ΓΟΝΙΔΙΑ μεταφέρονται από τον έναν οργανισμό στον άλλο και τα όρια της φύσης ξεπερνιούνται: γονίδια από βόδια τοποθετούνται σε ψάρια, γονίδια από πουλερικά, σκόρους, σκορπιούς εισάγονται στις πατάτες. Η εφαρμογή των νέων μεθόδων της γενετικής μηχανικής δίδει στα τροποποιημένα ζώα και φυτά νέες ιδιότητες, δίχως αυτές να γίνονται αντιληπτές, τουλάχιστον από την εξωτερική τους εμφάνιση. Αλλά ούτε στο προϊόν που φθάνει τελικά στην αγορά είναι υποχρεωτική η σήμανση. Οι νέες τεχνολογίες στην παραγωγή τροφίμων φέρνουν τους καταναλωτές μπροστά σε ένα νέο ρίσκο. Σύμφωνα μάλιστα με τον Οργανισμό Πιστοποίησης και Ελέγχου Βιολογικών Προϊόντων ΔΗΩ, πάνω από 50 είδη ζώων και φυτών που χρησιμοποιούνται στις τροφές μας τροποποιούνται γενετικά. Για τη θεωρία του ρίσκου της γενετικής μηχανικής το Ινστιτούτο Γκαίτε διοργανώνει αύριο στις 7.30 μ.μ. σε συνεργασία με τον ΔΗΩ και το ελληνικό γραφείο της Greenpeace συζήτηση με κύρια ομιλήτρια την κυρία Ανίτα Ιντελ, ιδρύτρια του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ηθικής της Γενετικής και λέκτορα στον τομέα Γενετικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο του Κάσελ της Γεωργίας, και συντονιστή τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Πατρών, καθηγητή Γενετικής, κ. Σταμάτη Αλαχιώτη. Σύμφωνα με την κυρία Ιντελ, «κανείς δεν γνωρίζει αν τα τροποποιημένα προϊόντα είναι υγιεινά. Το μαζικό πείραμα αρχίζει μόλις τώρα, πάνω στους καταναλωτές!».
Η εφαρμογή των μεθόδων της γενετικής μηχανικής στην παραγωγή τροφίμων μάς φέρνει όλους μπροστά σε ένα νέο ρίσκο. Τι ακριβώς εννοούμε όταν λέμε γενετικά τροποποιημένα προϊόντα;
«Με την τροποποίηση ή τη μετάλλαξη που πραγματοποιείται με τη γενετική μηχανική, εισάγονται ξένα γονίδια στον πυρήνα του κυττάρου ενός φυτού, ενός μικροοργανισμού ή ενός ζώου. Οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί ονομάζονται και διαγονιδιακοί. Τα γονίδια μπορούν να μεταφερθούν πέρα από τα όρια του είδους του οργανισμού π.χ. από ψάρι σε δέντρο, από τον άνθρωπο σε ποντίκι, σε αρουραίο, σε χοίρο, σε πρόβατο, σε κατσίκα και σε βόδι, από τα ζώα και τον άνθρωπο σε βακτηρίδια και από μικροοργανισμούς σε φυτά. Τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα μπορούν να διαχωριστούν σε δύο είδη: Στα προϊόντα που είναι τα ίδια διαγονιδιακά, π.χ. πατάτα που φέρει ένα ξένο γονίδιο με ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνο. Σε προϊόντα που είναι διαγονιδιακοί οργανισμοί στους οποίους έχουν εισαχθεί βακτηρίδια με ξένα γονίδια, π.χ. στο γιαούρτι, μαγιές με ξένα γονίδια στην μπίρα, βακτηρίδια με ξένα γονίδια στην επιφάνεια κρέατος. Υπάρχουν και προϊόντα που έχουν δημιουργηθεί από διαγονιδιακούς οργανισμούς, όπως γενετικά τροποποιημένα βακτηρίδια που παράγουν αυξητικές ορμόνες σε βόδια, γενετικά τροποποιημένες μαγιές που παράγουν ένζυμα για να χρησιμοποιηθούν στην μπίρα, στους χυμούς και στην αρτοποιεία».
Κυκλοφορούν ευρέως στην αγορά γενετικά τροποποιημένα προϊόντα;
«Ακόμη δεν υπάρχει παγκοσμίως κανένα γενετικά τροποποιημένο ζώο στις πρακτικές εφαρμογές της κτηνοτροφίας, αλλά υπάρχουν στην επιστημονική έρευνα. Εχουν όμως εγκριθεί δύο είδη φυτών στην Ευρωπαϊκή Ενωση: η ελαιοκράμβη και το καλαμπόκι, ενώ ένα είδος ντομάτας βρίσκεται στη διαδικασία έγκρισης. Ολα τα άλλα γενετικά τροποποιημένα φυτά βρίσκονται ακόμη στο πειραματικό στάδιο, όπως επίσης και τα διαγονιδιακά βακτήρια».
Υπάρχει περίπτωση να καταναλώνουμε μεταλλαγμένα τρόφιμα χωρίς να το γνωρίζουμε;
«Για τη διακίνηση στην αγορά προϊόντων που προέρχονται από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς δεν απαιτείται άδεια κυκλοφορίας σύμφωνα με τους κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ενωσης για τη γενετική μηχανική. Ετσι η χρήση ενζύμων από γενετικά τροποποιημένα βακτηρίδια και μαγιές δεν απαιτεί κανέναν άλλο έλεγχο, παρά τον ίδιο που απαιτείται για τα ένζυμα από μη γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Σήμερα η βιομηχανία δεν είναι υποχρεωμένη μαζί με τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα να παρέχει και τη μέθοδο ελέγχου».
Οι παραγωγοί τροποποιημένων προϊόντων ισχυρίζονται βεβαίως ότι έχουν κάνει τους απαραίτητους ελέγχους και ότι τα αγαθά τους είναι απολύτως υγιεινά. Τότε γιατί εναντιώνονται στη σήμανσή τους;
«Κανένας δεν γνωρίζει αν τα προϊόντα είναι πράγματι υγιεινά. Το μαζικό πείραμα αρχίζει τώρα. Για την έγκριση γενετικά τροποποιημένων προϊόντων δεν απαιτείται να έχει γίνει προηγουμένως έρευνα στους ανθρώπους. Δημοσκοπήσεις στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης αποδεικνύουν ήδη από χρόνια την αρνητική στάση των καταναλωτών για τις γενετικές τροφές. Κατά συνέπεια οι παραγωγοί τους φοβούνται ότι αν υπάρχει σήμανση, οι πολίτες δεν θα τα επιλέγουν».
Γνωρίζουμε τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν αυτές οι επεμβάσεις στο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία;
«Οι νέες τροφές, πριν από την έγκρισή τους, δεν απαιτείται να έχουν δοκιμαστεί στους ανθρώπους, σε επιστημονική έρευνα. Θα λέγαμε απλά ότι η μαζική δοκιμή μόλις αρχίζει. Επειδή μελλοντικά θα υπάρξουν όλο και περισσότερα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα, θα είναι εξαιρετικά δύσκολο σε μια περίπτωση ασθένειας να βρεθούν τα συγκεκριμένα αίτια. Οι σοβαρότερες υποψίες αφορούν την αντίδραση του ανθρώπινου οργανισμού και τις αλλεργίες, οι οποίες αυξάνονται τα τελευταία χρόνια. Η χρήση ενός γονιδίου της καρύδας σε σόγια είχε υποτιμηθεί αρχικά. Θεωρήθηκε ότι αυτό το γονίδιο δεν θα προκαλούσε αλλεργικές αντιδράσεις. Σε έρευνα όμως που έγινε και που δεν απαιτήθηκε από τη διαδικασία έγκρισης, εμφανίστηκαν δραματικές αλλεργικές αντιδράσεις. Οσον αφορά τους οικολογικούς κινδύνους, βασικά υπάρχει ο κίνδυνος της διασταύρωσης (όπως διαπιστώθηκε σε πείραμα που έγινε στη Δανία), δηλαδή της ανεπιθύμητης μεταφοράς ξένων γονιδίων σε άλλα φυτά, ιδιαίτερα στην άγρια χλωρίδα, αλλά και σε φυτά που είναι απαλλαγμένα από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Στην Αμερική η έρευνα για τους κινδύνους περιορίζεται στο 10% των πειραματικών καλλιεργειών».
Πριν από περίπου 12 χρόνια δημιουργήσατε το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Γενετικής Ηθικής, με έδρα το Βερολίνο. Ποιοι είναι οι στόχοι του και τι εννοούμε όταν λέμε βιοηθική;
«Το Δίκτυο Γενετικής Ηθικής συγκεντρώνει και διακινεί πληροφορίες με στόχο να επεκταθεί ο διάλογος για τις εφαρμογές της γενετικής μηχανικής, τους κινδύνους και τη χρήση της σύγχρονης βιοτεχνολογίας, της γενετικής μηχανικής και της αναπαραγωγής. Η βιοηθική αναζητά τις απαντήσεις στο βασικό ερώτημα, ποια τροποποίηση μπορεί να επιτραπεί στον άνθρωπο και μπορεί να είναι ηθικά αποδεκτή. Πρόκειται για τη συνεχώς αυξανόμενη απόσταση μεταξύ τού τι είναι τεχνικά πραγματοποιήσιμο και τι μπορεί να αντιμετωπίσει υπεύθυνα ο άνθρωπος. Αυτό αφορά τα πειράματα σε ανθρώπους που δεν είναι σε θέση να δώσουν τη συγκατάθεσή τους: έμβρυα στο πρώτο στάδιο, μικρά παιδιά, γενικά μη υπεύθυνα άτομα κλπ.».
