Γιόζεφ Χάιντν (1732-1809)
Αυστριακός συνθέτης
Μου ζητάτε μια opera buffa. Ευχαρίστως και μετά τιμής να κρατήσετε μόνο για σας μία από τις φωνητικές συνθέσεις μου. Αν πρόκειται όμως για κάποια παράσταση στο θέατρο της Πράγας, δεν μπορώ να σας εξυπηρετήσω, γιατί όλες μου οι όπερες είναι απόλυτα συνδεδεμένες με τον προσωπικό μας, στο Εστερχάτς. Θα ήταν εντελώς διαφορετικό αν είχα την τιμή να συνθέσω για την Πράγα ένα καινούργιο έργο. Στην περίπτωση αυτή όμως θα διακινδύνευα πολύ, γιατί δύσκολα μπορεί να σταθεί κανείς στο πλευρό του μεγάλου Μότσαρτ.
Αν μπορούσα να χαράξω μέσα στην ψυχή όλων εκείνων που αγαπούν τη μουσική, ιδιαίτερα των πιο επιφανών, τα αξεπέραστα έργα του Μότσαρτ, αν μπορούσα να τα χαράξω με το ίδιο βάθος, με μια κατανόηση και μια εντύπωση τόσο μεγάλες όσο αυτές που νιώθω ο ίδιος, τότε τα έθνη θα ανταγωνίζονταν για το ποιο θα είχε μέσα στα σύνορά του ένα τέτοιο διαμάντι. Πρέπει η Πράγα να δεθεί με αυτόν τον πολύτιμο άνδρα αλλά και να τον ανταμείψει: χωρίς ανταμοιβή η ζωή μιας μεγάλης ιδιοφυΐας είναι θλιβερή και η υστεροφημία είναι ελάχιστα ενθαρρυντική για να συνεχίσει κανείς τη δημιουργική ιδιοφυΐα του. Εγώ εξοργίζομαι με το γεγονός ότι ο Μότσαρτ δεν έχει προσληφθεί ακόμη σε κάποια αυτοκρατορική ή βασιλική αυλή. Συγχωρήστε με αν βγαίνω εκτός εαυτού, είναι επειδή νιώθω τόση αγάπη γι’ αυτόν τον άνθρωπο!
Εκτωρ Μπερλιόζ (1803-1869)
Γάλλος συνθέτης
Για την «Απαγωγή από το σεράι»
Γενικά η μελωδία αυτής της όπερας είναι απλή, γλυκιά, ελάχιστα πρωτότυπη, τα ακομπανιαμέντα είναι διακριτικά, ευχάριστα, με ελάχιστες παραλλαγές, παιδικά.
Στην «Απαγωγή» προηγείται μια μικρή εισαγωγή σε ντο μείζονα μιας γελοιωδέστατης αφέλειας, η οποία προκάλεσε ελάχιστη εντύπωση: η πλατεία μόλις που την πρόσεξε. Αυτό μη σας δυσαρεστήσει, είναι έπαινος για το κοινό: γιατί στην πραγματικότητα, αν είναι έτσι, αν μπορούμε να πούμε σχεδόν την αλήθεια σε αυτό το θέμα, ο πατέρας Λεοπόλδος Μότσαρτ αντί να κλάψει από θαυμασμό, όπως συνήθως, μπροστά σε αυτό το έργο του γιου του, θα έπρεπε να το είχε κάψει και να πει στον νεαρό συνθέτη: «Αγόρι μου, η εισαγωγή σου ήταν πραγματικά γελοία. Είπες την προσευχή σου προτού την αρχίσεις, δεν αμφιβάλλω, αλλά θα μου φτιάξεις μιαν άλλη και αυτή τη φορά θα πεις όλο το ροζάριο για να βρεις τους αγίους που θα σε εμπνεύσουν περισσότερο!».
Γκλεν Γκουλντ (1932-1982)
Καναδός πιανίστας
Ας μιλήσουμε τώρα για τις ηχογραφήσεις στις σονάτες. Μου πρόσφεραν περισσότερη ευχαρίστηση από όλα τα άλλα που μπόρεσα να κάνω, γιατί δεν μου αρέσει πραγματικά η μουσική του Μότσαρτ. Μου αρέσει ο πρώτος Μότσαρτ, οι σονάτες των νεανικών του χρόνων. Βλέπω με τρυφερότητα όλη αυτή την περίοδο που έγραφε σαν τον Χάιντν, τον Καρλ Φίλιπ Εμάνουελ Μπαχ, που δεν ήταν ακόμη ο εαυτός του. Από τη στιγμή που χειραφετήθηκε, στιγμή την οποία τοποθετούν γενικώς στην ηλικία των δεκαοκτώ, δεκαεννέα ή είκοσι ετών, παύει να με ενδιαφέρει: ανακαλύπτει το θεατρικό του ταλέντο, το οποίο δεν χρησιμοποιεί μόνο στις όπερές του, αλλά και στα ορχηστρικά του έργα. Δεδομένου του άκρατου ηδονισμού που επικρατεί στο θέατρο του 18ου αιώνα, τα πράγματα αυτού του είδους δεν με ενδιαφέρουν καθόλου.
Βίκτωρ Ουγκό (1802-1885)
Γάλλος συγγραφέας
Το «Ρέκβιεμ» του Μότσαρτ έκανε ελάχιστη εντύπωση. Ωραία μουσική, λίγο ρυτιδιασμένη. Αλίμονο! H μουσική ρυτιδιάζει.
Πάουλ Κλέε (1879-1940)
Ελβετός ζωγράφος
Πώς θα έπρεπε να παίζεται ο Μότσαρτ; Ψυχολογικά, όχι με πολλές αντιθέσεις. Με σταθερότητα και πνεύμα συνέχειας, όχι νεύρα. H θλίψη είναι μάλλον σπάνια· ρήξεις και συγκρούσεις δεν παρεμβάλλονται και το φωτεινό συμπέρασμα αυτής της ανόδου σταματά πριν από τον βακχικό ίλιγγο. Οσο για το πώς αντιλαμβάνομαι το τυπικό μέρος, θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω με μια λέξη: «διόρθωση». H σταθερότητα και το πνεύμα συνέχειας που απαιτούνται από την ψυχολογική πλευρά επιβάλλουν ένα τέμπο ήσυχο και ομοιόμορφο και μια ταυτόσημη δυναμική.
Φρανσουά Μοριάκ (1885-1970)
Γάλλος συγγραφέας
Αυτό το κοντσέρτο για πιάνο σε σι ύφεση που άκουσα χθες το βράδυ στο ραδιόφωνο είχα ξεχάσει ότι ήταν το τελευταίο που είχε συνθέσει ο Μότσαρτ. Αναγνώρισα με την πρώτη έναν συγκεκριμένο τόνο, χαρακτηριστικό στα έργα του της εποχής που πλησίαζε ο θάνατός του. Δεν κάνω ποτέ λάθος σε αυτό. Δεν θα μπορούσε να πει κανείς απελπισία: είναι ένα παράπονο, το οποίο όμως δεν απευθύνεται πια στους ανθρώπους, δεν ελπίζει πια να αγγίξει αυτές τις καρδιές από πέτρα. Ενα παράπονο που δεν είναι παρά για τον Θεό. Μια παρατήρηση από ένα παιδί που χάθηκε μέσα στη ζούγκλα και δεν το υιοθέτησε κανείς.
Σέρεν Κίρκεγκοορ (1813-1855)
Δανός φιλόσοφος
Θα παρακαλούσα τον Μότσαρτ να με συγχωρήσει για το ότι η μουσική του δεν με έσπρωξε σε πράξεις ξεσπάσματος, αλλά με έκανε έναν γελωτοποιό που έχασε εξαιτίας του τη λίγη λογική του, που πέρασε το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του σιγοτραγουδώντας μέσα σε μια παθητική μελαγχολία πράγματα που δεν καταλαβαίνω, και που περιπλανιέται μέρα-νύχτα σαν φάντασμα γύρω από ένα μυστήριο στο οποίο δεν μπορώ να εισχωρήσω. Αθάνατε Μότσαρτ, σε σένα τα οφείλω όλα: το γεγονός ότι έχασα τα λογικά μου, ότι η ψυχή μου αναποδογύρισε, ότι έτρεμα ως τα μύχια του είναι μου, ότι δεν χρειάστηκε να διασχίσω τη ζωή σαν κάποιος που δεν μπορεί να συγκλονιστεί! Εσένα, σε ευγνωμονώ για το ότι δεν πέθανες χωρίς να έχεις αγαπήσει, παρ’ ότι η δική μου αγάπη ήταν δυστυχής! Είναι λοιπόν απορίας άξιον ότι ζηλεύω περισσότερο τη δόξα του από την πιο ευτυχισμένη στιγμή της ζωής μου, ζηλεύω περισσότερο την αθανασία του από την ίδια μου την ύπαρξη; Ναι, αν τον εξαφάνιζαν, αν το όνομά του σβηνόταν, τότε θα κατέρρεε όλο αυτό στο οποίο ήταν η μόνη βάση, όλα θα κατέρρεαν μονομιάς για μένα σε ένα χάος χωρίς όρια, σε ένα τρομακτικό τίποτα.
Φερούτσο Μπουζόνι (1866-1924)
Ιταλός συνθέτης
Διαθέτει μέσα ενός πλούτου έξω από το συνηθισμένο, αλλά δεν τα σπαταλά ποτέ. Μπορεί να πει πολλά, δεν λέει όμως ποτέ τίποτε παραπάνω από όσο πρέπει. Διαθέτει φως και σκιά. Το φως του όμως δεν πληγώνει και το σκοτάδι του αφήνει να φαίνονται φωτεινά περιγράμματα. Το χαμόγελό του δεν είναι αυτό ενός διπλωμάτη ή ενός ηθοποιού αλλά μιας αγνής καρδιάς – και μαζί ενός ανθρώπου του κόσμου. Είναι γεμάτος ταμπεραμέντο, χωρίς όμως καμία νευρικότητα, ιδεαλιστής χωρίς να γίνεται άυλος, ρεαλιστής χωρίς ασχήμια. Είναι επίσης τόσο αστός όσο και αριστοκράτης· ποτέ όμως χωρικός ή επαναστάτης. Δεν είναι ούτε δαιμονικός ούτε αιθέριος: το βασίλειό του είναι σε ετούτη τη γη. Μπορεί ακόμη να πιει από κάθε ποτήρι γιατί δεν έχει πιει κανένα ως τον πάτο. H καρδιά του δεν είναι αγνή από άγνοια. Είναι νέος σαν έφηβος και σοφός σαν γέρος – ποτέ ξεπερασμένος και ποτέ στη μόδα, στον τάφο και αιώνια ζωντανός.
