Σωτήριο έτος 1877 κι ένας νεαρός δημοδιδάσκαλος, ιερέας και συλλέκτης λαογραφικού υλικού από το χωριό Γαστούρι της Κέρκυρας, ο Γεώργιος Κοντός, εμφανίζεται στα ελληνικά γράμματα με το δημοσίευμα Δημοτικά ανέκδοτα Κερκύρας (τόμ. πρώτος, φυλλάδιο πρώτον, εν Κερκύρα, Τυπογραφείο η Ιονία, 1877) που περιλαμβάνει οκτώ «μοιρολόγια» και δώδεκα «τραγούδια». Αγνωστος στο ευρύτερο κοινό, ο Γεώργιος Κοντός θέτει κιόλας τις βάσεις για την κατάρτιση μιας λαογραφικής συλλογής στον τόπο του και μετατρέπεται τέσσερα χρόνια αργότερα σε μια αξιομνημόνευτη πρόσβαση του δανού φιλολόγου και εκπαιδευτικού, διευθυντή πρότυπου σχολείου στην Κοπεγχάγη Jean Pio (στο εξής: Πίος), προς τον κερκυραϊκό λαό.
Ο Πίος επισκέπτεται την Ελλάδα για δεύτερη και τελευταία φορά τον χειμώνα 1881-1882 και μένει πέντε μήνες στην Κέρκυρα. Εκεί γνωρίζεται με πολλούς κερκυραίους λογίους και εκπαιδευτικούς. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η γνωριμία του με τον Γεώργιο Κοντό, ο οποίος τον φιλοξενεί στο Γαστούρι και τον εφοδιάζει με κερκυραϊκά παραμύθια και τραγούδια. «Αξίζει να αναθεωρηθεί όχι μόνο η συμβολή αυτή αλλά γενικά η θέση του Κοντού στα χρονικά της ιστορίας της ελληνικής λαογραφίας» παρατηρεί ο κ. Lars Norgaard (στο εξής: Λαρς Νόργκαρντ), ελληνιστής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, στη μελέτη του Δημοτικά ανέκδοτα / Από τις συλλογές του κερκυραίου Γεωργίου Α. Κοντού που εκδόθηκε τις προάλλες στη σειρά των δημοσιευμάτων της Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών.
Ο ίδιος ο Πίος μετά την επιστροφή του στην Κοπεγχάγη συνοψίζει σε μια διάλεξή του στον εκπαιδευτικό σύλλογο Paedagogisk Selskab: «Μολονότι οι παραμονές αυτές [δηλαδή το πρόσφατο ταξίδι] είχαν άλλους σκοπούς, δεν σταμάτησα ως παλιός εκπαιδευτικός να στρέφω την προσοχή μου στην κατάσταση της εκπαίδευσης, και οι ειδικές απασχολήσεις μου με τις διαλέκτους της δημοτικής γλώσσας καθώς και με τα δημοτικά τραγούδια και τις παραδόσεις του λαού μ’ έφεραν παντού σε επανειλημμένες επαφές με δασκάλους ανώτερης και κατώτερης βαθμίδας». Και παρακάτω, αναφερόμενος στον Γεώργιο Κοντό: «Γνώριζε άριστα το ιδίωμα του τόπου του και είχε θεμελιώσει συλλογές δημοτικών τραγουδιών και παραμυθιών, και φυσικά μου στάθηκε πολύ χρήσιμος στις μελέτες μου πάνω στη διάλεκτο του νησιού».
Ο Γεώργιος Κοντός λοιπόν, στο πρόσωπο του οποίου ο Πίος βρήκε τις ιδιότητες που κατείχε ο ίδιος του λαογράφου και του εκπαιδευτικού , έχει δώσει κιόλας στον Πίο, πρωτοποριακό και γενικά αναγνωρισμένο ελληνιστή, μια σειρά από ανέκδοτα λαογραφικά κείμενα για δημοσίευση, αλλά ο Πίος δεν προλαβαίνει να τυπώσει κανένα από αυτά, γιατί πεθαίνει στις αρχές του 1884. Εναν χρόνο νωρίτερα ο Γεώργιος Κοντός στη μία και μόνη επιστολή του προς τον Πίο, η οποία σώζεται στο αρχείο του δευτέρου (ίσως να λανθάνουν και άλλες) και δίνει μεταξύ άλλων τη δυνατότητα στους μελετητές να ξεχωρίσουν τα κείμενα του Κοντού στο αρχείο του Πίου, ευχαριστεί κιόλας τον φίλο του για την επικείμενη δημοσίευση: «Η είδησις της τυπώσεως των παραμυθιών» γράφει «με κατευχαρίστησε, είμαι έτοιμος εις ό,τι με κρίνετε κατάλληλον». Τα λαογραφικά του ιδίου του Πίου, συναδέλφων του και του Γεωργίου Κοντού καταλήγουν τελικά μετά τον πρόωρο θάνατο του δανού φιλολόγου στο αρχείο Πίου – Βικέλα – Von Hahn στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας.
Ο κ. Λαρς Νόργκαρντ στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και χρήσιμη μελέτη του Δημοτικά ανέκδοτα / Από τις συλλογές του κερκυραίου Γεώργιου Α. Κοντού παραθέτει τα στοιχεία που διαθέτει για τον Κοντό και για το έργο του, παρουσιάζει τις μαρτυρίες που υπάρχουν για τη συνεργασία του Πίου με τον Κοντό και δημοσιεύει τα ανέκδοτα λαογραφικά κείμενα που παραχώρησε ο Κοντός στον Πίο για δημοσίευση. Και ο Κοντός, ο οποίος κατά τη συνήθεια της εποχής απευθύνεται στους συναδέλφους συλλέκτες, δίνει με σημειώσεις του έμφαση αφενός στην αξία των δημοτικών τραγουδιών ως έκφραση της νοητικής δυνάμεως του λαού, αφετέρου στη σημασία τους ως μαρτυρία της γλώσσας του ίδιου του λαού, και αυτή είναι και η πρώτη, μεγάλη αναγνώριση. Τα κείμενά του, τα οποία, όπως βγαίνει το συμπέρασμα από άλλες πηγές, είναι περισσότερα απ’ όσα κατέληξαν στο αρχείο του Πίου, έρχονται τελικά να καλύψουν ένα κενό στην ιστορία της λαογραφίας στην Κέρκυρα αλλά και ευρύτερα. Ο κ. Λαρς Νόργκαρντ συγκεντρώνει στη μελέτη-ανθολογία του πάνω από 230 ετερόκλητου χαρακτήρα τραγούδια, μερικά γνωστά και σε άλλα μέρη του ελλαδικού χώρου, και επιλύει μεθοδολογικά προβλήματα, χωρίς να υπεισέρχεται πάντως, όπως σημειώνει και ο ίδιος, σε λογοτεχνική ανάλυση και αξιολόγηση των κειμένων. Οι ιδιωματισμοί της κερκυραϊκής διαλέκτου που χρειάζονται σχόλια ερμηνεύονται με βάση τα βοηθήματα του Γεράσιμου Χυτήρη και του Ιωάννη Κόλλα.
Συμπερασματικά, στη μελέτη του κ. Λαρς Νόργκαρντ, ο οποίος με συγκινητικό τρόπο «ανασταίνει», πλην των τραγουδιών, και τον ξεχασμένο Γεώργιο Κοντό, ουσιαστικά ηχεί συνεχώς η φράση του Κοντού στον πρόλογο των Δημοτικών ανεκδότων Κερκύρας, της έκδοσης του 1877: «Δεν θα ήτο ασύγγνωστος αμέλεια, και τοι δυνάμενος να συλλέξω τας ωραιότητας ταύτας εν αις καταφαίνεται το ύψιστον της νοητικής δυνάμεως του λαού ως ισχυρίζονται πολλοί των σοφών του αιώνος μας, εάν δεν έπραττον τούτο;».
Ο κ. Δημήτρης Κονιδάρης είναι εκδότης του περιοδικού «Πόρφυρας».
