και κοινωνική πολιτική
ΟΙ σημαντικές εξελίξεις που σημαδεύουν σήμερα την οικονομία, την κοινωνία και την ανάπτυξη τόσο στον ελληνικό όσο και στον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο θέτουν σε αμφισβήτηση το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και τα χαρακτηριστικά του κράτους – πρόνοιας που ως σήμερα γνωρίσαμε.
Οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας δημιουργούν σειρά διαπλεκόμενων μεταξύ τους κοινωνικών προβλημάτων που εμφανίζονται με κλιμακούμενη ένταση σε ολοένα και μεγαλύτερη έκταση. Για τον λόγο αυτόν η αντιμετώπιση του θέματος της απασχόλησης δεν μπορεί να αφεθεί κύρια ή αποκλειστικά στη λειτουργία του ανταγωνισμού. Η ανάγκη αναγνώρισης σήμερα του ουσιαστικού ρόλου της αγοράς ως ρυθμιστικού μηχανισμού δεν συνεπάγεται και άκριτη αποδοχή των επιπτώσεών της.
Στο πλαίσιο της λογικής του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, που είναι στηριγμένο στη λογική της κοινωνικής αλληλεγγύης και στο οποίο επιμένουμε, μια εναλλακτική πολιτική για την αγορά εργασίας πρέπει να στοχεύει στην άρση των κοινωνικών ανισοτήτων και στη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής. Πυρήνα, επομένως, αυτής πρέπει να αποτελέσουν οι ενεργητικές πολιτικές για την απασχόληση.
Τέτοιες πολιτικές πρέπει να τοποθετούν την απασχόληση ως στόχο στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής. Να προωθούν διαρθρωτικές παρεμβάσεις για την άμβλυνση των υφιστάμενων στην αγορά εργασίας ανισορροπιών. Να συνδέουν προγραμματικά, λειτουργικά, περιφερειακά και αποκεντρωμένα αναπτυξιακή διαδικασία – μεγάλα έργα – αγορά εργασίας – κατάρτιση και επιμόρφωση. Να θέτουν, επίσης, προτεραιότητες: (α) στον μακροχρόνια άνεργο, στον νέο, στη γυναίκα, στον ανειδίκευτο ή χαμηλών προσόντων εργαζόμενο ή άνεργο, (β) στην επανακατάρτιση των ήδη εργαζομένων σε επισφαλείς θέσεις, (γ) στην εφαρμογή νέου τύπου ειδικών προγραμμάτων «Σύνδεσης Κατάρτισης – Απασχόλησης», (δ) στην υποστήριξη τοπικών πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της απασχόλησης και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας μέσα από παραγωγικές επενδύσεις.
Οι ενεργητικές αυτές πολιτικές, στοχεύοντας στην αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων και στην ποιότητα του εργατικού δυναμικού, που θα στηρίξει τον παραγωγικό και τεχνολογικό εκσυγχρονισμό της οικονομίας, πρέπει να θέτουν σε προτεραιότητα τον επαγγελματικό προσανατολισμό, την επαγγελματική κατάρτιση και επιμόρφωση. Να αξιοποιούν τις πολλαπλού τύπου δραστηριότητες συνεχούς κατάρτισης για την ενθάρρυνση της γεωγραφικής και επαγγελματικής κινητικότητας των εργαζομένων και των ανέργων. Να προωθούν τη γενικευμένη εφαρμογή Ειδικών Συνοδευτικών Προστατευτικών Κοινωνικών Μέτρων για τους απολυόμενους στις περιπτώσεις επιχειρήσεων σε αναδιάρθρωση. Να υιοθετούν εναλλακτικές προσεγγίσεις στο θέμα της ελαστικότητας, δίνοντας έμφαση στα ποιοτικά στοιχεία της εργασιακής και παραγωγικής ευελιξίας, της παραγωγικότητας και του εκσυγχρονισμού. Να χρησιμοποιούν, συμπληρωματικά, τα σχήματα ανακατανομής της υπάρχουσας απασχόλησης. Να αξιοποιούν τις ευέλικτες μορφές απασχόλησης και οργάνωσης του χώρου εργασίας. Παράλληλα, όμως, να τις αποκαθιστούν από συντελεστές ανταγωνιστικούς της πλήρους απασχόλησης σε στοιχεία υποστηρικτικά της συνολικής απασχόλησης και σε παραμέτρους μιας επιθυμητής συναποφασισμένης ευελιξίας, με σκοπό τόσο τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας και των επιχειρήσεων όσο και την ικανοποίηση των ατομικών και κοινωνικών αναγκών.
Ανάπτυξη ισχυρής οικονομίας, με δυναμισμό, μέσα στο έντονα ανταγωνιστικό ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον δεν είναι δυνατόν να υπάρξει χωρίς διασφάλιση της απασχόλησης και της κοινωνικής προστασίας και συνοχής.
Το θέμα της κοινωνικής πολιτικής είναι πρόβλημα οικονομικών επιλογών, πρόβλημα αναδιανομής των πόρων. Αν επιθυμούμε μια κοινωνία και μια οικονομία με δυναμισμό, θα πρέπει να αναζητήσουμε τους μηχανισμούς μέσω των οποίων θα επιδιωχθεί η εναρμόνιση αντιτιθέμενων ή και συγκρουόμενων μεταξύ τους οικονομικών και κοινωνικών στόχων. Η προοπτική της ελληνικής κοινωνίας πρέπει να στηριχθεί σε μια δημοκρατική, κοινωνικά αποδεκτή, διαφανή και αξιόπιστη πορεία, η οποία μπορεί να διασφαλιστεί μόνο με τη μεταρρύθμιση των μηχανισμών και των διαδικασιών διαμόρφωσης των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών επιλογών. Με την τυπική και ουσιαστική ποιοτική αναβάθμιση και ανάπτυξη των αντιπροσωπευτικών θεσμών καθώς και νέων συμμετοχικών σε βάρος άλλων γραφειοκρατικών μηχανισμών.
Το πλέγμα αυτών των θεσμών και διαδικασιών πρέπει να περιλαμβάνει: α) την ενδυνάμωση και αξιοποίηση του κοινωνικού διαλόγου και της διμερούς και τριμερούς συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα και β) την αξιοποίηση στο έπακρο των δυνατοτήτων και της ευελιξίας των συλλογικών διαπραγματεύσεων για τη συσχετισμένη και καθολική αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών αιτημάτων σε όλα τα επίπεδα. Οι σχετικά πρόσφατες θεσμικές εξελίξεις αναμφισβήτητα δημιουργούν νέες προκλήσεις. Διαμορφώνουν αναμφισβήτητα νέες δυνατότητες για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις.
Η αξιοποίηση του κοινωνικού διαλόγου σε κάθε μορφή του, η λειτουργία της διαβούλευσης των κοινωνικών συνομιλητών με τα θεσμικά όργανα της πολιτείας για κάθε θέμα που έχει επίπτωση στον κοινωνικό τομέα, η δημιουργία συμβατικών ρυθμίσεων χωρίς περιορισμούς είναι ζητήματα που πρέπει να τεθούν με έμφαση αυτή την περίοδο.
Μια εναλλακτική, συνεπώς, πολιτική για την αγορά εργασίας πρέπει να εναρμονίζει ουσιαστικά και όχι προς τα κάτω το καθεστώς κοινωνικής προστασίας. Να αποτελεί μέρος ευρύτερων κοινωνικών συμφωνιών που θα στοχεύουν στη διασφάλιση της ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής. Και να προκύπτει στα πλαίσια του κοινωνικού διαλόγου και της «κοινωνικής διαπραγμάτευσης του εκσυγχρονισμού» με στόχο τον περιορισμό του κοινωνικού κόστους στην πορεία της παραγωγικής, της τεχνολογικής αναδιάρθρωσης και της ανάπτυξης.
Οι κατευθύνσεις αυτές αποτελούν τα κεντρικά στοιχεία μιας εναλλακτικής προσέγγισης για την πολιτική συγκρότηση και τον ρόλο της κοινωνίας, για το μέλλον της κοινωνικής πολιτικής, των εργασιακών σχέσεων και της απασχόλησης. Ωστόσο, η έρευνα, η γνώση και ο σχεδιασμός, η ευαισθητοποίηση και δραστηριοποίηση κάθε υπεύθυνου κοινωνικού συντελεστή, η ύπαρξη ενός σύγχρονου, ισχυρού και ευέλικτου συνδικαλιστικού κινήματος με δυνατότητα συντονισμού και ενοποιημένης δράσης και, το κυριότερο, η συνειδητοποίηση της σύγχρονης διεθνούς και ευρωπαϊκής πραγματικότητας της μη ύπαρξης πλέον εθνικών αγορών θα αποτελέσουν καθοριστικές προϋποθέσεις για τη συγκρότηση, την υλοποίηση και την επιτυχία αυτής της πολιτικής.
Ο κ. Λ. Κανελλόπουλος είναι υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
