Η γιορτή των… αγνώστων
Μία και μοναδική είναι η ευχή του Ζυλ Ζακόμπ, του μακροβιότερου διευθυντή του Φεστιβάλ των Καννών: να μη δοθεί και εφέτος (10-21 Μαΐου) ο Χρυσός Φοίνικας για τέταρτη συνεχή χρονιά σε «μικρή» ταινία. Διότι ο σοφός ασπρομάλλης αυτός γάλλος «διπλωμάτης» επιθυμεί να τερματίσει την καριέρα του με κάτι μεγάλο. Γι’ αυτόν τον λόγο τοποθέτησε στη θέση του προέδρου της Κριτικής Επιτροπής τον «δικό» του (και φυσικά Γάλλο) Λυκ Μπεσόν.
Πόσες όμως από τις ταινίες που διακοσμούν τη λίστα του διαγωνιστικού προγράμματος είναι «μεγάλες»; Εκ πρώτης όψεως… καμία! Ο κατάλογος των σκηνοθετών απαρτίζεται κυρίως από ονόματα που μόνο ένας περιορισμένος αριθμός θεατών γνωρίζει. Π.χ., Ιμ Κβον Ταέκ από τη Νότια Κορέα, Σαμίρα Μαχμαλμπάφ από το μακρινό Ιράν, Γιανγκ Γουέν από την Κίνα, Αρνό Ντεπλεσέν από τη Γαλλία, Αογιάμα Σίνζι από την Ιαπωνία, Αμος Κόλεκ από το Ισραήλ, Ρόι Αντερσον από τη Σουηδία, Τζέιμς Γκρέι από τις ΗΠΑ κ.ο.κ. Η λίστα είναι μακροσκελής και φθάνει ως τον Αμερικανό Νιλ Λαμπιούτ, τον Βραζιλιάνο Ρούι Γκουέρα, τον Αυστριακό Μίκαελ Χάνεκε, τον Ταϊβανέζο Εντουαρντ Γιανγκ και τον Γάλλο Ολιβιέ Ασαγιάζ! Εν τέλει τα μοναδικά ονόματα που «αναγνωρίζει» το κοινό της «κουλτούρας» είναι όλα κι όλα πέντε: οι αδελφοί Κοέν, ο Δανός Λαρς φον Τρίερ («Δαμάζοντας τα κύματα»), ο Αγγλος Κεν Λόουτς («Γη και ελευθερία») και οι δύο βετεράνοι Τζέιμς Αϊβορι και Ναγκίσα Οσίμα.
Φαινομενικά το μεγαλύτερο φεστιβάλ της υφηλίου παρουσιάζει συμπτώματα «εσωστρέφειας». Στην πραγματικότητα συμβαίνει κάτι χειρότερο: ενώ η παραγωγή «προϊόντων» ποπ κορν ανθεί, η δημιουργία καλλιτεχνικών έργων μαραζώνει. Τα τελευταία χρόνια ο κινηματογραφικός «χάρτης» άλλαξε δραματικά. Οι κινηματογραφίες των χωρών του «υπαρκτού σοσιαλισμού» κατεδαφίστηκαν. Η Ευρώπη ανθίσταται μόνο χάρη στη Γαλλία και στην Αγγλία (η Ιταλία εμφανίζεται από καιρού εις καιρόν ως διάττων αστήρ). Και το μοναδικό «κίνημα» κινηματογραφικής κουλτούρας έχει προέλθει από τη μικροσκοπική Δανία, το Dogma του Λαρς φον Τρίερ. Τι μένει; Η καλλιτεχνική «πρόταση» των ΗΠΑ (Κοέν, Γκρέι, Λαμπιούτ, Κόλεκ) και η απύθμενη δεξαμενή της Ασίας (Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Κίνα, Χονγκ Κονγκ, Ταϊβάν).
Η κλειστή πόρτα του Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ
Πέρυσι όταν ο Καναδός Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ βράβευε τη μικροσκοπική «Ροζέτα» των βέλγων αδελφών Νταρντέν, ο Ζυλ Ζακόμπ τράβαγε τα μαλλιά του. Ενα μεγάλο φεστιβάλ δικαιώνει τη φήμη του όταν βραβεύει «μεγάλες» ταινίες. Η «Ροζέτα» ήταν η κατάλληλη ταινία για το Μεγάλο Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής. Ο Ζακόμπ ήλπιζε να βραβευτεί η ταινία του Πέδρο Αλμοδόβαρ «Ολα για τη μητέρα μου», που θα έκανε καριέρα και στα ταμεία. Η πόρτα του Κρόνενμπεργκ όμως έμεινε κλειστή καθ’ όλη τη διάρκεια του φεστιβάλ!
Το φλερτ του Φοίνικα με ταινίες μικρού, σχεδόν «αόρατου» βεληνεκούς (στα ταμεία) άρχισε το 1997, με τον εορτασμό των 50 χρόνων των Καννών. Εκείνη τη χρονιά ο Ζακόμπ είχε τη φαεινή ιδέα να αναθέσει το τιμόνι της προεδρίας της Κριτικής Επιτροπής στην Ιζαμπέλ Αντζανί. Αποτέλεσμα; Η διάσημη σταρ του γαλλικού σινεμά δεν «είχε άποψη» και φυσικά δεν διέθετε καμία από τις ικανότητες και τα χαρίσματα που απαιτούσε ο ρόλος της. Για πρώτη φορά στην ιστορία του θεσμού τα μέλη και όχι ο πρόεδρος της Επιτροπής «ρύθμιζαν» τις κατευθύνσεις. Και όταν η Ιζαμπέλ εκφώνησε το αποτέλεσμα, η αίθουσα «ξεφούσκωσε». Ο Χρυσός Φοίνικας απονεμήθηκε (εξ ημισείας) στον Ιρανό Αμπάς Κιαροστάμι για τη «Γεύση από κεράσι» και στο «Χέλι» του Ιάπωνα Σοέι Ιμαμούρα!
Εναν χρόνο αργότερα (1998) ακολουθεί η βράβευση της «Αιωνιότητας» του Θόδωρου Αγγελόπουλου από τον πρόεδρο της Κριτικής Επιτροπής Μάρτιν Σκορσέζε. Μια βράβευση που προκάλεσε χαρά και αγαλλίαση στην Ελλάδα αλλά δεν άλλαξε τα δεδομένα για τις Κάννες.
Κάννες εναντίον Χόλιγουντ
Ο δεύτερος και μεγάλος αντίπαλος του Ζυλ Ζακόμπ, εκτός από τον απρόβλεπτο παράγοντα του προέδρου της Κριτικής Επιτροπής, είναι το οργανωμένο Χόλιγουντ. Οι Γάλλοι έχουν αναλάβει υπό την προστασία τους τη διεθνή κινηματογραφική κουλτούρα. Ετσι ο κινηματογράφος είναι μοιρασμένος στα δύο: το Χόλιγουντ με το… «Matrix» (φέρ’ ειπείν) και η Γαλλία με τον υπόλοιπο κόσμο· οι Αμερικανοί με τις show business και οι Γάλλοι με την κουλτούρα. Αυτή η αναμέτρηση μοιάζει να είναι άνιση, αλλά στο βάθος δεν είναι. Το παράλληλο κύκλωμα ταινιών τέχνης αποφέρει (αναλογικά με τα επενδυόμενα κεφάλαια) αρκετά, ίσως και περισσότερα από αυτά που εισπράττει το Χόλιγουντ.
Χαρακτηριστικό είναι ότι το ένα τρίτο των ταινιών που εφέτος λαμβάνουν μέρος στο διαγωνιστικό πρόγραμμα είναι γαλλικής συμπαραγωγής! Η τελευταία ταινία του Αυστριακού Μίκαελ Χάνεκε «Αγνωστος κώδικας» έγινε με γαλλικά φράγκα. Γαλλικά κεφάλαια περιέχονται και στις παραγωγές του Δανού Λαρς φον Τρίερ, του Ιάπωνα Αογιάνα Σίνζι, του Αμερικανού Αμος Κόλεκ («Η ιστορία της Σου»), του επίσης Αμερικανού Τζέιμς Αϊβορι, του Ισραηλινού Αμος Γκιτάι, του Ρώσου Πάβελ Λουγκίν και του Σουηδού Ρόι Αντερσον.
Τα φαβορί στα χαρτιά φυσικά είναι οι πιο γνωστοί μεταξύ των αγνώστων: Κοέν, Χάνεκε, Λαρς φον Τρίερ, Κεν Λόουτς. Μια δεύτερη «ομάδα» απαρτίζεται από τους πολυπληθείς Ασιάτες (που συνήθως διεκδικούν το Μεγάλο Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής). Η τρίτη ομάδα αποτελείται από τους «αμιγώς» Γάλλους Ολιβιέ Ασαγιάς – Ντομινίκ Μολ – Αρνό Ντεπλεσέν, οι οποίοι συνήθως καταλήγουν να διεκδικούν τα «μικρά» βραβεία. Και φυσικά υπάρχει η τέταρτη, η «αόρατη» και άκρως επικίνδυνη «ομάδα» των αουτσάιντερ που την τελευταία στιγμή μπορεί να κάνουν τη ζημιά. Προς το παρόν ουδείς πλην του Ζακόμπ και της «αυλής» του γνωρίζει τους ακριβείς τίτλους των ταινιών που την αποτελούν. Ο οποιοσδήποτε «μικρός», από τον Αμερικανό Τζέιμς Γκρέι (που στο παρελθόν είχε σκηνοθετήσει τη στέρεη δραματική ταινία «Η μικρή Οδησσός») ως ακόμη και τον «συνταξιούχο» Ναγκίσα Οσίμα, μπορεί να κάνει την έκπληξη. Μακάρι!
Εννέα ονόματα, υπό την προεδρία του Λυκ Μπεσόν, αποτελούν την Κριτική Επιτροπή που θα απονείμει τον Χρυσό Φοίνικα την Κυριακή 21 Μαΐου: Τζόναθαν Ντέμι, Μάριο Μαρτόνε (σκηνοθέτες), Τζέρεμι Αϊρονς, Αϊτάνα Σάντσεζ, Κριστίν Σκοτ Τόμας, Μπάρμπαρα Σούκοβα (ηθοποιοί) και Πατρίκ Μοντιανό, Αρουντάτι Ρόι (συγγραφείς).
Η έναρξη (στις 10 Μαΐου) θα γίνει με την ταινία του Ρόλαντ Τζόφι «Vatel» και η αυλαία (στις 21 Μαΐου) θα πέσει με το «Stardom» του Γαλλοκαναδού Ντενίς Αρκάντ (αμφότερες εκτός συναγωνισμού).
Οι υποψήφιοι του Χρυσού Φοίνικα
Σαμίρα Μαχμαλμπάφ: «Ο μαυροπίνακας» (Ιράν – Ιαπωνία – Ιταλία)
Κεν Λόουτς: «Ψωμί και ρόδα» (Αγγλία)
Ιμ Κβον Τάεκ: «Chunhyang» (Νότια Κορέα)
Μίκαελ Χάνεκε: «Αγνωστος κώδικας» (Γαλλία)
Λαρς φον Τρίερ: «Χορεύτρια τη νύχτα» (Δανία – Γερμανία – Ολλανδία – Γαλλία)
Ολιβιέ Ασαγιάς: «Μοιραία αισθήματα» (Γαλλία)
Γιανγκ Γουέν: «Στη διάρκεια αυτού του πολέμου» (Κίνα)
Αρνό Ντεπλεσέν: «Εσθήρ Χαν» (Γαλλία)
Ρούι Γκουέρα: «Estorvo» (Βραζιλία – Πορτογαλία – Κούβα)
Αογιάμα Σίνζι: «Εύρηκα» (Ιαπωνία – Γαλλία)
Λιβ Ούλμαν: «Χωρίς πίστη» (Σουηδία)
Αμος Κόλεκ: «Γυναίκες φαστ-φουντ» (Γαλλία – Γερμανία – Ιταλία)
Ναγκίσα Οσίμα: «Ταμπού» (Ιαπωνία)
Τζέιμς Αϊβορι: «The golden bowl» (ΗΠΑ – Γαλλία)
Ντομινίκ Μολ: «Χάρι, ο φίλος μου» (Γαλλία)
Γουόνγκ Καρ Βάι: «Διάθεση αγάπης» (Χονγκ Κονγκ)
Αμος Γκιτάι: «Kippur» (Ισραήλ – Γαλλία – Ιταλία)
Πάβελ Λουγκίν: «La Noce» (Ρωσία – Γαλλία – Γερμανία)
Νιλ Λαμπιούτ: «Νοσοκόμα Μπέτι» (ΗΠΑ)
Τζόελ Κοέν: «Ο brother, where Art Thou?» (ΗΠΑ)
Εντουαρντ Γιανγκ: «Και ένα και δύο» (Ιαπωνία – Ταϊβάν)
Ρόι Αντερσον: «Τραγούδια του 2ου ορόφου» (Σουηδία – Γαλλία)
Τζέιμς Γκρέι: «The Yards» (ΗΠΑ)
