Πάντα με εντυπωσίαζε η ικανότητα που είχαν τα πεθερικά μου να πιάνουν κουβέντα με εντελώς αγνώστους, οποιαδήποτε στιγμή και σχεδόν οπουδήποτε. Δεν θα ξεχάσω εκείνη τη φορά σε μια κυλιόμενη σκάλα, καθώς κατεβαίναμε στο ισόγειο ενός ξενοδοχείου στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης. Πριν καν φτάσουμε στο τέλος της σκάλας, η πεθερά μου είχε πιάσει συζήτηση με ένα άτομο στη διπλανή κυλιόμενη που ανέβαινε – μια συζήτηση που ξεκίνησε στο σημείο όπου διασταυρώθηκαν – με αφορμή το κολεγιακό φούτερ που φορούσε ο άγνωστος. Θυμάμαι πόσο ζωντάνεψε το πρόσωπό της και πόση εκφραστικότητα απέκτησε κατά τη διάρκεια αυτής της σύντομης επαφής.
Ατυχείς διαφημίσεις
Κι όμως, η εικόνα των ηλικιωμένων που πιάνουν κουβέντα με αγνώστους συχνά γίνεται αντικείμενο χλευασμού, όπως για παράδειγμα σε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στις διαφημίσεις της ασφαλιστικής Progressive, οι οποίες δείχνουν ενοχλητικούς millennials να πιάνουν κουβέντα με παντελώς αγνώστους, προκαλώντας τον τρόμο του Dr Rick, ενός φανταστικού life coach. Η ατάκα του διαφημιστικού είναι: «Η Progressive δεν μπορεί να σας αποτρέψει από το να γίνετε οι γονείς σας, αλλά μπορούμε να σας εξοικονομήσουμε χρήματα».
Πλέον, είμαι κι εγώ ένα από τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας που σατιρίζουν με τρόπο αυτές οι διαφημίσεις. Καταλαβαίνω το χιούμορ τους, αλλά διαφωνώ με το μήνυμά τους. Παραβλέπουν αυτό που οι άνθρωποι της ηλικίας μου γνωρίζουν καλά: με το πέρασμα του χρόνου, χάνουμε πολλές από τις επαφές που κάποτε έδιναν ενέργεια στον νεότερο εαυτό μας. Στη δική μου περίπτωση, γείτονες και φίλοι έχουν μετακομίσει, τα ενήλικα παιδιά μου και τα παιδιά τους ζουν πια σε άλλη πόλη και έχω χαθεί με τα περισσότερα πρόσωπα που σχετιζόμουν επί δεκαετίες στον εργασιακό μου χώρο.
Μου λείπει ο κοινωνικός ιστός που κάποτε με περιέβαλλε, εκείνο το βουητό των ανθρώπων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, που το ακούμε όταν βγαίνουμε στον έξω κόσμο. Το να μιλάω σε αγνώστους είναι ένας τρόπος να μένω μέσα στη συζήτηση.
Ενα ακόμη όφελος από αυτές οι αυθόρμητες συζητήσεις είναι η στιγμιαία ζεστασιά που νιώθεις απλώς και μόνο επειδή δεν περνάς απαρατήρητος. Σε μια κοινωνία τόσο επικεντρωμένη στους νέους, κάποιες φορές νιώθω περιθωριοποιημένη, παραγκωνισμένη. Η επαφή με τους άλλους, έστω και με καθημερινές περιστασιακές αφορμές, είναι ένας τρόπος να αποκρούσω αυτά τα δυσάρεστα συναισθήματα.
Στο σουπερμάρκετ και στη λαϊκή
Οι αλληλεπιδράσεις αυτές – η δική μου εκδοχή της «εκπαίδευσης ενηλίκων» – μου προσφέρουν επίσης ιδέες και χρήσιμες πληροφορίες που πιθανότατα θα έχανα αν περιοριζόμουν σε πιο τυπικές μορφές επικοινωνίας. Για παράδειγμα, έμαθα από μια γυναίκα στην ουρά του σουπερμάρκετ έναν άλλο τρόπο για να μην κλαίω όταν καθαρίζω κρεμμύδια (να τα βάζω πρώτα στην κατάψυξη για λίγα λεπτά). Πιάνοντας κουβέντα με μια άγνωστη σε μια λαϊκή αγορά, έμαθα για ένα νέο αθλητικό παπούτσι που μόλις είχε λανσάρει η εταιρεία της κόρης της. Υστερα από μια σύντομη συζήτηση με μια άλλη γυναίκα στην τοπική βιβλιοθήκη, αποφάσισα να γίνω μέλος του μη κερδοσκοπικού οργανισμού που είχε ιδρύσει.
Ενα πρόσφατο αυθόρμητο σχόλιο σε έναν άγνωστο που συνάντησα στο γυμναστήριο της γειτονιάς μου μού άνοιξε τα μάτια και με βοήθησε να καταλάβω πώς κάποιος με ριζικά διαφορετικές πολιτικές απόψεις από τις δικές μου μπορεί να έχει λογικά επιχειρήματα για τις απόψεις του. Εκτοτε έχουμε γίνει φίλοι, αν και συνήθως αποφεύγουμε να μιλάμε για πολιτική, με την πόλωση που επικρατεί πλέον γύρω μας.
Είναι καθησυχαστικό να ξέρω ότι μπορώ ακόμα να βρω κοινά σημεία επαφής σχεδόν με όλους τους ανθρώπους.
Και ενώ πολλές από τις δραστηριότητές μου, τώρα που είμαι συνταξιούχος, απαιτούν προγραμματισμό και συντονισμό με άλλους, η επαφή με αγνώστους δεν είναι κάτι που χρειάζεται να έχει οργανωθεί εκ των προτέρων.
Οταν εργαζόμουν ως δημοσιογράφος, πληρωνόμουν για να έχω περιέργεια για τους ανθρώπους με τους οποίους έκανα συνεντεύξεις. Εξακολουθώ να νιώθω αυτή την περιέργεια, αλλά πλέον αυτές οι αλληλεπιδράσεις δεν καθορίζονται από τη δουλειά μου. Είναι αυθόρμητες και απρόβλεπτες.
Το ρίσκο – αν θεωρήσουμε ότι υπάρχει κάποιο ρίσκο – είναι να φανώ ανόητη στους δικούς μου ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών μου, ή να τους φέρω σε δύσκολη θέση όταν βγαίνουμε μαζί έξω. Η χαρά της επαφής, ωστόσο, είναι πιο δυνατή. Δεν δίνω σημασία στα στραβοκοιτάγματα ή στους αναστεναγμούς ανυπομονησίας που κάποτε ίσως θα με σταματούσαν. Δεν ανησυχώ πια για το πώς θα με κρίνουν οι άλλοι για κάτι τόσο σχετικά ασήμαντο όσο αυτή η συνήθεια να μιλάω με αγνώστους. Στο κάτω-κάτω, δεν ψάχνω για φιλίες (αν και έχει συμβεί κι αυτό) – οι περισσότερες από αυτές τις επαφές είναι με άτομα που δεν θα ξαναδώ ποτέ στη ζωή μου. Ούτε νιώθω το βάρος που συχνά νιώθουν οι νέοι όταν ξεκινούν συζητήσεις με σχετικά άγνωστα άτομα στο Διαδίκτυο ή από κοντά, επειδή αναζητούν να δικτυωθούν, να γνωρίσουν κάποιον ή να ζητήσουν συμβουλές.
Το σινιάλο: ένα βλέμμα, ένα χαμόγελο
Ομολογουμένως, χρειάζεται λίγη κρίση για να αποφασίσεις με ποιον θα πιάσεις κουβέντα, ειδικά στις μέρες μας. Σε γενικές γραμμές, είμαι πιο προσεκτική τώρα με τους αγνώστους από ό,τι ήμουν σε μικρότερη ηλικία. Ωστόσο, μετά από δεκαετίες αλληλεπίδρασης με άλλους ανθρώπους, εμπιστεύομαι το ένστικτό μου ότι δεν θα ξεπεράσω τα όρια και ότι ξέρω πότε να κάθομαι στα αβγά μου όταν η άλλη πλευρά δεν δείχνει δεκτική. Το σινιάλο για να κάνω την κίνηση μπορεί να είναι ένα αμοιβαίο χαμόγελο με έναν άγνωστο καθώς ψάχνουμε στο ίδιο ράφι ενός βιβλιοπωλείου ή η ανταλλαγή ενός απογοητευμένου βλέμματος με έναν συνεπιβάτη όταν ακούμε ότι το τρένο μας θα έχει ακόμα μισή ώρα καθυστέρηση.
Εχω όντως γίνει, λοιπόν, σαν την πεθερά μου. Αν ζούσε, θα της έδινα συγχαρητήρια για την ατρόμητη κοινωνικότητά της και την ικανότητά της να βρίσκει χαρά στις πιο φευγαλέες συναντήσεις.
