ΟΙ ΘΝΗΤΟΙ δεν πρέπει ποτέ να προκαλούν τον Δράκοντα του Ποταμού. Το δίδαγμα αυτό της αρχαίας κινεζικής μυθολογίας απεφάσισε μετά από προβληματισμούς αρκετών ετών να αψηφήσει η, υπό τον Ζιανγκ Ζεμίν, ηγεσία της Κίνας. Αφορμή η εκτροπή του ποταμού Γιανγκτσέ (του επιλεγόμενου και Κίτρινου Ποταμού) και η κατασκευή μεγαλειώδους υδροηλεκτρικού φράγματος στην ιστορική τοποθεσία «Τρεις Χαράδρες». Το φράγμα αναφέρεται στερεότυπα ως «το σημαντικότερο δημόσιο έργο που πραγματοποιείται στην Κίνα μετά το Σινικό Τείχος» και ο διεθνής αντίκτυπος της κατασκευής του είναι τεράστιος.
Ξένες κυβερνήσεις και πολυεθνικές επιχειρήσεις ανταγωνίζονται για τα επίζηλα συμβόλαια, οικολογικές οργανώσεις επισημαίνουν τους κινδύνους για τη φύση και οι υπέρμαχοι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχουν την Κίνα στο στόχαστρο κάνουν ό,τι μπορούν για να ματαιώσουν τις εργασίες. Ούτως ή άλλως όμως, η ζεύξη των δύο αναχωμάτων, χάρη στα οποία θα εκτραπεί ο Κίτρινος ποταμός και θα αρχίσει η κατασκευή του φράγματος, πραγματοποιήθηκε χθες παρουσία των ισχυρών ανδρών του Πεκίνου ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι ο πρωθυπουργός Λι Πενγκ είναι μηχανολόγος με ειδίκευση στα υδροηλεκτρικά έργα.
* Το σύμβολο της Κίνας
Η εκτροπή του Κίτρινου Ποταμού απασχολεί τους μανδαρίνους του Πεκίνου από τις αρχές του 20ού αιώνα. Η συζήτηση απέκτησε μεγαλύτερη ώθηση τα χρόνια της δεκαετίας του ’50 επί Μάο Τσε Τουνγκ, αλλά οι ηγέτες της Κίνας δίσταζαν να πάρουν την απόφαση. Το έργο είναι κολοσσιαίο από κάθε άποψη: απαιτεί κεφάλαια και τεχνογνωσία, προϋποθέτει τεράστια μετακίνηση πληθυσμού με υπολογίσιμες συνέπειες τέλος, η επιρροή του στο οικοσύστημα είναι, ως ενός σημείου, απρόβλεπτη.
Διατρέχοντας 6.500 περίπου χλμ., ο Κίτρινος ποταμός είναι τρίτος στον κόσμο σε μήκος μετά τον Αμαζόνιο και τον Νείλο. «Γιανγκτσέ» στην κινεζική σημαίνει «μακρύ ποτάμι». Ο ποταμός διατρέχει την καρδιά της Κίνας, χωρίζοντας τον Βορρά από τον Νότο, που αναφέρεται ως «η γη του ρυζιού και των ψαριών» και όπου ζει το ένα τρίτο των κατοίκων της. Εδώ και χιλιετίες ο Γιανγκτσέ διαδραματίζει έναν μυστηριακό, όπως λέγεται, ρόλο «στην πνευματική ζωή της Κίνας, τελώντας ρόλο συμβόλου του πολιτισμού της». Ο Κίτρινος Ποταμός είναι επίσης «η μητέρα όλων των πλημμυρών», καθώς έχει ξεχειλίσει από την κοίτη του περισσότερες από 1.500 φορές τα τελευταία 2.500 χρόνια, με αναρίθμητα θύματα.
Οι «Τρεις Χαράδρες» είναι μια περιοχή απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς, ένα (μήκους 200 περίπου χλμ.) τμήμα της κοίτης του Γιανγκτσέ, του οποίου οι όχθες είναι πολύ ψηλές και βραχώδεις εξ ου και το όνομά τους. Η επικράτεια είναι εξαιρετικά εύφορη, πλούσια σε πανίδα, χλωρίδα και αρχαιότητες, κατοικούν δε εκεί πάνω από 1 εκατ. άνθρωποι. Εκτρέποντας τον ποταμό και κατασκευάζοντας φράγμα μήκους τριών χιλιομέτρων, οι τεχνοκράτες του Πεκίνου θα δημιουργήσουν μια τεχνητή δεξαμενή νερού εκατοντάδων τετραγωνικών χλμ., η οποία θα καλύψει την προαναφερθείσα περιοχή.
Οι οραματιστές του φράγματος ευελπιστούν ότι θα λύσουν έτσι για πάντα το πρόβλημα των πλημμυρών, ενώ οι 26 υδροηλεκτρικές τουρμπίνες θα συμβάλουν σημαντικά στην επίλυση του ενεργειακού προβλήματος της Κίνας. Η μετατόπιση του πληθυσμού και η εξαφάνιση 13 πόλεων, αναρίθμητων χωριών και οικισμών, 955 επιχειρήσεων και εκατοντάδων τετραγωνικών χλμ. καλλιεργήσιμης γης αποτελούν ακανθώδη ζητήματα αλλά στη χώρα της «Μεγάλης Πορείας» οι θυσίες του πληθυσμού θεωρούνται συχνά αυτονόητες.
Παρ’ όλα αυτά, η απόφαση δεν ήταν εύκολη. Το 1992 η Εθνική Λαϊκή Συνέλευση της Κίνας ενέκρινε το έργο σε μια θυελλώδη συνεδρίαση, κατά την οποία το ένα τρίτο των αντιπροσώπων κατέθεσε αρνητική ψήφο ή απείχε. Δύο χρόνια αργότερα, το 1994, ο κ. Λι Πενγκ θεμελίωσε το έργο και άρχισε η κατασκευή των αναχωμάτων που ενώθηκαν χθες. Ούτως ή άλλως το έργο δεν θα ολοκληρωθεί πριν από το 2009. Η Κίνα δεν έχει τη δυνατότητα ούτε να το χρηματοδοτήσει εξ ολοκλήρου (σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ειδικών, θα κοστίσει πάνω από 25 δισ. δολάρια) ούτε και να το κατασκευάσει μόνη της. Ετσι, με την ανακοίνωση της απόφασης για την κατασκευή του Φράγματος με τις Τρεις Χαράδρες, άρχισε ένας αδυσώπητος ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων τεχνικών εταιρειών της υφηλίου για την κατασκευή του.
Οι δύσκολες σχέσεις του Πεκίνου με τη διεθνή κοινότητα έδωσαν παράξενη τροπή στο οικονομικό θρίλερ των δημοπρασιών. Η Διεθνής Τράπεζα, παρά το ενδιαφέρον της για έργα υποδομής σε αναπτυσσόμενες χώρες, δεν υποστηρίζει οικονομικά τις εργασίες. Η δε αμερικανική κυβέρνηση δεν παρείχε, διά των αρμόδιων οικονομικών υπηρεσιών, δανειοληπτικές εγγυήσεις στις ενδιαφερόμενες αμερικανικές εταιρείες, αφήνοντάς τες «στον αέρα», ενώ αρνητικά ήταν και τα σχετικά (άμεσα ή έμμεσα) σήματα από τον Λευκό Οίκο. Οικονομικοί κολοσσοί όπως η Bechtel, η J. Ρ. Morgan και η Merrill Lynch, που είχαν αναλάβει τη συγκέντρωση κεφαλαίων από τη διεθνή αγορά (με ομολογιακά δάνεια), έκαναν πίσω, εταιρείες όπως η Caterpillar, που θέλει να πουλήσει στους Κινέζους τους εκσκαφείς της, βρέθηκαν σε δύσκολη θέση τέλος, άλλοι υποψήφιοι ανάδοχοι, όπως η General Electric και η Westinghouse, δραστηριοποιήθηκαν κυρίως διά των θυγατρικών τους σε τρίτες χώρες.
Κερδισμένοι φαίνεται ότι θα είναι κυρίως οι «συνήθεις ύποπτοι» της Γηραιάς Ηπείρου (η αγγλογαλλική GEC Alsthom και η ελβετική ΑΒΒ Power Generation, καθώς και η γερμανική Siemens σε κοινοπραξία με τις αμερικανικές Voirth και GE), ενώ γερμανικές τράπεζες όπως η Dresdner Bank και η Commerz Bank έχουν ήδη δανειοδοτήσει το ξεκίνημα των έργων με 270 εκατ. δολάρια. Την ίδια ώρα, η επίσκεψη Ζιανγκ στην Ουάσιγκτον φαίνεται ότι «ξεπαγώνει» τις σινοαμερικανικές σχέσεις.
* Σενάρια αποκάλυψης
Εν τω μεταξύ οι διεθνείς οικολογικές οργανώσεις και μια μικρή αλλά δυναμική ομάδα κινέζων διαφωνούντων αμφισβητούν έντονα τη χρησιμότητα του έργου. Τα πάλαι ποτέ κυανά νερά του Γιανγκτσέ είναι σήμερα καφέ από τη μόλυνση. Δεδομένου του όγκου των βιομηχανικών και αποχετευτικών λυμάτων, οι περιβαλλοντολόγοι φοβούνται ότι η κλειστή δεξαμενή που θα δημιουργήσει το φράγμα θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη εστία λυμάτων παγκοσμίως. Ακόμη περισσότερο, η εκτροπή και ο εγκλωβισμός των νερών του ποταμού θα διαταράξουν το υπόγειο δίκτυο διά του οποίου τα λύματα φεύγουν προς τη θάλασσα, με αποτέλεσμα να μολυνθεί το πόσιμο νερό και στη χερότερη περίπτωση να βγουν τα λύματα στην επιφάνεια της γης.
Τα σενάρια Αποκάλυψης δεν περιορίζονται στη μόλυνση, αλλά αφορούν και το ενδεχόμενο πλημμυρών. Τα κινεζικά φράγματα δεν φημίζονται για την αντοχή τους. Τον Αύγουστο του 1975 ένας τυφώνας είχε ως αποτέλεσμα να ανέβει δραματικά η στάθμη των νερών του «ανίκητου φράγματος» στο Μπαντσιάο. Τα λύματα έφραξαν τις σήραγγες ασφαλείας από τις οποίες θα μπορούσε να διαφύγει το νερό και οι τεχνικοί δεν μπόρεσαν να τις ανοίξουν εγκαίρως, με αποτέλεσμα το φράγμα να τιναχτεί στον αέρα. Ο Δράκοντας του Ποταμού κατέστρεψε τότε με τα ορμητικά νερά του άλλα 63 μικρότερα φράγματα, με συνέπεια να πνιγούν 250.000 άνθρωποι και να πεθάνουν από την πείνα και τις επιδημίες αλλά 11 εκατ. Κινέζοι!
Οι οικολόγοι εκτιμούν ότι το Φράγμα με τις Τρεις Χαράδρες δεν θα απομακρύνει τον κίνδυνο των πλημμυρών αντιθέτως, θα τις καταστήσει πιο επικίνδυνες. Τι θα γίνει σε περίπτωση τυφώνα ή μεγάλης νεροποντής; Από πού θα φύγει το νερό; Αν το Φράγμα καταρρεύσει, λέγεται, το προηγούμενο του 1975 θα είναι παιδικό παραμύθι μπροστά σε όσα θα συμβούν. Εν τούτοις, ούτε οι διαμαρτυρίες των οικολόγων ούτε η αποδοκιμασία του πληθυσμού φαίνεται ότι πρόκειται να αποθαρρύνουν τους ιθύνοντες του Πεκίνου ή τις μεγάλες τεχνικές εταιρείες και, σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες ενδείξεις, τίποτε δεν μπορεί πλέον να σταματήσει το έργο εκτός, βεβαίως, από τον Δράκοντα του Κίτρινου Ποταμού. Αλλαξε από χθες κοίτη
Αρχισε χθες πανηγυρικά η φραγή της βασικής κοίτης του ποταμού Γιανγκτσέ για να αρχίσει η κατασκευή του Φράγματος στις Τρεις Χαράδρες, του μεγαλύτερου υδροηλεκτρικού έργου στον κόσμο. Στην τελετή ζεύξης των αναχωμάτων παρευρέθησαν ο πρόεδρος της Κίνας Ζιανγκ Ζεμίν, ο πρωθυπουργός Λι Πενγκ και άλλοι κινέζοι ηγέτες.
«Η απόφραξη του ποταμού ήταν επιτυχής» δήλωσε ο Λι Πενγκ, ενώ εργάτες έριχναν τα τελευταία φορτία από πέτρες, άμμο και χαλίκια προκειμένου να ολοκληρωθεί η κατασκευή του προσωρινού φράγματος. Οταν αποστραγγιστεί το νερό πίσω από το προσωρινό φράγμα θα αρχίσει στην κοίτη του ποταμού η κατασκευή του μόνιμου φράγματος το οποίο θα έχει ύψος 175 μέτρα. Το φράγμα αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2009 και εκτιμάται ότι θα καλύψει μεγάλο μέρος των ενεργειακών αναγκών της Κίνας.
