Ο Μάο Τσε Τουνγκ πρόεδρος και ιδρυτής της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας γεννήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 1893, στην επαρχία Χουνάν * Ο πατέρας του, ένας φτωχός αγρότης, κατάφερε σιγά σιγά να πλουτίσει ως κτηματίας και έμπορος δημητριακών * Το 1911 κατατάχθηκε σε μια μονάδα του επαναστατικού στρατού εναντίον της δυναστείας των Μαντσού * Το 1919 φοίτησε στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνου όπου και ανακάλυψε τον Μαρξ * Το 1920 έγινε διευθυντής ενός δημοτικού σχολείου στη γενέτειρά του και παντρεύτηκε την πρώτη από τις τρεις συζύγους του Γιανγκ Κάι Χούι, η οποία δέκα χρόνια αργότερα δολοφονήθηκε από το Κουόμιντανγκ (Εθνικιστικό Κόμμα) * Το 1921 έγινε ένα από τα πρώτα μέλη του νεοϊδρυθέντος Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος * Προσάρμοσε τις αρχές του μαρξισμού στις συνθήκες ζωής των αγροτών και τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’30 δημιούργησε ένα αγροτικό σοβιέτ στην επαρχία Κιανγκσί, νοτιοανατολικώς της Κίνας * Διωκόμενος από τον ηγέτη του Κουόμιντανγκ Τσανγκ Κάι Σεκ άρχισε τη Μεγάλη Πορεία (1934-1936) προς τη Βορειοδυτική Κίνα * Την ίδια περίοδο εξελέγη γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος * Από το 1937 ως το 1945 βοήθησε στη συγκρότηση ενιαίου μετώπου μεταξύ κομμουνιστών και Κουόμιντανγκ εναντίον της Ιαπωνίας * Την 1η Οκτωβρίου 1949, με το μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής Κίνας στα χέρια του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, ο Μάο κήρυξε στο Πεκίνο την εγκαθίδρυση της κυβέρνησης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας * Το 1958 έθεσε σε εφαρμογή το Μεγάλο Αλμα προς τα Εμπρός, το φιλόδοξο οικονομικό πρόγραμμά του * Το 1966 κήρυξε την Πολιτιστική Επανάσταση, μια εκστρατεία ιδεολογικών εκκαθαρίσεων που διήρκεσε δέκα περίπου χρόνια. Την περίοδο αυτή στο περίφημο «Κόκκινο Βιβλίο» του συνόψισε τις ιδεολογικές θέσεις του, επηρεάζοντας βαθιά τη μαρξιστική σκέψη της εποχής ιδιαίτερα στη Δυτική Ευρώπη * Τη δεκαετία του ’70 η εξουσία του επισκιάστηκε από την εύθραυστη υγεία του αλλά και την αυξανόμενη επιρροή της Συνωμοσίας των Τεσσάρων με επικεφαλής την τρίτη σύζυγό του, διάσημη ηθοποιό του κινηματογράφου, Ζιανγκ Κινγκ * Το 1972 πραγματοποίησε το παρθενικό άνοιγμά του προς την καπιταλιστική Δύση δεχόμενος την επίσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον * Ο Μάο Τσε Τουνγκ πέθανε στις 9 Σεπτεμβρίου 1976 σε ηλικία 82 ετών στο Πεκίνο.
Ο Μάο Τσε Τουνγκ το 1937, σε ηλικία 44 ετών
Ο τελευταίος αυτοκράτορας. 0 20ός αιώνας βρίσκει τον Μεγάλο Γίγαντα, με δεμένα τα πόδια. Μοιάζει να περπατάει σαν «το βλαστάρι της μικρής ιτιάς στο ανοιξιάτικο αεράκι», όπως οι αιθέριες έφηβες με τα φασκιωμένα πέλματα την ώρα που περνούν από τον εξονυχιστικό έλεγχο της οικογένειας του υποψήφιου γαμπρού. Η Κίνα των Τσινγκ δείχνει να λυγίζει μπροστά στο βάρος των πολιτικών και κοινωνικών ανακατατάξεων που ακολούθησαν τον σινοϊαπωνικό πόλεμο, τον κατακερματισμό των εδαφών της σε «ζώνες επιρροής» των Δυτικών και την ίδρυση του Εθνικιστικού Κόμματος (Κουόμιντανγκ). Η Αυτοκρατορική Κίνα είναι πλέον αναγκασμένη να παραδώσει τα ηνία στη Δημοκρατική Κίνα. Ο τελευταίος αυτοκράτορας, ο μόλις δύο ετών Που Γι, εγκαταλείπει τα παιχνίδια και το άνακτορό του στην Απαγορευμένη Πόλη του Πεκίνου. Ο στρατηγός Γιουάν Σιχ Κάι ανακηρύσσεται τον Φεβρουαρίου του 1912 προσωρινός πρόεδρος της Κινεζικής Δημοκρατίας και η σελίδα αλλάζει.
Η εξέγερση του 1919. Η πρώτη δεκαετία της δημοκρατίας προλειαίνει το έδαφος για μια πνευματική εξέγερση που έγινε (στους μεταγενέστερους) γνωστή ως «Νέα Πολιτιστική Κίνηση». Η νέα γενιά διανοουμένων αμφισβητεί σχεδόν όλες τις πλευρές του κινεζικού πολιτισμού, εκφράζει την περιφρόνησή της προς την παραδοσιακή ηθική, ζητεί μεταρρυθμίσεις των πεπαλαιωμένων θεσμών όλα κατάλοιπα μιας αναιμικής αυτοκρατορίας που είχε εγκαταλειφθεί στα άπληστα χέρια της Δύσης. Αυτό το υφέρπον πνεύμα αμφισβήτησης αποκτά σάρκα και οστά στις 4 Μαΐου 1919, ημέρα που οι πατριώτες φοιτητές του Πανεπιστημίου του Πεκίνου ξεχύνονται στους δρόμους προκειμένου να εκφράσουν την οργή για τους ειδεχθείς για την Κίνα όρους που επέβαλε η Διάσκεψη Ειρήνης στο Παρίσι. Οι διαμαρτυρίες επεκτείνονται στις μεγαλύτερες κινεζικές πόλεις, οι έμποροι κλείνουν τα καταστήματά τους, οι τράπεζες αναστέλλουν τις εργασίες τους, οι εργάτες κηρύσσουν απεργία προκειμένου να ασκήσουν πίεση στην κυβέρνηση. Η απόφαση να δοθούν στην Ιαπωνία (αντί να επιστραφούν στην Κίνα) τα εδάφη της επαρχίας Σαντούνγκ, που ήταν πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο περιοχές γερμανικών προνομίων, συνιστά βαρύτατη προσβολή για τον κινεζικό λαό. Ηδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’20 το πολυανθρωπότερο κράτος του κόσμου βαδίζει προς μια νέα επανάσταση.
Στις 13 Αυγούστου 1966 διοργανώνεται στο Πεκίνο ένα ογκώδες συλλαλητήριο υπέρ της Μεγάλης Προλεταριακής Πολιτιστικής Επανάστασης. Κινέζοι καθηγητές και φοιτητές διαδηλώνουν την αφοσίωσή τους στον πρόεδρο Μάο κρατώντας κόκκινα βιβλία και πορτρέτα του κινέζου ηγέτη
Ο γιος του αγρότη. Ο Μάο Τσε Τουνγκ, γιος ενός φτωχού αγρότη από το χωριό Σάο Σαν της επαρχίας Χουνάν, είναι ένας από τους εξεγερθέντες φοιτητές του Πανεπιστημίου του Πεκίνου, ένας νεοφώτιστος τότε υποκινητής λαϊκών αγώνων που έμελλε να γίνει στο δεύτερο μισό του αιώνα ο «αρχιτέκτονας» της νέας Κίνας. Μαζί με τους λοιπούς πρωτεργάτες του κινήματος της 4ης Μαΐου, ο νεαρός φοιτητής γυρίζει επιδεικτικά την πλάτη στον δυτικό φιλελευθερισμό και μελετά πυρετωδώς μεταφράσεις μαρξιστικών κειμένων τα οποία, όπως ο ίδιος θα εξηγήσει αργότερα, οικοδόμησαν μέσα του πίστη στον μαρξισμό, η οποία από τη στιγμή που ο ίδιος τον αποδέχθηκε ως την ορθή ερμηνεία της Ιστορίας «ουδέποτε κλονίστηκε». Η στροφή έχει γίνει. Η Σοβιετική Ενωση είναι το πρότυπο για μια κοινωνική επανάσταση, που βρίσκεται ήδη στα πρώτα βήματά της. Το 1921 οι Λι Τα Τσάο και Τσεν Του Σιου ιδρύουν το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Το παρθενικό συνέδριό του συνέρχεται στη Σανγκάη μεταξύ των παρευρισκομένων βρίσκεται και ένας ολλανδός κομμουνιστής, ονόματι Χενρίκους Σνέεφλιτ. Ο Μάο Τσε Τουνγκ, προστατευόμενος του Λι Τα Τσάο, γίνεται ένα από τα πρώτα μέλη του.
Η Μεγάλη Πορεία. Η σύγκρουση με το Κουόμιντανγκ και τον ηγέτη του Τσανγκ Κάι Σεκ είναι αναπόφευκτη. Τα δύο κόμματα ερίζουν για την καθοδήγηση του εθνικού αγώνα ενάντια στις κοινωνικές αδικίες και στη φεουδαρχία αλλά και στη νεοαποικιοκρατία και στον ιμπεριαλισμό των ξένων δυνάμεων (ειδικότερα της Ιαπωνίας, που διαπνέεται από την ιδέα ότι θα γίνει το αδιαφιλονίκητο «αφεντικό» της Ασίας). Οι εθνικιστές προσανατολίζονται σταθερά προς μια συμμαχία με τις εύπορες τάξεις των πόλεων και της υπαίθρου, ο Μάο πλησιάζει τους αγρότες και γρήγορα αντιλαμβάνεται ότι μπορούν να εξεγερθούν «σαν λαίλαπα ή σαν θύελλα». Ο Τσανγκ Κάι Σεκ κερδίζει έδαφος. Στις 10 Οκτωβρίου 1928 οι εθνικιστές εγκαθιδρύουν επίσημα μια αναδιοργανωμένη Εθνική Κυβέρνηση της Δημοκρατίας, οι κομμουνιστές διώκονται και ο Ερυθρός Στρατός τους ξεκινά την περιώνυμη Μεγάλη Πορεία (1934-1936) προς τη Βορειοδυτική Κίνα. Στη διάρκειά της ο Μάο Τσε Τουνγκ αναδεικνύεται ο υπ’ αριθμόν ένα ηγέτης του κόμματος.
Οι ερυθροφρουροί απαρτίζουν την προσωπική ομάδα κρούσης του Μάο στις αρχές της Πολιτιστικής Επανάστασης (1966). Ο πρόεδρος του κομμουνιστικού κόμματος τους ενθάρρυνε να επιτεθούν εναντίον των «τεσσάρων παλαιών» (ήτοι παλαιών ιδεών, εθίμων, πολιτισμού και τρόπων σκέψης)
Η «βεντέτα» με τους εθνικιστές. Υστερα από μια όχι και τόσο βραχύχρονη «ανάπαυλα» (1939-1945) για τη συγκρότηση ενιαίου μετώπου ενάντια στον κοινό εχθρό, την Ιαπωνία, οι δύο αντίπαλοι επιστρέφουν στην παλιά «βεντέτα» τους. Αυτή τη φορά νικητές θα είναι οι κομμουνιστές. Μόλις τέσσερις μήνες μετά τη συνθηκολόγηση των Ιαπώνων, το κομμουνιστικό κόμμα στο οποίο πλέον έχουν προσχωρήσει εκατομμύρια νέα μέλη από τα φτωχότερα στρώματα του (αγροτικού κυρίως) πληθυσμού και ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός επιβάλλουν την κυριαρχία τους σε όλη την ηπειρωτική Κίνα.
Οδός «Καταστρέψτε το Παλαιό». Την 1η Οκτωβρίου 1949 ο ίδιος ο Μάο Τσε Τουνγκ κηρύσσει στο Πεκίνο την εγκαθίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας με πρωτεύουσα το Πεκίνο. Ο Τσανγκ Κάι Σεκ είναι πλέον παρελθόν. Ο Μεγάλος Γίγαντας είναι έτοιμος για τη «δημοκρατική δικτατορία του λαού». Η μετάβαση στο νέο καθεστώς θα είναι χρονοβόρος και επίπονη. Τα πρώτα χρόνια συμπίπτουν με τον αιματηρό Πόλεμο της Κορέας (1950-1953) η Κίνα θα αποστείλει μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις, εξοντώνοντας μία αμερικανική μεραρχία και εξαναγκάζοντας τις υπόλοιπες δυνάμεις του βόρειου μετώπου σε άμεση υποχώρηση προς τον 38ο Παράλληλο (το τεχνητό σύνορο ανάμεσα στη Βόρεια Κορέα των Σοβιετικών και στη Νότια Κορέα των ΗΠΑ). Ο Μάο Τσε Τουνγκ είναι έτοιμος να εμφυσήσει ζωή στην επανάσταση που υποσχέθηκε στον κινεζικό λαό με: την κολεκτιβοποίηση της γεωργίας, την Εκστρατεία των Πέντε «Αντί», το φιλόδοξο οικονομικό πρόγραμμά του, γνωστό ως Μεγάλο Αλμα Προς τα Εμπρός (μελλοντικοί πολιτικοί αναλυτές της Δύσης θα παίξουν με το μεγαλόσχημο της ονομασίας, διαστρεβλώνοντάς το χαιρέκακα σε Μεγάλο Δρασκέλισμα Προς τα Πίσω) και τη Μεγάλη Προλεταριακή Πολιτιστική Επανάσταση (1966-1976). Η Κίνα αλλάζει οριστικά πρόσωπο, οι νέοι διαβάζουν νυχθημερόν το «Κόκκινο Βιβλίο» του μεγάλου, «αλάθητου» ηγέτη τους, οι ονομασίες των δρόμων στις μεγάλες πόλεις μεταβάλλονται από «Η Λεύκα και η Ιτιά είναι Πράσινες» (σ.σ.: το πράσινο δεν φέρεται ως επαναστατικό χρώμα), «Πέντε Γενιές Κάτω από μία Στέγη» (κομφουκική αρετή) «Δράκος από Νεφρίτη» (σύμβολο της φεουδαρχικής εξουσίας) σε «Η Ανατολή είναι Κόκκινη», «Καταστρέψτε το Παλιό» και απλώς «Επανάσταση», αντιστοίχως.
Η συνέντευξη την οποία δημοσιεύουμε σήμερα παραχωρήθηκε από τον πρόεδρο Μάο στον αμερικανό Εντγκαρ Σνόου, έναν από τους ελάχιστους δυτικούς δημοσιογράφους που έζησε την κομμουνιστική επανάσταση της Κίνας από τα πρώτα κιόλας βήματά της (ήδη από το 1936 κατάφερε να περάσει από τα «μπλόκα» των εθνικιστών, διεισδύοντας στις βάσεις των κομμουνιστών στις επαρχίες Γιουνάν και Σαανχσί), ίσως από τους ελάχιστους ξένους παρατηρητές της εποχής που δεν περιέγραψε τους κομμουνιστές (όπως οι ίδιοι οι εθνικιστές του Τσανγκ Κάι Σεκ) ως «κόκκινους ληστές». Η συνέντευξη έλαβε χώρα το 1965, έναν χρόνο πριν από την επίσημη κήρυξη της Πολιτιστικής Επανάστασης, ενώ οι σινοσοβιετικές σχέσεις περνούν άλλη μία κρίση (ο Χρουστσόφ αρνήθηκε, μεταξύ άλλων, να βοηθήσει την Κίνα να κατασκευάσει πυρηνικό οπλοστάσιο) και οι κινέζοι κομμουνιστές κατηγορούν πια τους σοβιετικούς για ξεδιάντροπο «ρεβιζιονισμό».
Φωτογραφίες: ASSOCIATED PRESS
