Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, από τον θεσμικό της ρόλο, δεν ευνοεί τα μίση και τα πάθη. Αυτός είναι ο κανόνας, που πάντα επιβεβαιώνεται από τις εξαιρέσεις του. Δεν δημιουργεί η Δικαιοσύνη έριδες και αντιπαλότητες. Το αντίθετο μάλιστα. Τα τελευταία χρόνια η εξαίρεση τείνει όμως να γίνει ο κανόνας και ο κανόνας η εξαίρεση. Οι αντιπαραθέσεις και οι δημόσιες αντιδικίες μεταξύ κορυφαίων παραγόντων της δικαστικής λειτουργίας και πολιτικών προσώπων (κυρίως υπουργών Δικαιοσύνης) αποτελούν πια σύνηθες φαινόμενο, που σηματοδοτεί νέο ύφος και ήθος στις σχέσεις των δικαστών με τους πολιτικούς προϊσταμένους τους.
Ναρκοθετημένο πεδίο μοιάζει τα τελευταία χρόνια ο χώρος της δικαστικής λειτουργίας. Κορυφαίοι παράγοντες της δικαιοσύνης και υπουργοί που προΐστανται της Θέμιδος ερίζουν επί παντός επιστητού και μάλιστα με ιδιαίτερη οξύτητα, που προδίδει «κόντρες» και αγεφύρωτα χάσματα, που δεν δικαιολογούνται πάντα από τη διαφορετικότητα στις αντιλήψεις και στον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων. Η τακτική Δικαιοσύνη λειτουργεί ως αλεξικέραυνο. Στον Αρειο Πάγο πέφτουν οι κεραυνοί και ξεσπούν οι θύελλες των αντιπαλοτήτων ανάμεσα στην εκάστοτε ηγεσία του και στο υπουργείο Δικαιοσύνης. Σπάνια οι έριδες μεταφέρονται από το Μέλαθρον της Θέμιδος στο κτίριο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, όπου στεγάζεται το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Αν όμως στη δεκαετία που διανύουμε οι αντιπαραθέσεις υπουργών Δικαιοσύνης με τον πρόεδρο του Αρείου Πάγου (άφησαν εποχή οι επιθέσεις του κ. Γ. Κουβελάκη προς τον πρώην πρόεδρο του ανώτατου δικαστηρίου κ. Βασ. Κόκκινο) απασχόλησαν πολλές φορές την κοινή γνώμη και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η όξυνση των σχέσεων μεταξύ του υπουργού κ. Ευ. Γιαννόπουλου και του προέδρου του Αρείου Πάγου κ. Στ. Ματθία που εκδηλώθηκε τις τελευταίες ημέρες, χωρίς υπερβολή, είναι δύσκολο να επαναληφθεί. Σκληρές δηλώσεις από την πλευρά του υπουργού και φράσεις του τύπου «κάνει ανοησίες» (αναφερόμενος στον κ. Ματθία) πρώτη φορά ακούγονται στα δικαστικά χρονικά μας.
* Το κομβικό σημείο
Τι κρύβεται όμως πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση των δύο ανδρών; Ποιο είναι εκείνο το στοιχείο που καθορίζει την ένταση της αντιπαλότητας και προκαλεί από καιρού εις καιρόν θερμά επεισόδια; Οσοι γνωρίζουν καλά τα τεκταινόμενα στον χώρο της δικαιοσύνης και μπορούν να έχουν άποψη και θέση για την προσωπικότητα των δύο «μονομάχων» διαβεβαιώνουν πως το πρώτο ρήγμα δημιουργείται εκ των πραγμάτων από ένα γεγονός που φαίνεται με την πρώτη ματιά. Τη διαφορετικότητα στις προσωπικότητες των δύο κορυφαίων παραγόντων της δικαιοσύνης. Η εκρηκτική προσωπικότητα και το ιδιαίτερο στυλ του έμπειρου πολιτικού κ. Γιαννόπουλου είναι δύσκολο να ταιριάξουν με τις αντιλήψεις του κ. Στ. Ματθία, ο οποίος προσλαμβάνει την πραγματικότητα, τον θεσμικό ρόλο της δικαιοσύνης και τη θέση του με γνώμονα τις δικές του απόψεις και τη δική του κοσμοθεώρηση.
Αρκεί όμως αυτό το γεγονός για να ερμηνευθεί η κρίση στις σχέσεις τους που σοβεί από καιρό (ποτέ δεν υπήρξαν καλές, τελευταία βέβαια είναι ανύπαρκτες ως κακές) και εκδηλώνεται συχνά με οξύτητα και μετωπικές συγκρούσεις; Ασφαλώς όχι. Κάτι άλλο λοιπόν κρύβεται πίσω από την ομίχλη που δημιουργούν οι εντάσεις, οι δηλώσεις και τα σχόλια για τη θέση της μιας ή της άλλης πλευράς. Οσοι γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα στον ευαίσθητο χώρο της τρίτης εξουσίας λένε ότι το κομβικό σημείο της αντιπαράθεσης είναι άλλο. Είναι εκείνο που ταλανίζει χρόνια τώρα τις σχέσεις της δικαιοσύνης με την πολιτική. Η οριοθέτηση, ο ακριβής προσδιορισμός των αρμοδιοτήτων της μιας και της άλλης λειτουργίας του πολιτεύματος. Με άλλα λόγια ο «καβγάς» γίνεται, άλλο που δεν ομολογείται, για το πού πρέπει να σταματά η πολιτική και να αρχίζει η Δικαιοσύνη και πού οφείλει να σταματά η Δικαιοσύνη και να αρχίζει η πολιτική.
Σε αυτό το βαθύτερο αίτιο βέβαια προστίθενται πολλά. Πολλά που αναφέρονται στην καθημερινότητα, στις προσωπικότητες των δύο ανδρών αλλά και στις επιδιώξεις τους (με την καλή έννοια του όρου). Ετσι σύμφωνα με πληροφορίες εκείνο που προκάλεσε τη ρήξη στις σχέσεις Γιαννόπουλου – Ματθία και διέκοψε κάθε γέφυρα επικοινωνίας ήταν η αλλαγή του θεσμικού πλαισίου για την επιθεώρηση των δικαστών. Ο νεότερος αντιπρόεδρος του ΑΠ κ. Γ. Βελής, που κατείχε σύμφωνα με τον προγενέστερο νόμο το νευραλγικό πόστο της επιθεώρησης, «καταργήθηκε» με νόμο του υπουργείου για να αντικατασταθεί το μονοπρόσωπο όργανο της επιθεώρησης των δικαστών με συλλογικό και εκλεγόμενο από την Ολομέλεια του Αρείου Πάγου.
* Η εκπαραθύρωση Βελή
Ο κ. Ματθίας ενοχλήθηκε έντονα από την ενέργεια του υπουργείου, ενώ στη συνέχεια δηλώσεις του κ. Γιαννόπουλου για τη γνωστή υπόθεση του Γ. Πουρσανίδη έριξαν λάδι στη φωτιά. Οταν μάλιστα ο υπουργός Δικαιοσύνης ανέλαβε να αποσταλούν ιατροδικαστές στις φυλακές για να γνωματεύσουν αν ο Πουρσανίδης ήταν πράγματι απεξαρτημένος από τα ναρκωτικά (όπως ο ίδιος ισχυριζόταν) ο πρόεδρος του Αρείου Πάγου εξέδωσε ανακοίνωση επικρίνοντας έντονα την παρέμβαση στο έργο της δικαιοσύνης.
Βέβαια, τότε περί τα μέσα Νοεμβρίου ο κ. Ματθίας δεν συγκάλεσε την Ολομέλεια για να αποφασίσει επί του θέματος. Σύμφωνα με πληροφορίες μελέτησε για καιρό την προοπτική συγκλήσεως της Ολομέλειας και κατέληξε όταν ο υπουργός Δικαιοσύνης στη Βουλή, απαντώντας σε ερώτηση για την υπόθεση Πουρσανίδη, ζήτησε συγγνώμη από την οικογένεια του κρατουμένου, φράση που πυροδότησε τη δεύτερη φάση και τη σκληρότερη στην αντιπαράθεση των δύο ανδρών.
Ο κ. Ματθίας μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, κατέληξε στο να ζητήσει τη σύγκληση της Ολομέλειας χωρίς να συζητήσει αυτή τη θέση του με άλλους αρεοπαγίτες ή με τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Από το έγγραφό του πληροφορήθηκαν οι πάντες στον Αρειο Πάγο ότι στις 26 Φεβρουαρίου η Ολομέλεια καλείται να λάβει θέση σε τέσσερα κρίσιμα ερωτήματα, κρίσιμα όχι μόνον για τις σχέσεις του υπουργείου με το ανώτατο δικαστήριο της χώρας αλλά και για την ίδια τη δικαιοσύνη. Ερωτήματα που πολλές φορές απασχολούν (ορισμένα έχουν τεθεί και στο παρελθόν υπό την κρίση της Ολομέλειας) και θα απασχολούν για καιρό ακόμη, όσο οι αναζητήσεις για το σύγχρονο πρόσωπο της δικαιοσύνης συνεχίζονται. Ερωτήματα με νόημα
Δικαστικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η γνωμοδότηση της Ολομέλειας θα λειτουργήσει είτε ως ασπίδα προστασίας του κ. Ματθία είτε ως αποδοκιμασία τού ενός εκ των δύο εμπλεκόμενων στην αντιπαράθεση.
Στην Ολομέλεια θα μετέχουν συνολικά 60 μέλη, 58 αρεοπαγίτες και αντιπρόεδροι του ανώτατου δικαστηρίου, ο πρόεδρός του και ο εισαγγελέας. Ποια είναι τα ερωτήματα; Αντιγράφουμε από την πρόσκληση του προέδρου για σύγκληση της Ολομέλειας:
«Αν δημόσιο εγκώμιο ή επίκριση συγκεκριμένης δικαστικής απόφασης από τον Υπουργό της Δικαιοσύνης μπορεί να εκληφθεί ως απόπειρα επηρεασμού και αν ενέχει επέμβαση στην “προσωπική ανεξαρτησία” των δικαστών, ιδίως όταν αφορά υπόθεση εκκρεμή».
«Αν είναι επιτρεπτός ή μη ο Κοινοβουλευτικός Ελεγχος, όταν αναφέρεται σε δικαιοδοτική κρίση δικαστικών οργάνων» και «αν επιτρέπεται η ανάθεση σε δικαστικούς λειτουργούς του έργου του “αθλητικού δικαστή”» και τέλος «αν είναι επιτρεπτή η μεταβολή του αριθμού των οργανικών θέσεων του Αρείου Πάγου και της Εισαγγελίας του χωρίς σύμφωνη γνώμη της Ολομελείας, εν όψει τής κατά το Σύνταγμα αποστολής του να διοικεί, κατά το άρθρο 90 Συντάγματος, ως Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο και ως Ολομέλεια, τη Δικαιοσύνη, να ενεργεί την Επιθεώρηση των δικαστηρίων και να ασκεί και την πειθαρχική εξουσία επί των δικαστών».
Σύμφωνα με πληροφορίες οι περισσότεροι αρεοπαγίτες είναι έντονα προβληματισμένοι για τις τελευταίες εξελίξεις και δεν είναι λίγοι εκείνοι που εκφράζουν την ανησυχία τους για την εικόνα που εισπράττει η κοινή γνώμη για τη δικαιοσύνη, με τις συχνές αντιπαραθέσεις και θέσεις, ενώ ορισμένοι δεν θα μετέχουν καν στην Ολομέλεια, αποφεύγοντας έτσι να λάβουν θέση στο πρόβλημα.
Η πρωτοβουλία του προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών κ. Αντώνη Ρουπακιώτη για να εκτονωθεί η κρίση δεν απέδωσε. Ο κ. Ρουπακιώτης επισκέφθηκε τον πρόεδρο του Αρείου Πάγου στον οποίο εξέφρασε τη θέση ότι «τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις σε καμία περίπτωση δεν λειτουργούν προς το συμφέρον της δικαιοσύνης».
Ο κ. Ρουπακιώτης ζήτησε συνάντηση και με τον κ. Γιαννόπουλο η οποία όμως δεν πραγματοποιήθηκε τελικά και η πρωτοβουλία του δεν ολοκληρώθηκε. Πάντως οι προσδοκίες κάποιων πως στη δεξίωση του Προέδρου της Δημοκρατίας ο Πρωθυπουργός ή ο ίδιος ο Πρόεδρος θα μπορούσαν να γεφυρώσουν το χάσμα δεν ευοδώθηκαν.
Αλλωστε η χειραψία του υπουργού με τον πρόεδρο του Αρείου Πάγου στη δεξίωση της Προεδρίας ήταν τόσο παγερή, που δεν άφηνε και πολλά περιθώρια για προσπάθειες εξεύρεσης κάποιας προσέγγισης. Τι θα εισηγηθεί ο εισαγγελέας
ΣΤΗΝ κρίσιμη, έτσι και αλλιώς, συνεδρίαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, στις 26 Φεβρουαρίου, η οποία θα διεξαχθεί «κεκλεισμένων των θυρών», ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου είναι εκείνος που θα λάβει πρώτος τον λόγο. Ο κ. Παν. Δημόπουλος, προτού ακόμη τοποθετηθούν οι αρεοπαγίτες που έχουν ορισθεί ως εισηγητές, θα τοποθετηθεί ενώπιον αρεοπαγιτών και αντιπροέδρων και θα αναπτύξει τις θέσεις του επί όλων των ερωτημάτων.
Σύμφωνα με πληροφορίες από κύκλους της Εισαγγελίας ο κ. Δημόπουλος στην Ολομέλεια θα λάβει θέση:
Οτι το δημόσιο εγκώμιο ή η επίκριση συγκεκριμένης δικαστικής απόφασης από τον υπουργό Δικαιοσύνης μπορεί να εκληφθεί ως απόπειρα επηρεασμού των δικαστών και μάλιστα όταν η υπόθεση είναι εκκρεμής. Σε ό,τι αφορά το ερώτημα αν είναι επιτρεπτός ο κοινοβουλευτικός έλεγχος όταν αναφέρεται σε δικαιοδοτική κρίση δικαστικών οργάνων, ο κορυφαίος παράγοντας της εισαγγελικής αρχής, θα ταχθεί υπέρ της απόψεως ότι ο κοινοβουλευτικός έλεγχος είναι επιτρεπτός σε κάθε περίπτωση και όταν μια δικαστική υπόθεση είναι εκκρεμής.
* Οι αθλητικοί δικαστές
Για τη δυνατότητα των δικαστών να αναλαμβάνουν καθήκοντα «αθλητικού δικαστή» ο κ. Δημόπουλος θα είναι αρνητικός, επικαλούμενος τη διάταξη του συντάγματος που απαγορεύει στους δικαστικούς την ενάσκηση άλλων καθηκόντων με το σκεπτικό ότι η Πειθαρχική Επιτροπή της ΕΠΑΕ είναι ιδιωτικού δικαίου σωματείο. Τέλος, στο ερώτημα αν το υπουργείο μπορεί να μεταβάλλει τον αριθμό των οργανικών θέσεων του Αρείου Πάγου και της Εισαγγελίας ο κ. Δημόπουλος θα ταχθεί θετικά υπέρ της δυνατότητας του υπουργείου να αποφασίζει για αυτά τα θέματα στο πλαίσιο πάντα της λογικής. Την ίδια θέση είχε λάβει άλλωστε και ως αρεοπαγίτης, όταν η Ολομέλεια είχε συγκληθεί για παρεμφερές θέμα επί προεδρίας του κ. Βασ. Κόκκινου.
Εισηγητές έχουν ορισθεί οι κ.κ. Γ. Νικολόπουλος, Κων. Κωστήρης, Γ. Ρήγος και Εμμ. Δαμάσκος. Επίσης ο κ. Ματθίας έχει συγκαλέσει την Ολομέλεια για τις 9 Απριλίου, προκειμένου να γνωμοδοτήσει με αφορμή την αναθεώρηση του Συντάγματος για το αν είναι αναγκαία η γνωμοδότηση της Ολομέλειας σε κάθε νομοθετική μεταβολή που αφορά τη δικαιοσύνη, αν οι δικαστές μπορούν να αναλαμβάνουν διοικητικά καθήκοντα και τέλος αν μπορεί να εγγραφεί στον κρατικό προϋπολογισμό κονδύλιο το οποίο να διαχειρίζεται η δικαστική εξουσία για την εξυπηρέτηση των αναγκών της.
