Το αδιέξοδο του Ντόναλντ Τραμπ στη Μέση Ανατολή μπορεί να έχει μια μακρινή παράπλευρη απώλεια στην περίπτωση της Κούβας ως διεξόδου για την ανάγκη ενός στρατιωτικού τροπαίου πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Ο αμερικανικός αποκλεισμός από την 29η Ιανουαρίου προστέθηκε στο εμπάργκο του 1962 με αποτέλεσμα έλλειμμα ενεργειακών πόρων και φαρμάκων. Τα νοσοκομεία δυσλειτουργούν χωρίς σταθερό ηλεκτρικό ρεύμα και επάρκεια φαρμάκων πρώτης ανάγκης, με συνέπεια την εξάπλωση επιδημιών.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, 96.000 χειρουργικές επεμβάσεις και χιλιάδες εμβολιασμοί παιδιών έχουν καθυστερήσει λόγω του αποκλεισμού. Έντονες είναι οι ελλείψεις σε φάρμακα για διαβήτη, υπέρταση, παθήσεις θυρεοειδούς. Η απαγγελία κατηγοριών εναντίον του Ραούλ Κάστρο, για κατάρριψη δύο αεροπλάνων με τέσσερις νεκρούς το 1996, είναι ενδεικτική της πίεσης. Μια αλλαγή καθεστώτος στην Κούβα ταιριάζει με το δόγμα «Ντονρόε» για την κυριαρχία των ΗΠΑ στην αμερικανική ήπειρο.
Καθηγητές σε ρόλο καθαριστή
Πώς αντιμετωπίζουν οι Κουβανοί τον αποκλεισμό; Ο Τάκης Πολίτης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και προσκεκλημένος καθηγητής στο Universidad Central «Marta Abreu» de Las Villas στη Σάντα Κλάρα, αναπτύσσει στο «Βήμα» τηλεφωνικά από την Κούβα την κατάσταση που επικρατεί: «Μετά τον αποκλεισμό του Ιανουαρίου, προτεραιότητα είναι να αντεπεξέλθει η χώρα στις ενεργειακές απαιτήσεις. Επιχειρείται κάλυψη των αναγκών με κουβανικό αργό πετρέλαιο και φωτοβολταϊκά. Για τα τελευταία υπάρχει ενίσχυση από την Κίνα. Όλα αυτά φτάνουν για ένα μικρό ποσοστό των αναγκών. Από τον Ιανουάριο έχει φτάσει μόνο ένα πετρελαιοφόρο στην Κούβα, ρωσικό, στις 30 Μαρτίου. Ως προς την ανθρωπιστική βοήθεια, συνδράμει το Μεξικό με την έκτη αποστολή τροφίμων και φαρμάκων να έχει φτάσει πριν από δύο εβδομάδες, ενώ αυτή την εβδομάδα έφτασε κινεζικό πλοίο με 16.000 τόνους ρύζι. Οι ΗΠΑ, ωστόσο, έχουν παγώσει την προμήθεια πετρελαίου από το Μεξικό.
Το οξύ ενεργειακό πρόβλημα έχει πολλές αρνητικές συνέπειες. Τα πανεπιστήμια υιοθέτησαν την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, καταργήθηκαν δρομολόγια υπεραστικών λεωφορείων ενώ κάποιες υπηρεσίες δε λειτουργούν. Εργαζόμενοι δεν μπορούν να μεταβούν στην εργασία τους επειδή πολλές τοπικές συγκοινωνίες έχουν αναστείλει τη λειτουργία τους.
Όμως η μακροχρόνια πίεση δημιουργεί και επινοητικότητα. Επίσης, οι Κουβανοί έχουν ανεπτυγμένη συλλογική συνείδηση. Η αλληλεγγύη είναι εμφανής στην καθημερινή ζωή. Λ.χ. επειδή στο νοσοκομείο της Σάντα Κλάρα οι καθαριστές δεν μπορούν να μετακινηθούν – και για αυτό έχουν αναλάβει άλλες εθελοντικές εργασίες στον τόπο διαμονής τους –, εργαζόμενοι σε άλλους φορείς ανέλαβαν εθελοντικά το έργο. Καθηγητές από τη σχολή μου πάμε στο νοσοκομείο για να το καθαρίσουμε κάθε τρίτη Δευτέρα. Άλλες μέρες πάνε άλλοι συνάδελφοι από άλλες σχολές. Παρόμοιες πρακτικές είναι αδιανόητες στον δυτικό κόσμο. Στην Κούβα ένας πρύτανης πανεπιστημίου μπορεί μια μέρα να είναι καθαριστής στο νοσοκομείο ή μια άλλη να εργάζεται στα χωράφια με γλυκοπατάτες, χωρίς καμία έπαρση ότι εγώ είμαι καθηγητής πανεπιστημίου και δεν μπορώ να κάνω τέτοιες δουλειές.
Λόγω των πολύωρων διακοπών ρεύματος πολλοί Κουβανοί, ειδικά στην επαρχία, μαγειρεύουν με ξύλα. Βάζουν φωτιά από ξύλα στον δρόμο και με μια κατσαρόλα μαγειρεύουν συλλογικά για τις οικογένειες στη γειτονιά. Οι διακοπές ρεύματος είναι καθημερινές και πολύωρες, οι άνθρωποι κάθονται στον δρόμο μπροστά στις πόρτες των σπιτιών, συζητάνε, τραγουδάνε, χορεύουν και μοιράζονται ό,τι έχει ο καθένας».
Χάσμα γενεών και βιωμάτων
Πώς αντιδρούν, όμως, οι νέοι; Ο κ. Πολίτης εξηγεί στο «Βήμα»: «Ένα όχι ευκαταφρόνητο μέρος της νεολαίας δεν έχει την ίδια θέρμη υποστήριξης της επανάστασης όπως οι παλαιότερες γενεές. Η επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης λειτουργεί αρνητικά. Πιστεύω ότι ενώ η επιστημονική γνώση μεταφέρεται από γενεά σε γενεά, η κοινωνική γνώση είναι δύσκολο να μεταφερθεί, ακριβώς επειδή είναι κατά βάση βιωματική. Ένα κομμάτι της νεολαίας αλληθωρίζει προς τον δυτικό τρόπο ζωής και δεν έχει καθαρή εικόνα για τα αίτια των δυσκολιών της καθημερινότητάς του. Από την άλλη, οι άνω 40 ετών στη συντριπτική τους πλειονότητα υπερασπίζονται το πολιτικό σύστημα της χώρας, ακόμη κι αν ασκούν κριτική σε κυβερνητικές αποφάσεις. Η υπεράσπιση της πατρίδας ενάντια σε ξένη επέμβαση ενοποιεί εδώ τους ανθρώπους. Μετά την επισημοποίηση των αμερικανικών κατηγοριών κατά του Ραούλ Κάστρο, αυτό γίνεται ακόμα πιο εμφανές. Το συντριπτικό ποσοστό της κοινωνίας δε θέλει εξωτερική επέμβαση, αυτοί που λένε “μακάρι να έρθει ο Τραμπ” είναι μετρημένοι στα δάχτυλα».
Τη στιγμή εκείνη κόβεται το ρεύμα και ο κ. Πολίτης αναγκάζεται να ολοκληρώσει εσπευσμένα την επικοινωνία μας όσο λειτουργεί το τηλέφωνο: «Ο Φιντέλ Κάστρο εξηγούσε στην κρατική τηλεόραση κάθε απόγευμα τι κάνει η κυβέρνηση, τι προγράμματα τρέχουν όλα τα υπουργεία, σε όλες τις περιοχές της Κούβας. Αυτό δεν γίνεται πλέον σήμερα και αποτελεί βασικό κοινωνικό παράπονο. Αλλά κανείς πρόεδρος της χώρας δεν θα μπορούσε να σταθεί στο ίδιο πολιτικό ύψος με αυτό μιας προσωπικότητας όπως ο Φιντέλ Κάστρο».
