρέχει στον οποιονδήποτε πρωτοεμφανιζόμενο!
«Η τύχη των ταινιών μας στο εξωτερικό, στα φεστιβάλ και στη διεθνή διανομή περνάει μέσα από τα χέρια του Κέντρου. Αν σε θέλουν, τότε έχει καλώς· αν όχι, τότε υπονομεύουν τη διεθνή καριέρα της ταινίας σου», λέει ο Σμαραγδής. Η εταιρεία Banks and Banks ζήτησε από το Κέντρο τη διανομή του «Καβάφη» στο εξωτερικό και στην αμερικανική αγορά. Οι άνθρωποι του Κέντρου δεν ενημέρωσαν τον σκηνοθέτη, ως ώφειλαν. Ετσι χάθηκε μια ευκαιρία προώθησης ελληνικής ταινίας. Τα «παραπτώματα» είναι πολλά. «Η Γνωμοδοτική Επιτροπή υπάρχει μόνο και μόνο επειδή το λέει ο νόμος», διαπιστώνει ο Μπάμπης Ακτσόγλου.
Τελικώς, ο κινηματογράφος του «κοινού» και της «τέχνης» έχει μετατραπεί σε μια ιστορία «άσκησης εξουσίας, συνδικαλιστικών υπηρεσιών, δημοσίων σχέσεων και παρεών». Εκπρόσωποι άφθονων συνδικαλιστικών φορέων ψηφίζουν για τα κρατικά βραβεία και για το Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Ο ένας σκηνοθέτης σήμερα είναι μέλος του ΔΣ και κριτής του συναδέλφου του, ο οποίος κι αυτός με τη σειρά του κάποια στιγμή θα εμφανιστεί σε κάποια επιτροπή για να κρίνει το έργο του άλλου συναδέλφου. Το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο και τα δυο σπρώχνουν τον ελληνικό κινηματογράφο στα μικροσυμφέροντα.
