Η είδηση, τρεις ημέρες μετά τη νίκη του Σρέντερ στη Γερμανία, πέρασε απαρατήρητη: την 1η Οκτωβρίου το εργοστασιακό συμβούλιο της Φολκσβάγκεν ζήτησε την καθιέρωση των 35 ωρών εργασίας και πρότεινε στα συνδικάτα των άλλων ευρωπαϊκών χωρών (αλήθεια, η δική μας ΓΣΕΕ το πήρε πρέφα;) να αγωνισθούν από κοινού για τον στόχο αυτόν.
Την ίδια ημέρα τα χηματιστήρια της Ευρώπης, της Αμερικής και της Ασίας ζούσαν ώρες εφιαλτικές ενώ οι μαθητευόμενοι μάγοι του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου έκαναν την τρίτη εντός ολίγων μηνών διόρθωση των προβλέψεών τους για την παγκόσμια ανάπτυξη: είχαν ξεκινήσει με 4,25% τον περασμένο Οκτώβριο, για να το διορθώσουν στο 3,1% τον Μάιο (εμένα αυτοί οι δεκαδικοί ακριβείας με ανατριχιάζουν) και να ομολογήσουν ότι τελικά η αύξηση του παγκοσμίου ακαθάριστου προϊόντος το 1998 θα είναι μόλις 2%. Δηλαδή, ύφεση.
Και έτσι τα όνειρα των ευρωπαίων μετασοσιαλιστών για μείωση (έστω και σε δεκαδικούς αριθμούς) της ανεργίας πάνε περίπατο. Ή μάλλον μετατρέπονται σε εφιάλτη. Καταλαβαίνω την αγωνία τους. Η αόρατος χειρ της αγοράς που θα προνοούσε για την ευημερία των κοινωνιών εκείνων που θα εγκατέλειπαν για χάρη της τις «συντεχνιακές ιδεολογίες» και τις «συντηρητικές εργασιακές πολιτικές» τούς πρόδωσε: το παγκόσμιο χάος βρίσκεται πλέον μέσα στο σπίτι τους.
Οι φωνές για έλεγχο των χρηματαγορών πληθαίνουν. Η επερχόμενη ύφεση απειλεί να εκτοξεύσει τους δείκτες της ανεργίας σε ύψη που καμία δημοκρατία δεν μπορεί να αντέξει. Το φάντασμα της Βαϊμάρης αναγκάζει τους ευρωπαίους πολιτικούς να αρχίσουν να συζητούν για μια πολιτική λύση του προβλήματος της ανεργίας. Η ουτοπία του νεοφιλελευθερισμού καταρρέει αλλά οι εγχώριοι εκσυγχρονιστές δεν φαίνεται να το έχουν πάρει χαμπάρι.
Μόλις την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εργασίας υποσχέθηκε 200.000 νέες θέσεις εργασίας ως το 2000, οι οποίες, είπε, θα δημιουργηθούν ως αποτέλεσμα των υψηλών δεικτών ανάπτυξης η μεγαλύτερη στην Ευρώπη, υπόσχεται ο κ. Γιάννος, αν είμαστε καλά παιδιά. Αν, δηλαδή, οι εργαζόμενοι δεχθούν αδιαμαρτύρητα την αποδιάρθρωση της αγοράς εργασίας: ελαστικοποίηση, αύξηση της παραγωγικότητας, πάγωμα του μισθού και των ημερομισθίων, μείωση των κοινωνικών παροχών.
Αν δεν κάνω λάθος, αυτοί οι περίφημοι δείκτες ανάπτυξης, σύμφωνα πάντα με τον κ. Γιάννο, αυξάνονται εδώ και χρόνια αλλά παράλληλα αυξάνεται και ο δείκτης της ανεργίας. Και, αν πάλι δεν κάνω λάθος, τα κέρδη των επιχειρήσεων τον περασμένο χρόνο ήταν αυξημένα κατά περίπου 24% και παράλληλα η ανεργία ξεπέρασε το 13%. Μήπως λοιπόν (λέω, μήπως), κκ. εκσυγχρονιστές, η λογιστική λογική σας κάπου χωλαίνει;
Υπάρχει κάτι το παράδοξο σε αυτή τη λογική: ζητάτε από τις επιχειρήσεις να παίξουν έναν κοινωνικό ρόλο που ανήκει στην κυβέρνηση. Η οποία μάλιστα θέλει να λέγεται αριστερή. Και φυσικά οι επιχειρήσεις σάς απαντούν «όχι». Τα κέρδη του κεφαλαίου αυξάνονται, το κόστος της εργασίας, δηλαδή οι μισθοί και οι κοινωνικές παροχές, μειώνεται αλλά οι επιχειρήσεις όχι μόνο δεν προσλαμβάνουν αλλά αντιθέτως αυξάνουν τις απολύσεις. Είναι μια συμπεριφορά φυσιολογική: ούτε ηθική ούτε ανήθικη. Αυτή είναι η φύση του κεφαλαίου. Αυτό που δεν είναι φυσιολογικό είναι μια κυβέρνηση να ζητεί από το κεφάλαιο να κάνει τη δουλειά της: να επιβάλλει μια ισορροπία μεταξύ των κερδών, της απασχόλησης και των μισθών. Μια ελάχιστη ισορροπία χωρίς την οποία η χώρα οδηγείται ολοταχώς στην πολιτική και κοινωνική αποσύνθεση.
