ΜΕ ΤΙΣ ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ των αγροτών αυτές τις ημέρες συνεχώς διαβάζω για αναδιαρθρώσεις καλλιεργειών. Συγχρόνως αντιλαμβάνομαι και την ανησυχία των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου Γεωργίας για τη διατήρηση, με κάθε τρόπο, της γεωργίας με την παραγωγή χρήσιμων (και όχι για τις χωματερές!) προϊόντων. Ας μου επιτραπεί όμως να τονίσω ότι σε μια εποχή συνταρακτικών αλλαγών τόσο στη μορφή της γεωργίας όσο και στα καταναλωτικά πρότυπα ο σχεδιασμός με βάση σημερινές δομές και αποδόσεις μπορεί να αποδειχθεί επισφαλής.
Η καλλιέργεια της συκιάς για την παραγωγή ξερών σύκων που ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στη χώρα μας είναι ένα καλό παράδειγμα. Προτού γίνει πραγματικότητα ο εξηλεκτρισμός με τα ψυγεία διατήρησης φρούτων όπως τα μήλα και τα αχλάδια , τα οποία μας επιτρέπουν να έχουμε «φρέσκα» φρούτα τον χειμώνα, οι ξηροί καρποί και ιδιαίτερα τα σύκα ήταν απαραίτητο συμπλήρωμα της διατροφής μας. Και δεν πάω στην κλασική Αθήνα που χρησιμοποιούσαν τα ξερά σύκα ως το κύριο «βραδινό» έδεσμα.
Υπήρχαν λοιπόν στις αρχές της δεκαετίας του ’60 πάνω από 4.000 στρέμματα με καλλιέργειες σύκων στα Δωδεκάνησα. Σήμερα παραμένει λιγότερο από το ένα τέταρτο. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στις Κυκλάδες (από 800 στρέμματα μόνο 100), στη Σάμο (από 180 μόνο 7) και στη Λέσβο. Δεν θα πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας των τροφίμων προχώρησε και στην παραγωγή μιας σειράς νέων προϊόντων. Πόσα παιδιά σήμερα προτιμούν τους ξηρούς καρπούς που είναι και ακριβοί και όχι τα περίφημα «γαριδάκια»; τα οποία ως πρώτη ύλη έχουν το καλαμποκάλευρο;
Ποιος αρμόδιος του υπουργείου Γεωργίας πριν από 20 χρόνια είχε προβλέψει την επίθεση που θα έκαναν τα γαριδάκια και τα άλλα συναφή προϊόντα στις μυγδαλιές, στις φουντουκιές, στα στραγάλια και στις σταφίδες;
Είναι δυνατόν όταν το κάπνισμα, άλλο ένα παράδειγμα, θεωρείται και είναι επιβλαβές, να μην προβλέψουμε ότι η καλλιέργεια του καπνού θα συρρικνωθεί σύντομα; Πρέπει πρώτα να κλείσουν οι καπνοκαλλιεργητές του Αγρινίου κάποιο γεφύρι για να αρχίσει «διάλογος» για την αναδιάρθρωση;
ΧΑΡΜΑ οφθαλμών αυτή την εποχή οι ανθισμένες αμυγδαλιές. Οι οποίες δεν είναι, βέβαια, «τρελές που ανθίζουν μέσα στον χιονιά». Η αμυγδαλιά, από τη στιγμή που παράγει μύγδαλα (τα οποία είναι τα σπέρματα με τα οποία δίνουν ζωή στο νέο φυταράκι) εκπληροί τον προορισμό της με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Σύμφωνα μάλιστα με πρόσφατες μελέτες που έγιναν στο Ισραήλ, αν άνθιζε αργότερα θα είχε τον κίνδυνο να εξαφανιστεί. Τούτο επειδή τα λουλούδια της είναι ατελή και δεν τα προτιμούν τα έντομα όταν έχουν άλλη δυνατότητα. Δηλαδή, να πάνε να πάρουν νέκταρ από ένα άλλο λουλούδι. Οπότε δεν θα μεταφέρουν τη γύρη από το αρσενικό λουλούδι της αμυγδαλιάς στο θηλυκό για να γονιμοποιηθεί.
Οταν όμως η αμυγδαλιά ανθίζει νωρίς, προλαβαίνει τα πρώτα έντομα που εμφανίζονται προσφέροντάς τους τροφή σε μια εποχή που τίποτε άλλο δεν είναι διαθέσιμο.
Τέτοια εποχή κτηνοτροφές;
Πριν από μερικές εβδομάδες με τον αποκλεισμό πολλών νησιών του Αιγαίου λόγω της απεργίας των πλοίων κατενόησα πλήρως τις διαμαρτυρίες των νησιωτών μας για τις ελλείψεις σε φάρμακα, τρόφιμα και άλλα απαραίτητα εφόδια. Καθημερινά οι συνάδελφοί μου έψαχναν για απαραίτητα εφόδια στα σουπερμάρκετ της Μυτιλήνης από το γάλα των παιδιών ώς τα βρακάκια μιας χρήσεως των βρεφών.
Ομολογώ όμως ότι αδυνατώ να κατανοήσω τον δήμαρχο κάποιου νησιού που τόνιζε ότι «τα 3.000 γιδοπρόβατα που υπάρχουν είναι καταδικασμένα στον θάνατο από ασιτία επειδή δεν φθάνουν κτηνοτροφές». Να με συγχωρεί η χάρη του αλλά το να μην έχουν φυσικό χόρτο για να βοσκήσουν τα γιδοπρόβατα στο νησί τους αυτή την εποχή σημαίνει ότι του έχουν αλλάξει τον αδόξαστο στην κακή διαχείριση. Τον Ιανουάριο τα νησιά μας, όταν δεν τους έχουμε καταστρέψει το περιβάλλον με τις φωτιές των κτηνοτρόφων και την υπερβόσκηση, έχουν άφθονη βοσκήσιμη ύλη για τα γιδοπρόβατα. Παρ’ όλο λοιπόν που μένω στη Μυτιλήνη και εκείνη την εβδομάδα έβλεπα τα ράφια στα σουπερμάρκετ να αδειάζουν επικίνδυνα, ομολογώ πως σε ό,τι αφορά τις κτηνοτροφές είχα ενδόμυχη άγρια χαρά. Να μην έρθουν σκεφτόμουν κτηνοτροφές ούτως ώστε να αναγκασθούν να κατανοήσουν οι πάντες (ο κ. Δήμαρχος που φωνάζει δίνει και τις βεβαιώσεις για τις επιδοτήσεις) ότι με το σημερινό κτηνώδες σύστημα η πλήρης καταστροφή έφθασε. Η ερημοποίηση του περιβάλλοντος προχωρεί ακάθεκτη και, αν δεν αναγκασθούμε εκ των πραγμάτων να ορθολογικοποιήσουμε τη βόσκηση, η απώλεια σε πολύτιμους φυσικούς πόρους όπως το έδαφος και το νερό θα είναι ανυπολόγιστη.
Το κλίμα άλλαξε!
Οσο γερνάμε όλο και περισσότερο οι εκφράσεις του είδους «άλλαξε το κλίμα, από τον χειμώνα περάσαμε απευθείας στο καλοκαίρι» επανέρχονται μονίμως. Βεβαίως, αν ακούσουμε τους επιστήμονες, δύσκολα θα αντιληφθούμε τι μας επιφυλάσσει το μέλλον. Θα ζεσταθούμε με λιώσιμο των πάγων και αύξηση της στάθμης της θάλασσας, όπως μας λένε οι ειδικοί που αναλύουν το «φαινόμενο του θερμοκηπίου»; Ή μήπως θα κρυώσουμε, όπως διαβάζω να ανακοινώνει προ ημερών αμερικανός επιστήμονας που μας λέει ότι έρχεται νέα εποχή παγετώνων; Εκτός όμως από τη ζέστη ή το κρύο, μήπως πνιγούμε και από τις πλημμύρες; Τι θα συμβεί κανένας δεν είναι, προφανώς, έτοιμος να μας το πει.
Από την άλλη όμως σκέφτομαι ότι έχουμε ήδη αλλάξει το κλίμα σε προσωπική βάση. Τα νέα μεγάλα κτίρια γραφείων, π.χ., έχουν το ίδιο κλίμα τόσο τον χειμώνα (με τη θέρμανση) όσο και το καλοκαίρι (με την ψύξη).
Τι άλλο σημαίνει άραγε η λέξη «κλιματισμός» από τη «σταθεροποίηση» του ατομικού μας κλίματος; Τα αυτοκίνητα παλαιότερα είχαν όλα θέρμανση με καλοριφέρ. Δείτε όμως τις νέες διαφημίσεις όπου το αιρκοντίσιον γίνεται περίπου «στάνταρντ εξοπλισμός». Πόσοι είχαμε πριν από 20 χρόνια κλιματισμό στο σπίτι και πόσοι σήμερα;
Σας διαβεβαιώ λοιπόν, αγαπητοί μου, ότι το προσωπικό μας (στο σπίτι, στη δουλειά, στο αυτοκίνητο) κλίμα άλλαξε και αλλάζει προς την ομοιομορφία σε όλες τις εποχές. Τώρα, τι θα γίνει με το κλίμα της Γης, ας αφήσουμε να το συζητήσουμε μιαν άλλη φορά.
Αθηναϊκές αειθαλείς λεύκες!
«Πώς είναι δυνατόν αρκετές λεύκες στην αρχή της Κηφισίας στους Αμπελόκηπους να έχουν αυτή την εποχή ικανοποιητικότατο φύλλωμα ενώ τα δένδρα αυτά είναι φυλλοβόλα;».
Η απάντηση είναι μάλλον εύκολη. Τούτο επειδή τις αλλαγές που συμβαίνουν στη φύση (να βγουν τα φύλλα, να μεταναστεύσουν τα πουλιά, να ανθίσουν τα λουλούδια) τις δίνει το μήκος της ημέρας (ή μήπως της νύχτας;) και η λεγομένη φωτοπερίοδος. Πράγμα που σημαίνει ότι με τη συνεχή παρουσία φωτός στην Κηφισίας οι λεύκες μπερδεύονται και έτσι δεν γνωρίζουν την πραγματική εποχή. Τα σπάρτα, άλλο παράδειγμα, στη φύση ανθίζουν την άνοιξη. Συχνά όμως ακόμη και Δεκέμβριο βλέπουμε μερικά ανοιχτά στις παρυφές των δρόμων επειδή «μπερδεύονται» από τα νυχτερινά φώτα των αυτοκινήτων.
Και μη μου πείτε ότι λέω υπερβολές γιατί σας παρακαλώ να δείτε τα πτηνοτροφεία νύχτα. Δεν είναι φωτισμένα όλα το βράδυ για να βλέπουν οι κότες να τρώνε συνεχώς αλλά για να μπερδεύονται. Να νομίζουν ότι η ημέρα είναι μεγάλη, δηλαδή ότι είμαστε στην άνοιξη χειμωνιάτικα, και να κάνουν περισσότερα αβγά.
Ο μεταλλικός σκαντζόχοιρος
Η συλλογή του ελαιόκαρπου στην εποχή μας αργεί να τελειώσει γιατί χρειάζονται πολλά εργατικά χέρια, τα οποία λείπουν από την επαρχία. Από την άλλη, για λόγους που δεν γνωρίζω, πανεύκολα και φθηνά «εργαλεία» που έχουν έρθει στην αγορά και κάνουν τη ζωή μας ευκολότερη δεν είναι ακόμη γνωστά. Προχθές έβλεπα στο κατάστημα γεωργικών εργαλείων που υπάρχει δίπλα στο γραφείο μου στη Μυτιλήνη τον «σκαντζόχοιρο»: έναν κύλινδρο με βελόνες τον οποίο σπρώχνεις όπως τη χειροκίνητη μηχανή του γκαζόν στον ελαιώνα και πάνω του καρφώνονται οι ελίτσες, τις οποίες μαζεύει σε άλλο σημείο. Οταν επομένως μαζεύουμε τις ελιές για λάδι ο «σκαντζόχοιρος» διευκολύνει τη ζωή και κάνει πολύ καλή δουλειά.
Εκτός όμως από τον «σκαντζόχοιρο» υπάρχει και η «σκούπα», η λειτουργία της οποίας στηρίζεται στην ίδια αρχή με την ηλεκτρική σκούπα που έχουμε στο σπίτι. Στην πλάτη κουβαλάμε έναν ισχυρότατο αλλά όχι πολύ βαρύ βενζινοκινητήρα, ο οποίος κινεί τον μηχανισμό. Του οποίου το άκρο έχει τη δυνατότητα να ρουφάει όχι μόνο τις μικρές ελιές αλλά ακόμη και τα μεγαλύτερα κάστανα. Και αυτή η συσκευή κάνει όχι μόνο τη ζωή των ελαιοκαλλιεργητών και των καστανοπαραγωγών ευκολότερη αλλά και τη συλλογή της ελιάς και του κάστανου φθηνότερη.
Η «σκούπα» όμως αυτή έχει ακόμη ένα μεγάλο προσόν που την κάνει και πολύ χρήσιμη για την προστασία μας από τις καλοκαιρινές πυρκαϊές. Τούτο επειδή μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε για τη συλλογή των ξερών πευκοβελονών λίγο πριν από το καλοκαίρι ιδιαίτερα στις παρυφές των δρόμων από όπου και ξεκινούν συνήθως οι πυρκαϊές στα πευκοδάση. Καθαρίζοντας το έδαφος από τις ξερές πευκοβελόνες το πεύκο προστατεύεται σημαντικά. Τούτο επειδή ο αμελής ή ο κακοήθης εύκολα βάζει φωτιά στις εύφλεκτες πευκοβελόνες, κάτι που είναι σχεδόν αδύνατον για ένα δένδρο!
Ο δρόμος του γερακιού
Την προηγούμενη Κυριακή αποφάσισα αντί να ακολουθήσω την Εθνική οδό από Λάρισα για Αθήνα να χρησιμοποιήσω τον παλιό επαρχιακό δρόμο Λάρισας – Βόλου και να στρίψω προς την Εθνική στο ύψος του Βελεστίνου. Σκέφθηκα ότι Κυριακή πρωί ο δρόμος θα είναι έρημος και η χειμωνιάτικη διαδρομή στον Θεσσαλικό κάμπο, καταπράσινο από τα σιτάρια, ειδυλλιακή. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική και οι εκπλήξεις μου ήταν δύο. Η πρώτη δυσάρεστη, μια και έκπληκτος διαπίστωσα ότι τον δρόμο αυτόν χρησιμοποιούσαν αμέτρητες νταλίκες κάνοντας τη ζωή των «κανονικών» οδηγών, όπως εγώ, μαρτυρική. Τούτο επειδή με αυτόν τον τρόπο γλιτώνουν τα διόδια που υπάρχουν μετά τη Λάρισα προς Αθήνα.
Οπως οδηγούσα με την ψυχή στο στόμα, μη και περάσει καμιά θηριώδης νταλίκα από πάνω μου, διαπίστωσα ότι και εδώ θα μπορούσα να χρησιμοποιήσω τον όρο «ο δρόμος του βάμβακος». Το βαμβάκι που φεύγει με τον αέρα όπως το μεταφέρουν στα εκκοκκιστήρια έχει γεμίσει τις παρυφές του δρόμου.
Η ευχάριστη έκπληξη όμως ήρθε από τα αναρίθμητα μεγάλα γεράκια που έβλεπα. Πολλά από τα οποία ήταν καθισμένα ακόμη και στα καλώδια της ΔΕΗ. Με τόσα γεράκια είναι βέβαιο ότι γίνεται χαμός με την τροφή τους στον κάμπο, που πρέπει να είναι ποντικοί. Τους οποίους «καθαρίζουν» από τις καλλιέργειες. Πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξει όνομα ο επαρχιακός δρόμος Βόλου – Λάρισας και να γίνει γνωστός ως «ο δρόμος του γερακιού». Εκτός και αν με τις καταλήψεις θεσμοθετηθεί ως «οδός Πατάκη».
Ο κ. Ν. Μάργαρης είναι καθηγητής Διαχείρισης Οικοσυστημάτων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
ύΕνα σοβαρό επιχείρημα για την απαραίτητη χρήση του κράνους από τους μοτοσικλετιστές είναι η ασφάλειά τους όταν οι ευγενείς επιβάτες του προπορευόμενου αυτοκινήτου πετάξουν από το παράθυρο τα άδεια τενεκεδάκια από μπίρες και αναψυκτικά και τους έρθουν κατακούτελα. Οσοι αμφιβάλλετε κάντε μια στάση στην άκρη οποιουδήποτε δρόμου μεγάλης κυκλοφορίας και δείτε τι τενεκεδάκια υπάρχουν. Πώς βρέθηκαν εκεί;
ύΜια από τις χειρότερες ρυπάνσεις του αέρα στη χώρα μας προέρχεται από την τσίκνα που βγάζουν οι καμινάδες των ψησταριών. Στα Βλάχικα της Βάρης, π.χ., δημιουργείται νέφος. Χώρια η καπνιά που σε λίγο θα κάνει το αεροδρόμιο της Αθήνας παρόμοιο με αυτό της Θεσσαλονίκης. Το δεύτερο κλείνει κάθε τόσο από την ομίχλη, το πρώτο θα κλείνει από τον καπνό που βγάζουν οι καμινάδες στα αναρίθμητα εστιατόρια των μπιφτεκιών της Γλυφάδας. Οσοι πάτε Κυριακή μεσημέρι θα με θυμηθείτε.
