ΠΟΤΕ πρέπει να δημιουργηθεί το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, το ευρώ; Αμετακλήτως την 1η Ιανουαρίου 1999, σύμφωνα με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και τις αποφάσεις των τελευταίων συμβουλίων κορυφής. Στην ημερομηνία αυτή συμφωνούν και οι περισσότεροι οικονομολόγοι. Με βάση την υπόθεση αυτή δουλεύουν και οι πάντα νευρικές αγορές συναλλάγματος.
Γιατί τότε το ερώτημα αυτό δεν παύει να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας και, βεβαίως, της αντίστοιχης διαμάχης;
Ο λόγος είναι απλός: η ημερομηνία εισόδου σε ένα νέο νομισματικό σύστημα δεν είναι θέμα τυπικό. Ωστόσο, από τη στιγμή που προσδιορίστηκε με σαφή και επίσημο τρόπο, οποιαδήποτε καθυστέρηση κινδυνεύει να διαταράξει την εμπιστοσύνη εκείνων που αποφασίζουν σε ποιο νόμισμα θα κάνουν τις τοποθετήσεις των κεφαλαίων τους, να μεταστρέψει την «καλή διάθεση» των χρηματαγορών, να δώσει τροφή σε όσους και είναι πολλοί Ευρωπαίους αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα την κατάργηση των εθνικών νομισμάτων.
Ολοι οι παραπάνω πιστεύουν πως η αναβολή του ευρώ για ένα διάστημα μπορεί, πολύ απλά, να μεταβληθεί σε μια επ’ αόριστον μετάθεση. «Οποιος προσπαθεί να υποτιμήσει τις επιπτώσεις μιας καθυστέρησης, αναδαυλίζοντας έτσι τη συζήτηση περί αναβολής του ευρώ, ρίχνει νερό στον μύλο εκείνων που δεν το θέλουν», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Χανς – Ντίτριχ Γκένσερ, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας, προσωπικότητα με σημαντική επιρροή στα δημόσια πράγματα της χώρας αυτής.
Ο κ. Γκένσερ έκανε το σχόλιο αυτό επικρίνοντας τον πρόεδρο της γερμανικής κεντρικής τράπεζας κ. Χανς Τιτμάγερ. Οι περισσότεροι δημόσιοι παράγοντες υποψιάζονται ότι ο επικεφαλής της Μπούντεσμπανκ θα ήταν ευτυχής με την εγκατάλειψη του σχεδίου για τη νομισματική ένωση. Δεν πάει πολύς καιρός που ο πρώην καγκελάριος κ. Χέλμουτ Σμιτ τον είχε, με άρθρα του στον ευρωπαϊκό Τύπο, ανοιχτά κατηγορήσει όχι μόνο για την αντιαναπτυξιακή νομισματική πολιτική αλλά και για τις αντιευρωπαϊκές βαθύτερες πεποιθήσεις του.
Ο κ. Τιτμάγερ επιχείρησε να ανασκευάσει τις εντυπώσεις που δημιούργησε ένα απόσπασμα από συνέντευξή του στο «Die Woche». Οπως εξήγησε ο εκπρόσωπός του, όταν ο πρόεδρος έλεγε ότι δεν συμφωνεί με όσους «θεωρούν καταστροφική μια προσωρινή αναβολή του ευρώ», με κανέναν τρόπο δεν υποστήριζε την επ’ αόριστον καθυστέρηση.
Ελάχιστοι τον πίστεψαν. Είναι χαρακτηριστική η ανακοίνωση που εξέδωσε ο υπουργός Εξωτερικών Κλάους Κίνκελ, στην οποία επέμενε ότι «οποιαδήποτε καθυστέρηση του ευρώ θα σημάνει το τέλος του».
Το ίδιο πιστεύουν οι περισσότεροι στην Ευρώπη. Ακόμη και ο σοσιαλιστής γάλλος υπουργός Οικονομίας κ. Ντομινίκ Στρος – Καν επιμένει στην αυστηρή τήρηση του χρονοδιαγράμματος.
Η ουσία πίσω από τη διαμάχη αυτή δεν έχει αλλάξει. Το κρίσιμο θέμα είναι η ερμηνεία του κριτηρίου για το δημόσιο έλλειμμα. Μία από τις πέντε προϋποθέσεις, που πρέπει να πληροί κάθε χώρα που θέλει να συγκαταλέγεται μεταξύ των ιδρυτικών μελών της λέσχης του ευρώ, είναι το κρατικό της έλλειμμα για το 1997 να είναι μικρότερο από το 3% του εγχώριου προϊόντος της.
Σε συνδυασμό με τα προηγούμενα, το πρόβλημα του νέου νομίσματος, του ευρώ, προτού ακόμη γεννηθεί, οφείλεται σε ένα απλό γεγονός: οι μεγάλες χώρες δεν είναι σε θέση να πείσουν για την ικανότητά τους να «πιάσουν» τον στόχο του ελλείμματος. Το οποίο σημαίνει ότι τα οικονομικά των κρατών, που θα εγγυηθούν τη δύναμη του νέου νομίσματος και τη θέση του μεταξύ των άλλων μεγάλων νομισμάτων, θα ασκούν αρνητική πίεση στη διεθνή ισοτιμία του ευρώ.
Στη βάση των αναλύσεων αυτών το ευρώ κινδυνεύει να ξεκινήσει τη ζωή του ως ένα πιο μαλακό νόμισμα σε σύγκριση με το δολάριο, που θα είναι και ο ουσιαστικός ανταγωνιστής του. Κάτι τέτοιο θεωρείται απαράδεκτο από τους ανθρώπους της Μπούντεσμπανκ, και όχι μόνο. Η ανησυχία του κ. Τιτμάγερ εμφανίζεται λοιπόν δικαιολογημένη. Αν και οφείλει να εξηγήσει γιατί τους 10 τελευταίους μήνες το μάρκο διολισθαίνει έναντι του δολαρίου χωρίς να προκαλεί καμία ουσιαστική αντίδραση στην Μπούντεσμπανκ.
Πάντως, για τη δραχμή και το ευρωπαϊκό της μέλλον η καθυστέρηση στο λανσάρισμα του ευρώ δεν αποτελεί θετική εξέλιξη. Αν το ευρώ δεν δημιουργηθεί στην ώρα του, το ελληνικό νόμισμα θα χάσει την ευκαιρία να προσδέσει την ισοτιμία της, μέσω του νέου μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών, με ένα σημείο αναφοράς, έναν πυλώνα, τη σταθερότητα του οποίου θα εγγυώνται οι μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Επιπροσθέτως, η δραχμή θα υποφέρει από τον πραγματικό φόβο ότι, χωρίς τον στόχο ένταξης της δραχμής στον στενό πυρήνα του ευρώ, θα μεγαλώσουν οι πιέσεις προς την κυβέρνηση να χαλαρώσει την οικονομική της πολιτική και να εγκαταλείψει τον στόχο της οριστικής ένταξης στη νομισματική ένωση. Κάτι τέτοιο θα τροφοδοτούσε τα σενάρια, που ήδη κυκλοφορούν, για κάποιο συναλλαγματικό επεισόδιο, από το οποίο η αξιοπιστία της δραχμής θα βγει βαριά τραυματισμένη.
