Ενας ποιητής του κινηματογράφου
Στις μέρες μας οι ποιητικές ταινίες του Γκρέγκορι Μαρκόπουλος (1928-1992), ενός σκηνοθέτη που μαζί με τον Αντι Γουόρχολ, τον Τζόνας Μίκας και τη Μάγια Ντέρεν ανήκει στους σημαντικότερους εκπροσώπους του πειραματικού, «αντεργκράουντ» κινηματογράφου, προορίζονται για την τροφοδότηση λεσχών, ταινιοθηκών και αφιερωμάτων σε κινηματογραφικά φεστιβάλ.
Περιέργως, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, ο ίδιος ο Μαρκόπουλος, ο οποίος πρότεινε μια αιρετική αφηγηματική μορφή που να προκύπτει «από τη σύμμειξη της κλασικής τεχνικής του μοντάζ με ένα πιο αφηρημένο σύστημα», απογοητευμένος από τη δυσκολία αποδοχής του έργου του από το κοινό, αποφάσισε να αποσύρει τις ταινίες του από τις αμερικανικές ταινιοθήκες και την εμπορική διανομή.
Ως τον θάνατό του όμως, απομονωμένος από τον υπόλοιπο κόσμο (κατά μία έννοια όπως οφείλει να κάνει ένας καλλιτέχνης αυθεντικά ανεξάρτητος), ο Μαρκόπουλος, σε συνεργασία με τον κινηματογραφιστή Ρόμπερτ Μπίβερς, αφοσιώθηκε στη δημιουργία 22 κύκλων 100 ταινιών, συνολικής διάρκειας 80 ωρών, με γενικό τίτλο «Ενιαίος». Κάθε κύκλος αποτελεί μια επιλογή και σύνθεση ενοτήτων εικόνων, με συνάφεια μεταξύ τους, τόσο από το πρώιμο όσο και από το ύστερο έργο του σκηνοθέτη, σύμφωνα με τον οποίο «πρόκειται για μια αποκρυστάλλωση του χρόνου, μια αποκρυστάλλωση μέσα στον χρόνο».
Ολη αυτή η προσπάθεια έγινε με έναν στόχο: την παρουσίαση του «Ενιαίου» στον τόπο καταγωγής του Μαρκόπουλος, τη Λυσσαρέα της Αρκαδίας. Πράγματι, το 1980, ο γεννημένος στο Οχάιο των ΗΠΑ Μαρκόπουλος, διοργάνωσε για πρώτη φορά στη Λυσσαρέα την εκδήλωση «Τέμενος». H εκδήλωση περιελάμβανε υπαίθριες προβολές ταινιών του ιδίου του Μαρκόπουλος και ως και το 1986 το «Τέμενος» γινόταν κάθε χρόνο. H μηδαμινή ενη\μέρωση από τον Τύπο όμως είχε ως αποτέλεσμα το έργο του πρωτοπόρου σκηνοθέτη όπως και οι προβολές κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης να μην κερδίσουν ποτέ τη δημοσιότητα που τους άξιζε στη χώρα μας.
Σήμερα καταβάλλεται σημαντική προσπάθεια ώστε οι εκδηλώσεις του «Τεμένους» να επανέλθουν πιο ζωντανά στη δημοσιότητα. Χάρη στην αποφασιστικότητα του Ρόμπερτ Μπίβερς, κληρονόμου του έργο του Μαρκόπουλος, από την Παρασκευή 25 ως και την Κυριακή 27 Ιουνίου, πάντα στη Λυσσαρέα, οι – συνολικής διάρκειας 15 ωρών – τέσσερις πρώτοι κύκλοι του «Ενιαίου» παρουσιάζονται για πρώτη φορά παγκοσμίως στη χώρα μας.
Οι προβολές θα πραγματοποιηθούν και πάλι στην ύπαιθρο και για την παρακολούθησή τους έχουν κληθεί 30 κινηματογραφιστές από διάφορες χώρες του κόσμου αλλά και επιστήμονες όπως ο Π. Ανταμς του Πανεπιστημίου του Πρίνστον. Οι υπόλοιποι κύκλοι ταινιών βρίσκονται στη διαδικασία αποκατάστασής τους στην Ελβετία, υπό την επίβλεψη του Μπίβερς. Μελλοντικώς θα παρουσιασθούν στη Λυσσαρέα.
Επίσης πριν από λίγο καιρό έγινε στο Ινστιτούτο Γκαίτε η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου «Βουστροφηδόν και άλλα γραπτά», που περιέχει τέσσερις ενότητες από ποιητικές σκέψεις του Γκρέγκορι Μαρκόπουλος για τον κινηματογράφο. Το βιβλίο πρόκειται να κυκλοφορήσει από τις εκδηλώσεις Αγρα κατά τη διάρκεια του τριημέρου των εκδηλώσεων στη Λυσσαρέα, ενώ στην παρουσίασή του για το ιδιαίτερο έργο του σκηνοθέτη μίλησα\ν ο εκδότης Σταύρος Πετσόπουλος, ο Μπίβερς, ο κριτικός τέχνης Αυγουστίνος Ζενάκος, ο κριτικός κινηματογράφου Ηλίας Κανέλλης και η κριτικός χορού Νατάσα Χασιώτη, η οποία μετέφρασε το «Βουστροφηδόν» στα ελληνικά.
Ο Πετσόπουλος ανακάλυψε και αγάπησε τον Μαρκόπουλος κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, όταν ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με το έργο του στο Κέντρο Πειραματικού Κινηματογράφου, έναν από τους ελάχιστους αθηναϊκούς χώρους που έχουν φιλοξενήσει έργο του σκηνοθέτη. Ο Κανέλλης, ένας από τους μετρημένους στα δάχτυλα επισκέπτες της Λυσσαρέας τη δεκαετία του ’80, θυμήθηκε «τη χαρά τού να μαθαίνεις ότι υπάρχουν και άλλοι, συγκροτημένοι αφηγηματικοί κόσμοι μακριά από τη μαζική κουλτούρα», ενώ ο Αυγουστίνος Ζενάκος ανέφερε ότι ο Μαρκόπουλος ανήκει στους δημιουργούς των οποίων το έργο έχει μια ιδιαιτερότητα που δεν πρόκειται ποτέ να χαθεί.
Είναι ιδιαιτέρως συγκινητικό το γεγονός ότι ο ίδιος ο Μαρκόπουλος δεν είδε ποτέ τον «Ενιαίο» στην ολοκληρωμένη (από τον Μπίβερς) μορφή του.
Οι τέσσερις κύκλοι του «Ενιαίου» θα προβληθούν στη Λυσσαρέα Αρκαδίας από τις 25 ως και τις 27 Ιουνίου ενώ στις 24/6 ο Σύλλογος Λυσσαρεωτών διοργανώνει γιορτή προς τιμήν του Γκρέγκορι Μαρκόπουλος (περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα www.the-temenos.org)
