Ο Λουκ Μίτσελ έχει ήδη ζήσει δύο ριζικές τεχνολογικές ανατροπές στην καριέρα του: πρώτα την έλευση της ηλεκτρονικής σελιδοποίησης στη δεκαετία του ’80 και αργότερα την έλευση των διαδικτυακών εκδόσεων. Και τώρα η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ)… Ε, «φθάνει πια».
Ετσι, όταν ο εργοδότης του, το Αντικαρκινικό Ινστιτούτο Dana-Farber, έκανε πέρυσι μια προσφορά εθελούσιας αποχώρησης σε ορισμένους υπαλλήλους, ο 68χρονος υπεύθυνος στρατηγικής για την παραγωγή περιεχομένου αποφάσισε να επισπεύσει τη συνταξιοδότησή του. Προηγουμένως σκεφτόταν να εργαστεί ένα-δυο χρόνια ακόμα. «Ο χρόνος και η ενέργεια που πρέπει να αφιερώσεις για να μάθεις ένα εντελώς νέο λεξιλόγιο και ένα εντελώς νέο σύνολο δεξιοτήτων δεν άξιζαν τον κόπο» λέει.
Δεν σημαίνει ότι γυρίζει την πλάτη του στην τεχνητή νοημοσύνη – μάλιστα, μαθαίνει ισπανικά με τη βοήθεια του Claude της Anthropic. Ομως, σε αυτή τη φάση της ζωής του δεν έχει καμία διάθεση να υπομείνει όλες τις ανατροπές που η νέα τεχνολογία υπόσχεται να φέρει στην εργασία. «Θέλω απλώς να τη χρησιμοποιώ για τους δικούς μου σκοπούς και όχι για τους σκοπούς κάποιου άλλου» σημειώνει.
«Δεν έχω ιδέα πώς να το κάνω αυτό και δεν με ενδιαφέρει να χρησιμοποιήσω την τεχνητή νοημοσύνη για να γράψει οτιδήποτε για εμένα» λέει η 60χρονη Τζένιφερ Κερνς
Τι δείχνουν τα στοιχεία
Το ποσοστό των Αμερικανών άνω των 55 ετών στο σύνολο του εργατικού δυναμικού επί δεκαετίες αυξανόταν, ενώ στη δεκαετία του 2010 κυμαινόταν γύρω στο 40%. Πλέον έχει υποχωρήσει στο 37,2% – στο χαμηλότερο επίπεδο εδώ και 20 χρόνια τουλάχιστον. Μία από τις αιτίες αυτής της υποχώρησης είναι το οικονομικό «μαξιλάρι» που προσφέρουν η αύξηση της αξίας των ακινήτων και οι αποδόσεις του χρηματιστηρίου, όπως αναφέρουν οικονομολόγοι και σύμβουλοι συνταξιοδότησης.
Ωστόσο, για ορισμένους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας τα χρήματα είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Λένε ότι δεν θέλουν να περάσουν τα τελευταία χρόνια της καριέρας τους μέσα στην αναστάτωση που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη, η οποία έχει φέρει νέα εργαλεία, νέες απαιτήσεις και μεγάλη αβεβαιότητα.
Πολλοί συνταξιοδοτούνται όταν ανατρέπονται ταυτόχρονα πολλά από τα βασικά στοιχεία της επαγγελματικής τους ζωής, λέει ο Ρόμπερτ Λόρα, συνιδρυτής της Ενωσης Συμβούλων Συνταξιοδότησης και ειδικός στην ψυχολογία της συνταξιοδότησης. «Ισως η αυτονομία τους να αμφισβητείται ή να αλλάζει, οι φίλοι τους να φεύγουν από τον χώρο εργασίας ή οι ίδιοι να διαφωνούν με την κατεύθυνση της εταιρείας» σημειώνει. «Οταν εμφανίζονται δύο ή τρία από αυτά τα στοιχεία, τότε κάποιοι αρχίζουν να επιλέγουν την έξοδο. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πολύ σημαντικός παράγοντας» προσθέτει. «Διαταράσσει την αυτονομία τους, την επαγγελματική τους ταυτότητα».
Ο Μίτσελ, του οποίου η δουλειά ήταν να επιβλέπει και να καταστρώνει τη στρατηγική για την παραγωγή διαδικτυακού περιεχομένου, έχει ξαναβρεθεί σε αυτή τη θέση. Οταν εμφανίστηκε η ηλεκτρονική σελιδοποίηση στη δεκαετία του ’80, ως γραφίστας χρησιμοποιούσε τρίγωνα και κόλλα. Μετά, η άφιξη του Ιντερνετ τα άλλαξε ξανά όλα. Και οι δύο αυτές εξελίξεις απαιτούσαν νέες δεξιότητες και ο Μίτσελ έπαιρνε ενέργεια από την πρόκληση της μάθησης πλάι σε συναδέλφους και συνεργάτες.
«Αδειασαν οι μπαταρίες»
Αυτή τη φορά, όμως, η αίσθηση ήταν διαφορετική. «Η μπαταρία μου δεν κρατάει όσο παλιά» λέει. Τώρα προτιμά να ξοδεύει την ενέργειά του κάνοντας εθελοντισμό, τέχνη, πηγαίνοντας στην όπερα και προεδρεύοντας στο τοπικό Συμβούλιο Τρίτης Ηλικίας στο North Andover της Μασαχουσέτης, όπου ζει. Σε μια έρευνα της AARP, η οποία πραγματοποιήθηκε το περασμένο καλοκαίρι σε 5.000 άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω, το 25% όσων σχεδίαζαν να συνταξιοδοτηθούν νωρίτερα από το αναμενόμενο ανέφερε ως αιτίες αποχώρησης το εργασιακό άγχος και την επαγγελματική εξουθένωση. Περίπου οι μισοί από τους ήδη συνταξιούχους δήλωσαν ότι είχαν εγκαταλείψει την εργασία τους – τουλάχιστον εν μέρει – επειδή είχαν την οικονομική δυνατότητα.
Σε γενικές γραμμές, όπως δείχνουν οι έρευνες, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία Αμερικανοί είναι λιγότερο πιθανό να χρησιμοποιήσουν τεχνητή νοημοσύνη σε σχέση με τους νεότερους συναδέλφους τους. Περίπου το 30% των ατόμων ηλικίας 30 έως 49 ετών δήλωσαν ότι χρησιμοποιούν το ChatGPT στη δουλειά τους – ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τους άνω των 50 ετών, σύμφωνα με την έρευνα που διενήργησε το Pew Research Center το 2025 σε περισσότερους από 5.000 ενηλίκους.
Εξάλλου, οι baby boomers και τα μέλη της Γενιάς X αισθάνθηκαν τη μεγαλύτερη πτώση στην αυτοπεποίθησή τους με τη χρήση τεχνολογίας τεχνητής νοημοσύνης, σύμφωνα με έρευνα της ManpowerGroup σε περισσότερους από 13.900 εργαζομένους σε 19 χώρες.
«Ως εργοδότες δεν τα πάμε και πολύ καλά με το να δείχνουμε [στους μεγαλύτερους εργαζομένους] ότι “εκτιμούμε τις δεξιότητες που ήδη έχετε τόσο πολύ που θέλουμε να επενδύσουμε σε εσάς για να σας βοηθήσουμε να κάνετε τη δουλειά σας καλύτερα”» λέει η Μπέκι Φράνκιεβιτς, επικεφαλής στρατηγικής της ManpowerGroup.
«Είναι προσβλητικό»
Οι ενδοιασμοί της Τζένιφερ Κερνς σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη συνέβαλαν στην αποχώρησή της τον περασμένο μήνα από το GitHub, όπου η 60χρονη εργαζόταν ως διευθύντρια προγραμμάτων. Προερχόμενη από οικογένεια καλλιτεχνών, θεωρεί προσβλητικό το γεγονός ότι τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης εκπαιδεύονται βασιζόμενα σε ανθρώπινες δημιουργίες για τις οποίες οι δημιουργοί δεν εισπράττουν πνευματικά διακαιώματα. Επιπλέον, ανησυχεί για τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην ικανότητα των ανθρώπων να επιδεικνύουν κριτική σκέψη. Γι’ αυτό απογοητεύτηκε όταν ο εργοδότης της, το GitHub, μια υπηρεσία φιλοξενίας έργων λογισμικού ιδιοκτησίας Microsoft, άρχισε να επενδύει σημαντικά ποσά σε προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης και να περιμένει από τους υπαλλήλους να ενσωματώσουν την τεχνητή νοημοσύνη στο μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς τους. Σε έρευνες ικανοποίησης του προσωπικού, η εταιρεία είχε αρχίσει να τους ζητεί να βαθμολογήσουν την εκ μέρους τους χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε κλίμακα από το 1 έως το 5. Οταν έφθανε η ώρα να γράψει αναφορές και αξιολογήσεις, οι συνάδελφοί της της πρότειναν να χρησιμοποιήσει το ChatGPT. «Εγώ αντιδρούσα λέγοντας: “Δεν έχω ιδέα πώς να το κάνω αυτό και δεν με ενδιαφέρει να χρησιμοποιήσω την τεχνητή νοημοσύνη για να γράψει οτιδήποτε για εμένα”» λέει.
Θα ήταν πιο συνετό να εξακολουθήσει να εργάζεται μέχρι να φθάσει στο όριο ηλικίας όπου θα δικαιούνταν ασφάλιση μέσω του Medicare, του κρατικού προγράμματος υγειονομικής περίθαλψης, παραδέχεται η ίδια. Οταν όμως τα παιδιά της ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους και ωρίμασε το δικαίωμά της σε κάποιες εταιρικές μετοχές, έκανε τους υπολογισμούς της και είδε ότι οι αριθμοί τής έβγαιναν και μπορούσε να αποχωρήσει.
Η πρώτη της κίνηση ως μη εργαζόμενη: πήγε μόνη της ταξίδι στη Σκωτία, όπου παρακολούθησε ένα εργαστήριο μανταρίσματος και έμαθε πώς να επισκευάζει πουλόβερ. «Το ακριβώς αντίθετο της τεχνητής νοημοσύνης» σημειώνει.
Η στάση των εργοδοτών
Οι εργοδότες, που ήδη δέχονται πιέσεις για μειώσεις προσωπικού – όπως στον κλάδο της τεχνολογίας – μπορεί να βλέπουν με καλό μάτι ορισμένες από αυτές τις συνταξιοδοτήσεις, λέει ο Γκαντ Λέβανον, επικεφαλής οικονομολόγος στο Ινστιτούτο Burning Glass, το οποίο μελετά δεδομένα της αγοράς εργασίας. «Οσο περισσότερες είναι οι συνταξιοδοτήσεις τόσο λιγότερες απολύσεις θα χρειαστεί να κάνουν» εξηγεί.
Ακόμα και ορισμένοι από τους πιο καταρτισμένους χρήστες τεχνολογίας διστάζουν να παραμείνουν στις δουλειές τους και να βιώσουν την αναστάτωση που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη. Ο Τέρι Γκριμ, ο οποίος εργάστηκε στον τομέα της πληροφορικής για 40 χρόνια, συνταξιοδοτήθηκε από τη θέση του ανώτερου συμβούλου λογισμικού στα 65 του, τον περασμένο Μάιο. Η εταιρεία του είχε μόλις εξαγοραστεί από μια μεγαλύτερη, πράγμα που σήμαινε ότι έπρεπε να μάθει και να ενσωματώσει εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και άλλες τεχνολογίες της μητρικής εταιρείας στη δουλειά του. Μέχρι τότε, ο Γκριμ υπολόγιζε ότι μπορεί να δούλευε ένα-δυο χρόνια ακόμα, αν και ένιωθε ότι πιθανότατα είχε αποταμιεύσει αρκετά για να βγει στη σύνταξη. «Απλά έφθασα στο σημείο όπου περνούσα 40 ώρες στη δουλειά και στη συνέχεια 20 ώρες σε εκπαίδευση και διάβασμα» λέει ο Γκριμ, ο οποίος στο μεταξύ μετακόμισε με τη σύζυγό του από την περιοχή του Ντάλας σε ένα συγκρότημα κατοικιών δίπλα σε ένα γήπεδο γκολφ στο Ελ Ντοράντο του Αρκανσο. «Είπα, “θα τα αφήσω αυτά για τους νεότερους”».
