Σήμερα θα ασχοληθώ με ένα θέμα που πολλοί θα με συμβούλευαν να μην το ακουμπήσω γιατί μου λείπουν οι απαιτούμενες ιστορικές και διπλωματικές γνώσεις και εμπειρίες. Εν τούτοις, παρά τους κινδύνους που ελλοχεύουν, η ιδιότητά μου ως ενεργού πολίτη επιβάλλει την υποχρέωση να διαμορφώνω άποψη για τον τρόπο με τον οποίο οι εκπρόσωποί μας στην κυβέρνηση και στη Βουλή χειρίζονται τα μεγάλα εθνικά θέματα και να τη δημοσιοποιώ. Γι’ αυτό, με την ευκαιρία της κατάθεσης του σχεδίου των Ηνωμένων Εθνών για τη λύση του Κυπριακού προβλήματος, και τη δημόσια συζήτηση που διεξάγεται, επιθυμώ να καταθέσω τις ακόλουθες σκέψεις.
Με την επιστολή του στην εφημερίδα «Εστία», και στη συνέχεια με την επιστολή του προς τα μέλη της Διαρκούς Επιτροπής Εξωτερικών και Αμύνης της Βουλής, ο κ. Στ. Μάνος τοποθετήθηκε υπέρ των πλεονεκτημάτων που παρουσιάζει η αποδοχή της de facto διχοτόμησης που έχει επιβληθεί στην Κύπρο από το 1974. Η πρόταση αυτή στηρίζεται σε άψογη λογική και ο μόνος λόγος που αποθαρρύνει Ελληνες και Κυπρίους να τη σκεφθούν, προς το παρόν τουλάχιστον, είναι κυρίως το συναισθηματικό δέσιμο πολλών ξεριζωμένων συμπατριωτών μας από τα κατεχόμενα. Αλλά από διαπραγματευτική άποψη ο κ. Μάνος προσέφερε μεγάλη εθνική υπηρεσία φέρνοντας την πρόταση αυτή στο εθνικό προσκήνιο, ώστε η άλλη πλευρά να αντιληφθεί το σημείο εκκίνησης των ελληνικών και κυπριακών θέσεων στις επικείμενες διαπραγματεύσεις.
Η δυνητική αποδοχή της διχοτόμησης και με την ελεύθερη Κύπρο στην Ευρωπαϊκή Ενωση αποτελεί λοιπόν ένα το κρατούμενο. Και λέγω «ένα το κρατούμενο» γιατί δεν μπορώ να φαντασθώ ότι υπάρχει η παραμικρή πιθανότητα η Ευρώπη να πει «όχι» στην Κύπρο χωρίς να ανοίξει μια πληγή η οποία θα τη δηλητηριάσει μέχρις αποσυνθέσεως. Κατά συνέπειαν το ερώτημα που μπαίνει είναι: Μήπως μέσα από τις διαπραγματεύσεις μπορούμε να επιτύχουμε μια καλύτερη λύση; Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα πρέπει να προσδιορίσουμε τα χαρακτηριστικά της καλύτερης λύσης.
Από συζητήσεις με κύπριους συνάδελφους μού έχει δημιουργηθεί η εντύπωση ότι θα ήταν διατεθειμένοι να ανταλλάξουν ένα μέρος των εκτάσεων που έχασαν κατά τον πόλεμο του 1974 με ουσιαστικές συνταγματικές παραχωρήσεις, ώστε οι Τουρκοκύπριοι να αισθάνονται ως ισότιμοι πολίτες μέσα σε μια ενιαία Κύπρο. Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι αυτή η ανταλλαγή δεν ήταν ποτέ εφικτή με ευνοϊκότερους όρους από σήμερα. Και τούτο για τρεις θεμελιώδεις λόγους: πρώτον, γιατί η οικονομία και η επιχειρηματική δεινότητα των Κυπρίων διαθέτουν θαυμάσιο δυναμισμό· δεύτερον, γιατί μπαίνοντας στην Ευρωπαϊκή Ενωση η Κύπρος θα αποκτήσει για πρώτη φορά ένα επιχείρημα που καταλαβαίνουν οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί – αυτό είναι η απαίτηση για ελεύθερη διακίνηση και τα άλλα θεμελιακά στοιχεία του ευρωπαϊκού κεκτημένου· και ο τρίτος λόγος έχει να κάνει με την ανάγκη των Τουρκοκυπρίων να γίνουν κύριοι στη χώρα τους και να συνδεθούν με την Ευρωπαϊκή Ενωση.
Τέλος, στα ευνοϊκά στοιχεία που διαμορφώνουν την παρούσα συγκυρία θεωρώ ότι πρέπει να προστεθεί και η συγκροτημένη προβολή της εξωτερικής πολιτικής της χώρας μας. Και τούτο γιατί, παρά την κριτική που γίνεται, ποτέ άλλοτε στα χρόνια που πέρασαν από το 1974 δεν βρισκόμασταν σε καλύτερη διαπραγματευτική θέση.
Ο κ. Γεώργιος Κ. Μπήτρος είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
