Πώς το γεωγραφικό μήκος («Longitude» στον πρωτότυπο τίτλο του βιβλίου), ένα άνοστο θέμα εκ πρώτης όψεως, αποκτά τις διαστάσεις επιστημονικού θρίλερ; Το γεωγραφικό μήκος ήταν κάποτε ό,τι και ο τετραγωνισμός του κύκλου: συνώνυμο του ανέφικτου. Σήμερα, είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι αυτός ο τόσο απλός υπολογισμός, που τον κάνει και ένας μαθητευόμενος μούτσος στο κατάστρωμα ενός πλοίου, είχε γίνει αγκάθι στο μυαλό ενός Γαλιλαίου ή ενός Ισαάκ Νεύτωνα. Και να σκεφθεί κανείς ότι, την εποχή των μεγάλων ανακαλύψεων, χιλιάδες άνθρωποι θαλασσοπνίγηκαν επειδή δεν εύρισκαν το γεωγραφικό μήκος. Οι ανθρώπινες ζωές ίσως δεν θα ήταν μεγάλο κόστος στον ρου της Ιστορίας. Κράτη όμως ολόκληρα και θησαυροφυλάκια επίσης κινδύνευαν να βουλιάξουν, και αυτά είχαν υπολογίσιμη αξία.
Η Ντάβα Σόμπελ είχε την έμπνευση και τα αφηγηματικά προσόντα να μας διηγηθεί μια ιστορία με γνωστούς πρωταγωνιστές τον Γαλιλαίο, τον σερ Ισαάκ Νεύτωνα, τον Εντμοντ Χάλεϊ (τον «πατέρα» του κομήτη) , με γνώριμη σκηνοθεσία το Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς και τα πέριξ δημόσια κτίρια του Λονδίνου και σε πραγματικό χρόνο: αρχές του 18ου αιώνα. Αυτό που δεν μπορούσε να συλλάβει ο νους των μεγαλύτερων διανοιών το ανακάλυψε ένας παρίας της επιστημονικής κοινότητας, ένας ασήμαντος επαρχιώτης, ονόματι Τζον Χάρισον. Ηταν απλούστατο, όπως συμβαίνει πάντα με τις ιδιοφυείς λύσεις. Για την ακρίβεια, τη λύση την είχαν σκεφθεί και άλλοι, όμως ο Τζον Χάρισον μπόρεσε να την εφαρμόσει στην πράξη. Ολα αυτά, βέβαια, δεν έγιναν σε μια ειδυλλιακή στιγμή.
Η υπόθεση, όπως συμβαίνει συνήθως με τις ακαδημαϊκές υποθέσεις, έχει χρήμα, στοιχήματα και ανατροπές. Το πρόβλημα του γεωγραφικού μήκους, χωρίς να είναι ανίατη ασθένεια, είχε αποδεκατίσει χιλιάδες ανθρώπους και είχε κλονίσει τις οικονομίες των πιο ισχυρών κρατών. Η Σόμπελ αρέσκεται στις περιγραφές ναυαγίων και πειρατικών επιδρομών, καθώς κάνει αναδρομή στους πριν από την ανακάλυψη αιώνες: «Την ομιχλώδη αυτή νύχτα της 22ης Οκτωβρίου 1707, τα νησιά Σίλι έγιναν οι ταφόπετρες των 2.000 ναυτικών του σερ Κλόντισλι (…) Μόνο δύο άνδρες βγήκαν στην ξηρά σώοι (…) Αμέσως μόλις ο ναύαρχος κατέρρευσε στην αμμουδιά της ακτής, μια ντόπια γυναίκα που έψαχνε για ξεβρασμένα αντικείμενα στη στεριά βρήκε το σώμα του και ερωτεύτηκε το σμαραγδένιο δαχτυλίδι που φορούσε…». Ωστόσο, πουθενά δεν αφήνεται σε παιχνίδια της φαντασίας. Οσα επικαλείται βασίζονται σε μαρτυρίες της εποχής και σε πηγές.
Επί αιώνες, το να φθάσει ένα πλοίο στον προορισμό του ήταν σχεδόν θέμα τύχης, ενώ όλα τα πλοία ακολουθούσαν αναγκαστικά καθορισμένες διαδρομές αποτελώντας το ένα λεία του άλλου. Οι συνέπειες ήταν ανυπολόγιστες κάθε φορά. Το 1592, παραδείγματος χάριν, έξι αγγλικά πολεμικά προσάραξαν στις Αζόρες και ακολούθως έστησαν ενέδρα στο «Μάντρε ντε Ντέους», μια τεράστια πορτογαλική γαλέρα, η οποία μετέφερε φορτίο αμύθητου πλούτου: το λάφυρο αποδείχθηκε αξίας άνω του μισού εκατομμυρίου λιρών Αγγλίας, ίσο με τη μισή περίπου αξία ολόκληρου του τότε αγγλικού θησαυροφυλακίου.
Τον Μάιο του 1714, το αγγλικό Κοινοβούλιο θέσπισε ένα τεράστιο χρηματικό έπαθλο ως αμοιβή για εκείνον που θα έλυνε επιτέλους το πρόβλημα υπολογισμού του γεωγραφικού μήκους. Ακολούθησαν τιτάνιες προσπάθειες δεκαετιών, ενώ οι απανταχού αστρονόμοι είχαν πιάσει τους λόφους και τα τηλεσκόπια παρατηρώντας αποκλειστικά τον ουρανό, θεωρώντας βέβαιο ότι η λύση βρισκόταν στις κινήσεις των άστρων. Η λύση τελικά ήταν στη Γη, όπως απέδειξε ο Τζον Χάρισον, κατασκευαστής ρολογιών. Ο Χάρισον έδωσε χρονομετρική λύση στο πρόβλημα του γεωγραφικού μήκους. Αυτό που εφεύρε ήταν ένα είδος χρονομέτρου, ένα ρολόι ουσιαστικά, που θα κρατούσε τον ακριβή χρόνο στη θάλασσα, κάτι που κανένα ρολόι εκείνη την εποχή δεν έκανε ούτε στη στεριά. Ενα τέτοιο ρολόι θα έδειχνε σταθερά τον χρόνο του λιμανιού αναχώρησης, χωρίς να επηρεάζεται από τις καιρικές συνθήκες πάνω στο πλοίο. Συγκρίνοντας τον χρόνο αυτό με τον τοπικό χρόνο του πλοίου τη δεδομένη στιγμή, μπορούσε να υπολογίσει κανείς το γεωγραφικό μήκος, και τελικά το ακριβές στίγμα του σκάφους. Αυτό συνέβη το 1735. Ακολουθούν 40 χρόνια επιστημονικής διαπάλης και αρκετές ακόμη σελίδες βιβλίου. Πάντως, η Ντάβα Σόμπελ, πρώην επιστημονική συνεργάτις των «New York Times», αποδεικνύεται εξίσου διαυγής στις μαθηματικές περιγραφές όσο και στα ναυάγια. Το βιβλίο της βρίσκεται σταθερά στους καταλόγους μπεστ σέλερ των «Times» και των «New York Times».
Τα ελληνικά της μετάφρασης είναι ρέοντα και αποδίδουν με επάρκεια τους μαθηματικούς και άλλους επιστημονικούς όρους.
