Το πνεύμα του Αρχιμήδη ζει
Ο σπουδαίος εφευρέτης Λούθερ Σιμτζιάν πέθανε πριν από λίγες ημέρες, αλλά στις ΗΠΑ ζει και βασιλεύει η μανία των εφευρέσεων. Υπάρχει μάλιστα ο ναός των εφευρετών όπου γίνονται δεκτοί όσοι άλλαξαν τον κόσμο με τις επινοήσεις τους
Κανένας δεν γνώριζε το όνομά του. Ολοι όμως χρησιμοποιούν καθημερινά τις εφευρέσεις του. Ο Λούθερ Σιμτζιάν πέθανε στις αρχές Νοεμβρίου στη Φλόριντα των ΗΠΑ, όντας ένας πολύ ικανοποιημένος άνθρωπος. Από τις 221 εφευρέσεις του 92χρονου Σιμτζιάν πολλές είχαν ευρύτατη εφαρμογή, όπως τα ΑΤΜ (Automated Teller Machines, δηλαδή αυτόματα μηχανήματα τραπεζών, όνομα με το οποίο τα «βάφτισε» ο ίδιος ο εφευρέτης) που εξυπηρετούν εκατομμύρια καταθέτες ημερησίως· οι προσομοιωτές πτήσης, που επιτρέπουν στους πιλότους να μαθαίνουν την τέχνη τους χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές· η αυτόματη εστίαση των φωτογραφικών μηχανών, που έχει αποδειχθεί σωτήρια για τους ερασιτέχνες και αρκετούς επαγγελματίες φωτογράφους· και οι έγχρωμες ακτινογραφίες, που επιτρέπουν πιο ακριβείς διαγνώσεις.
Ο μετανάστης της ευρεσιτεχνίας
Στο τραπέζι όπου εργαζόταν ο Σιμτζιάν βρέθηκαν τα σχέδια για ένα ρομπότ που κάνει μασάζ στους τετραπληγικούς. Μόνο μία από τις εφευρέσεις του είχε ατυχήσει: η μηχανή που μαλακώνει το κρέας.
Στη διαθήκη του όρισε ότι ένα μέρος της περιουσίας που είχε μαζέψει όλα αυτά τα χρόνια, χάρη στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και στις άδειες, θα χρησιμοποιηθεί για να χρηματοδοτήσει μια τεχνική σχολή για μετανάστες γιατί και ο ίδιος ο Σιμτζιάν ήταν αρμένης μετανάστης. Στις ΗΠΑ κατέφθασε πριν από 75 χρόνια, εγκαταλείποντας την Τουρκία, για να γλιτώσει από τη σφαγή των Αρμενίων. Στη νέα του πατρίδα μπήκε παράνομα, χωρίς βίζα ή άλλα έγγραφα, όπως μπαίνουν οι Αλβανοί στην Ελλάδα σήμερα.
«Ο κόσμος βλέπει να έρχονται εγκληματίες, κλέφτες, πόρνες, πεινασμένα παιδιά», έλεγε. «Εγώ, όμως, βλέπω ανάμεσά τους αυτόν που μια μέρα θα βρει το φάρμακο για τον καρκίνο».
Τη δεκαετία του ’20 το όνειρο του Σιμτζιάν ήταν να γίνει γιατρός, αλλά δεν διέθετε τα μέσα. Κατάφερε όμως να προσληφθεί στο Πανεπιστήμιο Γέιλ ως ηλεκτρολόγος και μόλις είδε τα εργαστήρια εντυπωσιάστηκε. Μετά τη δουλειά, κρυβόταν στις ντουλάπες και έβγαινε τις νύχτες για να παίξει, γοητευμένος, με τα μικροσκόπια, τους φακούς, τα κάτοπτρα και τους καθοδικούς σωλήνες. Προτού ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος, είχε εφεύρει τις έγχρωμες ακτίνες Χ, την αυτόματη εστίαση και τον μηχανικό πρόδρομο των ΑΤΜ.
«Ο κόσμος πρέπει να αλλάζει λίγο κάθε μέρα», έλεγε και παρέμεινε απολύτως πιστός στα λόγια του ως το τέλος της ζωής του.
Το περιβάλλον όπου ζούσε ο Σιμτζιάν, βεβαίως, ευνοούσε τη δημιουργικότητα γιατί στις ΗΠΑ λατρεύουν τους εφευρέτες. Για τους Αμερικανούς η ενασχόληση με τις εφευρέσεις είναι σεβαστό επάγγελμα, αν όχι θρησκεία. Υπάρχει ο Ναός των Εφευρετών όπου γίνονται δεκτοί όσοι άλλαξαν τον κόσμο με τα επινοήσεις τους, όπως ο Σιμτζιάν. Οι υπόλοιποι, των οποίων τα εφευρήματα δεν αποδεικνύονται τόσο καθοριστικά για την ανθρωπότητα, αρκούνται σε μια ετήσια έκθεση.
Στην έκθεση αυτή ένα εκατομμύριο περίπου Αμερικανοί παρουσιάζουν τις χρήσιμες ή άχρηστες δημιουργίες τους, από εξεζητημένες ηλεκτρονικές συσκευές ως φάκες για ποντίκια. Τα ποντίκια, ειδικά, φαίνεται ότι απασχολούν πολύ τους Αμερικανούς γιατί οι φάκες είναι το δημοφιλέστερο αντικείμενο που κατατίθεται στο Γραφείο Σημάτων: από το 1838 που ιδρύθηκε το γραφείο ως σήμερα, 4.600 διαφορετικά είδη φάκας έχουν πάρει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Ο Λευκός Οίκος και οι ανακαλύψεις
Ακόμη και ο Λευκός Οίκος μπήκε πρόσφατα στο παιχνίδι των εφευρέσεων, δημιουργώντας ένα ταμείο που θα βραβεύει αποκλειστικά ανακαλύψεις μαύρων Αμερικανών. Το ταμείο πήρε το όνομα του Γκάρετ Μόργκαν, του πρώην σκλάβου που εφηύρε την αντιασφυξιογόνο μάσκα και τους ηλεκτρικούς σηματοδότες των δρόμων.
Ο Λευκός Οίκος ακολούθησε απλώς το γενικότερο πνεύμα, γιατί όποιος δεν μιλά τη γλώσσα των εφευρέσεων δεν μιλά τη γλώσσα των ΗΠΑ. Αλλωστε οι Αμερικανοί είναι ένας λαός που αποτελείται από μετανάστες διαφόρων εθνικοτήτων Βρετανούς, Κινέζους, Ιταλούς, Εβραίους, Ιρλανδούς κλπ. , οι οποίοι πήγαν κάποτε στις ΗΠΑ με την ελπίδα να επινοήσουν μια διαφορετική ζωή.
Αλλά και οι Ευρωπαίοι εφευρίσκουν, αν και όχι με τον ίδιο ρυθμό. Το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας λαμβάνει κατά μέσον όρο 64.000 αιτήσεις τον χρόνο.
Στις ΗΠΑ όμως οι λέξεις «νέο» και «βελτιωμένο» έχουν πολύ μεγαλύτερη δύναμη από οπουδήποτε αλλού. Κάθε νύχτα, τις μικρές ώρες, η τηλεόραση προβάλλει διαφημίσεις δικηγόρων με ειδικότητα στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, οι οποίοι προσφέρουν τη βοήθειά τους στους επίδοξους Εντισον.
Το πιο μεγάλο δικηγορικό γραφείο του κλάδου είναι το Arthur Little Enterprises που βομβαρδίζεται με 10.000 αιτήσεις τον χρόνο αλλά αναλαμβάνει μόνο λίγες δεκάδες υποθέσεις. Η βοήθειά του κοστίζει κάτι παραπάνω αλλά το όνομά του αποτελεί εγγύηση επιτυχίας. Μία από τα τελευταίες εφευρέσεις που ανέλαβε να υπερασπιστεί ήταν ένα τηλεκοντρόλ που, κατά το ζάπινγκ, παραλείπει αυτόματα τα κανάλια που προβάλλουν διαφημίσεις. Το προϊόν, βεβαίως, θα προωθηθεί μέσω μιας μεγάλης διαφημιστικής εκστρατείας από την τηλεόραση.
Υαλοκαθαριστήρες και κομπιούτερ
Αν ένας εφευρέτης δεν υποστηρίζεται από κάποιον γνώστη της αγοράς και των ευρεσιτεχνιών κινδυνεύει να την πάθει όπως ο Μπομπ Κιρν. Το 1969 ο Κιρν, ένας απλός αυτοκινητιστής, εφηύρε τον υαλοκαθαριστήρα πολλών ταχυτήτων. Περιττό να πούμε ότι αυτός ο υαλοκαθαριστήρας φιγουράρει σήμερα στα παρμπρίζ όλων των αυτοκινήτων. Ο εφευρέτης όμως πήρε ελάχιστα χρήματα ως δικαιώματα.
Η εφετεινή χρονιά δεν ήταν ευοίωνη για τους εφευρέτες. Πριν από τον Σιμτζιάν είχαν πεθάνει ο Τζέιμς Λέμενσον, εφευρέτης του bar code, δηλαδή του σήματος με τις μαύρες κάθετες γραμμές με το οποίο σφραγίζονται πολλά προϊόντα· ο Τζον Ατανάσοφ, ο ρώσος φυσικός που θεωρείται εφευρέτης του ηλεκτρονικού υπολογιστή και μάλιστα από το 1937· και ο Ιταλοαμερικανός Τζίνο Σάντι, που επινόησε το σύστημα αυτόματης εκτίναξης για τους πιλότους, το οποίο βρήκε αμέσως εφαρμογή στην αμερικανική πολεμική αεροπορία.
Μία από τις πιο επιτυχημένες εφευρέσεις όλων των εποχών είναι αυτή που έφερε τον αύξοντα αριθμό 174.465 και είχε κατοχυρωθεί στον Γκράχαμ Μπελ για μια συσκευή που ονομαζόταν τηλέφωνο. Ο τζίρος που γεννά η συσκευή αυτή σήμερα φθάνει τα 210 δισεκατομμύρια δολάρια μόνο στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, ο Γκράχαμ Μπελ παρ’ ότι εφευρέτης της δεν μπόρεσε να καθορίσει και τα ήθη της. Ο Μπελ επιθυμούσε όταν σήκωνε κάποιος το ακουστικό για ν’ απαντήσει να λέει «Αχόι», να χρησιμοποιεί δηλαδή τον χαιρετισμό των ναυτικών όταν δύο βάρκες πλησιάζουν η μία την άλλη. Ο Τόμας Εντισον, αντιθέτως, πρότεινε να χρησιμοποιείται η λέξη «χαλόου». Ολοι γνωρίζουμε ποιος από τους δύο κέρδισε.
