«Ο ύπνος είναι το νέο σεξ». Αυτό υποστηρίζει ο ψυχολόγος Αρθουρ Σπίλμαν, διευθυντής του Κέντρου Διαταραχών του Υπνου στη Νέα Υόρκη. «Οι άνθρωποι το θέλουν, το χρειάζονται και δεν τους είναι ποτέ αρκετό» προσθέτει. Και βάσει του θεωρήματος ότι το σεξ πουλάει, το ίδιο δείχνει να ισχύει και για τον ύπνο. Οπως αναφέρεται σε άρθρο του οικονομικού περιοδικού «Forbes», οι αϋπνίες έχουν δημιουργήσει ακμάζουσα και ταχέως αναπτυσσόμενη «βιομηχανία του ύπνου» με τεράστια περιθώρια κερδών. Από τα υπνωτικά χάπια με πρώτο στην Αμερική το Ambien και πωλήσεις 2 δισ. δολάρια τον χρόνο, τα κάθε λογής αμφιλεγόμενης αποτελεσματικότητας γιατροσόφια έως τα εξειδικευμένα «ξενοδοχεία του ύπνου», με ειδικές κουκέτες, ελεγχόμενο φωτισμό και μουσική, οι αϋπνίες των σύγχρονων Αμερικανών επιτρέπουν στις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον χώρο να κάνουν χρυσές δουλειές. Τρανταχτό παράδειγμα η τιμή της μετοχής της καλιφορνέζικης ResMed, η οποία έχει αυξηθεί κατά 44% χάρη στις πωλήσεις ύψους 465 εκατ. δολαρίων σε «εξοπλισμό για την αντιμετώπιση αναπνευστικών διαταραχών του ύπνου». Πρόκειται για μάσκες προσώπου, «ρινικά μαξιλάρια», υγραντήρες ατμόσφαιρας και άλλα «συστήματα συνεχόμενης θετικής πίεσης αεραγωγών» όπως τα αποκαλεί η διοίκηση της εταιρείας. «Πρόκειται για τερατώδη αγορά. Είναι μεγαλύτερη και από αυτήν του… Μπεν Χουρ» σχολίασε ο Πίτερ Φάρελ, ο λαλίστατος διευθύνων σύμβουλος της ResMed. Ανάλογα παραδείγματα υπάρχουν πολλά, όπως αυτό της Pacific Sleep Medicine Services, μιας μικρής αλυσίδας κέντρων ύπνου στη Νότια Καλιφόρνια. Ενας από τους ιδρυτές της επένδυσε μικρό ποσό το 1998 και αύξησε το μερίδιό του κατά 100 φορές.
Ολο και περισσότεροι Αμερικανοί δηλώνουν ότι κοιμούνται λιγότερες από έξι ώρες. Το 1998 ήταν 12% ενώ το 2005 ανήλθε σε 16%, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Ιδρύματος για τον Υπνο, στις ΗΠΑ, το οποίο παρεμπιπτόντως χρηματοδοτείται και από φαρμακευτικές εταιρείες. Η Αμερικανική Ιατρική Ακαδημία Υπνου έχει κατηγοριοποιήσει σε 81 τα είδη χρόνιων διαταραχών του ύπνου, από την άπνοια ως το σύνδρομο «ανήσυχων ποδιών», ενώ τα διάφορα κέντρα που έχουν συσταθεί για να αντιμετωπίσουν τέτοια προβλήματα έχουν ανέλθει σε 650 και συνεχίζουν. Τη δεκαετία του 1970 τέτοια κέντρα μετριούνταν στα δάκτυλα τού ενός χεριού. Το Εθνικό Ιδρυμα Υγείας έχει υπολογίσει ότι οι αϋπνίες των Αμερικανών κοστίζουν στα Ταμεία περίθαλψης 16 δισ. δολάρια ετησίως και περίπου 50 δισ. δολάρια σε χαμένη παραγωγικότητα.
* Οι λευκές νύχτες
Οι «λευκές νύχτες» προκαλούν κάθε χρόνο 100.000 αυτοκινητικά ατυχήματα στις ΗΠΑ, τα οποία κοστίζουν τη ζωή σε 1.500 ανθρώπους. Σοβαρά είναι και τα προβλήματα που εμφανίζονται στον χώρο εργασίας ιδίως σε δουλειές με αυξημένη επικινδυνότητα όπως η νοσηλευτική και ο χειρισμός βαρέων μηχανημάτων, όπου και η παραμικρή απροσεξία μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.
Ο κλάδος που κατέχει ευνοϊκή θέση στην εκμετάλλευση του προβλήματος της αϋπνίας είναι ο φαρμακευτικός. Οι πωλήσεις συνταγογραφημένων υπνωτικών χαπιών έχουν αυξηθεί κατά 27% από τον προηγούμενο Σεπτέμβριο. Μεταξύ αυτών και το Lunesta της Sepracor το οποίο διατέθηκε στην αγορά τον προηγούμενο Απρίλιο. Είναι το πρώτο φάρμακο κατά της αϋπνίας παρατεταμένης χρήσης, το οποίο εγκρίθηκε από την αμερικανική Επιτροπή Τροφίμων και Φαρμάκων. Οι πωλήσεις του έχουν αγγίξει τα 329 εκατ. δολάρια με 3,5 εκατομμύρια συνταγογραφήσεις. Εφέτος ο αριθμός αυτός αναμένεται να διπλασιασθεί. «Είμαστε ενθουσιασμένοι» δηλώνει ο οικονομικός διευθυντής της Sepracor Ντέιβιντ Σάουθουελ. «Υπάρχει πλήθος ανθρώπων που πάσχει από αϋπνίες και αναζητεί θεραπεία ή δεν λαμβάνει την καλύτερη θεραπευτική αγωγή που θα μπορούσε να λάβει».
Εν τω μεταξύ τα φάρμακα… εξειδικεύονται. Ο φαρμακευτικός κολοσσός Pfizer, γνωστός για προϊόντα με τεράστια επιτυχία όπως το Lipitor και το Viagra, συνεργάζεται με τη Neurocrine Biosciences, η οποία παρασκευάζει το Indiplon. Το εν λόγω φάρμακο θα πωλείται σε δύο παραλλαγές. Μία για τους ανθρώπους που έχουν πρόβλημα να αποκοιμηθούν και μία για όσους έχουν πρόβλημα να κοιμηθούν ως το πρωί χωρίς να ξυπνούν κάθε λίγο.
Επίσης άρχισε να δημιουργείται και μια άλλη μικρή βιομηχανία που έχει ως στόχο να μας βοηθήσει να μείνουμε ξυπνητοί. Από το 2008 το τμήμα Volvo της Ford θα παράσχει σύστημα που θα ξυπνά τους οδηγούς οι οποίοι είναι έτοιμοι να αποκοιμηθούν στο τιμόνι. Μια κάμερα καταγράφει τον δρόμο, τις διαχωριστικές γραμμές και την εγγύτητα με τα άλλα αυτοκίνητα. Οι πληροφορίες περνούν σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, ο οποίος με τη χρήση του κατάλληλου αλγόριθμου «αποφασίζει» για το αν η οδηγητική συμπεριφορά του μοιάζει με κάποιου που είναι έτοιμος να αποκοιμηθεί. Σε αυτή την περίπτωση ηχούν ξυπνητήρια και αναβοσβήνουν φώτα. Αν ο οδηγός δεν αντιδράσει, ο συναγερμός χτυπάει ξανά, τρεις φορές.
* Συνεχίζονται οι έρευνες
Εν τω μεταξύ οι έρευνες για να καθοριστεί πόσος ύπνος κρίνεται αρκετός για διαφόρου τύπου ανθρώπους συνεχίζονται. Σε κάθε περίπτωση όσοι ισχυρίζονται ότι μπορούν να τα καταφέρουν με πέντε ώρες ύπνου και λιγότερο απλώς κοροϊδεύουν τον εαυτό τους, ισχυρίζεται ο Τζέιμς Μας, καθηγητής ψυχολογίας και ερευνητής του ύπνου στο Πανεπιστήμιο Cornell. «Το ποσοστό των ανθρώπων που μπορεί να λειτουργήσει με τόσο λίγο ύπνο προσεγγίζει το μηδέν» υπογραμμίζει ο ίδιος, καυτηριάζοντας την αντίληψη που θεωρεί ότι αν κάποιος είναι δυνατός, δραστήριος και φιλόδοξος μπορεί να τα καταφέρει και με λιγότερες ώρες ύπνου. Αλλες έρευνες εστιάζονται σε ακόμη περισσότερο… «φιλόδοξα» σχέδια. «Αν κατανοήσουμε τους μηχανισμούς του ανθρωπίνου εγκεφάλου, μπορούμε να ξεγελάσουμε το μυαλό, ώστε να μη χρειάζεται ύπνο;» αναρωτιέται ο Ντέιβιντ Ντινγκς, ερευνητής και καθηγητής στο ψυχιατρικό τμήμα του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια.
Δωμάτια με λουλούδια και βότανα
Η αγορά έχει μεριμνήσει και για όσους τηρούν επιφυλάξεις έναντι των συμβατικών φαρμακευτικών αγωγών και δεν θα ήθελαν να πάρουν υπνωτικά χάπια. Το Marina del Rey Marriott λίγο έξω από το Λος Αντζελες είναι ένα από τα πολλά ξενοδοχεία της αλυσίδας Marriott, τα οποία επενδύουν 8.000 ως 15.000 δολάρια τον χρόνο στην αρωματοθεραπεία, εφοδιάζοντας τα δωμάτιά τους με ειδικά αρώματα που διαχέονται μέσω των συστημάτων εξαέρωσης. Είναι σχεδιασμένα να χαλαρώνουν και συντίθενται από διάφορα αρώματα λουλουδιών και βοτάνων. Εκτός αυτού, τα Marriot επενδύουν 190 εκατ. δολάρια για να επανασχεδιασθούν 600.000 κρεβάτια με στόχο τη διευκόλυνση του ύπνου. «Θέλω να βοηθήσω τους πελάτες μας να κοιμηθούν. Οταν πέφτουν στο κρεβάτι, θέλω να έχουν αυτό το χαλαρό συναίσθημα» λέει ο Στιβ Σάμσον, διευθυντής στη λειτουργία δωματίων της Marriott International. Σύμφωνα με το περιοδικό «Forbes», τα έσοδα ανά δωμάτιο αναμένεται να αυξηθούν κατά 9% το 2006 ενώ έχουν ήδη αυξηθεί κατά 9,2% το τρίτο τρίμηνο του προηγούμενου έτους.
