Η περίφημη ελικοειδής ροτόντα Φρανκ Λόιντ Ράιτ του Μουσείου Σόλομον Ρ. Γκουγκενχάιμ οφείλει το όνομά της στον μεγάλο αμερικανό αρχιτέκτονα που τη σχεδίασε στα μέσα της δεκαετίας του ’40 ενώ το παγκόσμιο ενδιαφέρον του εφετινού καλοκαιριού οφείλεται στον «άλλο Φρανκ» με το «άλλο Γκουγκενχάιμ». Ο κορυφαίος αρχιτέκτονας Φρανκ Γκέρι, δημιουργός του περίφημου μουσείου στο Μπιλμπάο, παρουσιάζεται μέσα από μια φιλόδοξη έκθεση στο Μουσείο Γκουγκενχάιμ της Νέας Υόρκης. Η πίστη ότι «η αρχιτεκτονική είναι τέχνη» ήταν πάντοτε θεμελιώδης αρχή του Φρανκ Γκέρι. Περιγράφοντας την «οικοδομική τέχνη» του Γκέρι υπάρχει η τάση να χρησιμοποιούνται όροι από τον χώρο των τεχνών γλυπτική, κολάζ, εγκαταστάσεις ακριβώς γιατί ο όρος «οικοδομική» δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που κάνει ο Γκέρι. «Προσεγγίζω κάθε κτίριο σαν αντικείμενο γλυπτικής, σαν έναν χώρο με φως και αέρα, μια απάντηση στο περιβάλλον αλλά και στα συναισθήματα και στο πνεύμα. Σ’ αυτόν τον χώρο ο χρήστης φέρνει τις αποσκευές του και το πρόγραμμά του. Μέσα από μια διαδικασία αλληλεπίδρασης καταφέρνει να τακτοποιήσει τις ανάγκες του. Αν αυτό δεν συμβεί, τότε εγώ έχω αποτύχει» δήλωνε το 1980.
Η μοναδικότητα του έργου του Φρανκ Γκέρι, ο οποίος γεννήθηκε το 1929 στο Τορόντο και μεγάλωσε κατασκευάζοντας «μικρές πόλεις» από ξύλινα κομμάτια με τη βοήθεια της γιαγιάς του, οφείλεται κατά ένα μεγάλο μέρος στον εξαιρετικό συνδυασμό λειτουργικότητας και τέχνης. Στην έκθεση αυτή, που θεωρείται η πιο πλήρης και ολοκληρωμένη παρουσίαση της δουλειάς του, παρουσιάζονται περίπου 40 από τις πιο σημαντικές δημιουργίες του· από τα πρώτα σχέδια για κατοικίες και έπιπλα ως τα πιο πρόσφατα δημόσια κτίριά του παγκοσμίως.
Η έκθεση επιχειρεί να εξερευνήσει την καταγωγή αλλά και τη συνεχή εξέλιξη της μοναδικής αρχιτεκτονικής έκφρασης του Γκέρι μέσα από σκίτσα, σχέδια, μοντέλα, έπιπλα ντιζάιν, φωτογραφίες, βίντεο, καθώς και μέσα από τους ίδιους τους χώρους του Μουσείου. Για την έκθεση ο αρχιτέκτονας και οι συνεργάτες του σχεδίασαν και πραγματοποίησαν μια θεαματική αρχιτεκτονική παρέμβαση στη ροτόντα Φρανκ Λόιντ Ράιτ. Από τα οροφοπαράθυρα του τρούλου έχουν αναρτηθεί τεράστια μεταλλικά δίχτυα πλεγμένα σε κυματοειδή φόρμα με αλουμινένια νήματα. Το αλουμινένιο πλέγμα ένα είδος λεπτής αλυσίδας επικαλείται την αρχή της αισθητικής των πρώτων εμπνεύσεων του καλλιτέχνη αλλά αντανακλά επίσης και την τυπική κατεύθυνση της τρέχουσας δουλειάς του. Η αρχιτεκτονική αυτή παρέμβαση ολοκληρώθηκε σε δύο στάδια. Το πρώτο μισό τοποθετήθηκε με την έναρξη της έκθεσης στις 18 Μαΐου ενώ το δεύτερο μισό στις αρχές Ιουνίου, ακριβώς για να δημιουργείται στους επισκέπτες η αίσθηση ότι πρόκειται για αρχιτεκτονική πράξη σε εξέλιξη.
Η επιρροή του Μπρανκούζε
Η επίδραση που είχαν οι τέχνες στο έργο του φαίνεται και από την αντίδρασή του όταν κάποτε ρωτήθηκε αν είχε είδωλα ή μέντορες από την ιστορία της αρχιτεκτονικής. Αντί απαντήσεως πήρε μια φωτογραφία του Μπρανκούζε (1876-1957, ρουμάνος γλύπτης) από το γραφείο του και είπε: «Η αλήθεια είναι ότι έχω την τάση να σκέφτομαι περισσότερο όπως οι καλλιτέχνες σαν αυτόν. Επηρέασε τη ζωή μου πολύ περισσότερο από οποιονδήποτε αρχιτέκτονα. Κατανοώ λοιπόν γιατί κάποιος υπαινίχθηκε ότι ο ουρανοξύστης μου που κέρδισε σε έναν διαγωνισμό στη Νέα Υόρκη έμοιαζε με ένα γλυπτό του Μπρανκούζε».
Στις ράμπες του Μουσείου προτείνονται τα πρώιμα σχέδιά του για κατοικίες διανθισμένα με άλλα σχέδια για εμπορικά κέντρα ή ιδρύματα. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται: η ανακαίνιση της οικίας του αρχιτέκτονα στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνιας (1977-1978, 1991-1992), το κτίριο της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λογιόλα στο Λος Αντζελες (1978 ως σήμερα), η κατοικία Λιούις στο Λίντχαρστ του Οχάιο (1987-1995), η Αίθουσα Κονσέρτων Γουόλτ Ντίσνεϊ στος Λος Αντζελες (1987 ως σήμερα), το Μουσείο Γκουγκενχάιμ στο Μπιλμπάο (1991-1997) και η DG Τράπεζα στην πλατεία Πάρισερ στο Βερολίνο (1995-2001). Οι φωτογραφίες των εκθεμάτων είναι τοποθετημένες με τέτοιον τρόπο ώστε ιδωμένες στην ολότητά τους δημιουργούν την εντύπωση ενός ρολού φιλμ που ξετυλίγεται μπρος στα μάτια του επισκέπτη, καθώς αυτός κινείται στη ράμπα που συνδέει τα διαφορετικά επίπεδα του Μουσείου και αφηγείται εικονογραφικά την καριέρα του αρχιτέκτονα.
Το παιχνίδι με τα σχήματα
Ηδη από το 1978 διαπιστώνει κανείς τον υπαινιγμό μιας κίνησης σε αναχαίτιση, την οποία τόσο επιτυχώς ενσωμάτωσε στα επόμενα έργα του ο Γκέρι. Το Γουίντον Γκεστ Χάουζ στη Γαϊζάτα της Μινεσότας (1983-1987), ένα σύμπλεγμα ορθογώνιων, τετράγωνων, τριγωνικών και κωνικών κτισμάτων, αναδεικνύει την αδυναμία του Γκέρι να παίζει με τα σχήματα ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζει και η δουλειά του για τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Λογιόλα στο Λος Αντζελες, ένα έργο που ξεκίνησε το 1978 και παραμένει σε εξέλιξη.
Μια ολοφάνερη μετατόπιση της αισθητικής του Γκέρι άρχισε να συμβαίνει στο σχέδιό του για το Μουσείο Βίτρα (Vitra International Manufacturing Facility and Design) στην πόλη Βάιλ αμ Ράιν της Νότιας Γερμανίας (1987-1989) που υπήρξε και η πρώτη ουσιαστικά δουλειά του σε ευρωπαϊκό έδαφος. Με αυτή τη δουλειά του, όπως και με το Μουσείο Τέχνης Φρέντερικ Ρ. Βάισμαν του Πανεπιστημίου της Μινεσότας στη Μινεάπολη (1990-1993), εγκαινίασε το πέρασμά του από τα όρια των συμβατικών ευθύγραμμων κτιρίων σε περισσότερο τολμηρές, πλαστικές φόρμες. Η σύνθετη κατασκευή τους παρουσίασε αυξημένες τεχνικές δυσκολίες και έκανε απαραίτητη τη βοήθεια μέσω του υπολογιστή. Αρχής γενομένης με το μνημειώδες γλυπτό «Ψάρι στη Βαρκελώνη» (1989-1992), η εταιρεία του Γκέρι άρχισε να χρησιμοποιεί το πρόγραμμα CATIA (τρισδιάστατη εφαρμογή για κομπιούτερ). Το CATIA, που αρχικά δημιουργήθηκε στη Γαλλία για τον σχεδιασμό μαχητικών αεροσκαφών και υιοθετήθηκε από την εταιρεία Μπόινγκ για την κατασκευή αεροσκαφών, του έδωσε τη δυνατότητα μετατροπής των ρευστών σχεδίων επί χάρτου σε κτίσματα και βοήθησε στην πραγματοποίηση των φιλόδοξων και ευφάνταστων σχεδίων του μέσα σε συγκεκριμένες σχεδιαστικές παραμέτρους. Τα μεγάλης κλίμακας σχέδια έχουν ορίσει την καριέρα του Φρανκ Γκέρι και του έχουν χαρίσει φήμη και διακρίσεις παγκοσμίως. Η μη συμβατική παρόρμηση η οποία κρύβεται πίσω από τις φόρμες που επιλέγει ο αρχιτέκτονας τα μεταμορφώνει σε κτίρια ειδικά αφιερωμένα στην αρχιτεκτονική δημιουργία, με το κάθε σχέδιο να εμπνέεται από τον χαρακτήρα της διαφορετικής χρήσης.
Στην τελευταία ράμπα της έκθεσης εξετάζονται αυτού του είδους τα έργα συμπεριλαμβανομένων του Μουσείου Γκουγκενχάιμ στο Μπιλμπάο (1991-1997), του Εξπίριενς Μιούζικ Πρότζεκτ στο Σιάτλ (1995-2000), για το οποίο ο ίδιος ο Γκέρι δήλωσε ότι δεν υπήρχε περίπτωση να πραγματοποιηθεί χωρίς τη βοήθεια του CATIA και του Γουόλτ Ντίσνεϊ Κόνσερτ Χολ, της νέας εστίας της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Λος Αντζελες (1987 ως σήμερα).
Πειραματική διάθεση
Το κοινό αποτελεί μέρος των σχεδίων του από την πρώτη σύλληψη της φόρμας των κτιρίων του. Αυτό ήταν περισσότερο εμφανές στην περίπτωση των σχεδίων του Μουσείου Γκουγκενχάιμ του Μπιλμπάο, το οποίο αποτέλεσε πόλο έλξης για εκατομμύρια επισκέπτες της ισπανικής πόλης και έκανε τον Γκέρι παγκοσμίως γνωστό.
Οι αίθουσες 5 και 7 είναι αφιερωμένες σε διαφορετικές διαστάσεις της δουλειάς του αρχιτέκτονα. Στην πρώτη εστιάζεται η πειραματική διάθεση του Γκέρι με το ντιζάιν επίπλων, το οποίο υπήρξε πάντοτε συμπληρωματικό στις αρχιτεκτονικές του προσπάθειες. Στη δεύτερη αναπαριστάται ο χώρος εργασίας του Γκέρι παρουσιάζοντας με λεπτομέρεια τη μοναδική μέθοδό του όταν εργάζεται. Εδώ μπορεί κανείς να δει ένα μοναδικό στο είδος του έργο σε εξέλιξη, το Ρέι και Μαρία Στάτα Σέντερ στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) (1998 ως σήμερα). Η εγκατάσταση αυτή φωτίζει τον τρόπο που χρησιμοποιεί ο Γκέρι την τεχνολογία για την πραγμάτωση των απίθανων αρχιτεκτονικών σχεδιασμών του.
Ως πριν από λίγα χρόνια υπήρχε μόνο ένας γνωστός σε όλη την Αμερική αρχιτέκτονας ο οποίος είχε δέσει το όνομά του με την επαγγελματική του ιδιότητα αλλά και με το Μουσείο Γκουγκενχάιμ. Αυτός ήταν ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ. Οταν όμως η προσοχή των μέσων ενημέρωσης επικεντρώθηκε στο Μουσείο Γκουγκενχάιμ στο Μπιλμπάο και ασφαλώς στον δημιουργό του, κάτι φάνηκε να αλλάζει. Τα χρόνια πέρασαν και ο Φρανκ Γκέρι δεν είναι πια «ο άλλος Φρανκ» αλλά αυτός που, κατά κοινή ομολογία, έκανε την αρχιτεκτονική τέχνη.
Η έκθεση «Φρανκ Γκέρι, ο αρχιτέκτονας» παρουσιάζεται στο Μουσείο Σόλομον Ρ. Γκουγκενχάιμ της Νέας Υόρκης ως τις 26 Αυγούστου.
