Ο ασκός του Αιόλου για την πραγματοποίηση ευρύτερου ελέγχου στο σύνολο των προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης έχει ανοίξει, μετά την εισαγγελική έρευνα για τα κονδύλια που αφορούσαν τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ. Ηδη το υπουργείο Εργασίας αποφάσισε να ελέγξει το σύνολο των προγραμμάτων που υλοποιούνται από τη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης, ενώ ανοίγει η συζήτηση για την αναζήτηση διαχρονικών ευθυνών για τον πακτωλό ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων που διοχετεύθηκαν σε προγράμματα κατάρτισης κατά την τελευταία πενταετία.
Το πόρισμα στον εισαγγελέα
Το τεράστιο κουβάρι ευθυνών γύρω από τη διαχείριση κονδυλίων χρηματοδότησης προγραμμάτων εκπαίδευσης από το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ καλείται – πλέον – να ξεμπλέξει ο οικονομικός εισαγγελέας, μετά τη διαβίβαση σε αυτόν του πορίσματος της Αρχής για την Καταπολέμηση της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες.
Η Αρχή προχώρησε στη δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων του προέδρου της ΓΣΕΕ και του Ινστιτούτου Εργασίας κ. Γ. Παναγόπουλου, αλλά και άλλων πέντε συνεργατών του, μέχρι του ποσού των 2,1 εκατομμυρίων ευρώ, δείχνοντας με τον τρόπο αυτόν το σημείο στο οποίο οδηγήθηκαν οι Αρχές ελέγχοντας τις κινήσεις των τραπεζικών λογαριασμών των ελεγχομένων, αλλά και τις διαδρομές του χρήματος, γύρω από τη διαχείριση κοινοτικών και εθνικών κονδυλίων από το Ινστιτούτο Εργασίας.
Το γεγονός αυτό άνοιξε τη συζήτηση γύρω από ζητήματα νομιμότητας και διαφάνειας για το σύνολο των προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης και την αναζήτηση ευθυνών για τους ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους που διοχετεύθηκαν μέσω αυτών από το 2021 και εντεύθεν.
Οι οικονομικές διαστάσεις του θέματος είναι τεράστιες, αν σκεφτεί κανείς ότι ο μέχρι τώρα έλεγχος αφορά τον τρόπο διάθεσης – μόνο από έναν φορέα – 73 εκατομμυρίων ευρώ, και μάλιστα για μια περιορισμένη περίοδο.
Φακελάκι για να πάρουν έγκριση
Η υπόθεση Παναγόπουλου έφερε στο προσκήνιο τον τρόπο σχεδιασμού και υλοποίησης των συγκεκριμένων προγραμμάτων τα οποία ανατίθενται – πλέον – σε κοινωνικούς εταίρους, επιμελητήρια και ινστιτούτα τριτοβάθμιων οργανώσεων. Πρόκειται για αλλαγές που εισήγαγε η κυβέρνηση στη διαδικασία υλοποίησης των διαγωνισμών για την απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων, που προορίζονται για τα προγράμματα κατάρτισης.
Κατά το μακρινό παρελθόν – τη δεκαετία του ’90 – οι διαγωνισμοί για τα προγράμματα κατάρτισης προκηρύσσονταν μέσω των υπουργείων, και ειδικότερα μέσω του υπουργείου Εργασίας. Τα Κέντρα Επαγγελματικής Κατάρτισης που υλοποιούσαν τα προγράμματα υπέβαλλαν αίτημα ένταξης σε αυτά, καταβάλλοντας – συνήθως – το αντίστοιχο τίμημα (φακελάκι) σε αυτόν που ενέκρινε το πρόγραμμα. Το ποσό εξαρτιόταν από το οικονομικό εύρος του προγράμματος και αποδιδόταν σε όσους υπέγραφαν την τελική έγκριση ένταξης, ενός ΚΕΚ. Συνήθως αφορούσαν το πολιτικό προσωπικό του υπουργείου.
Το συγκεκριμένο σύστημα ήταν διάτρητο και γιγάντωσε μια σειρά Κέντρων (ΚΕΚ), τα οποία έλεγχαν την αγορά και καθόριζαν – εν πολλοίς – τους όρους και τις προϋποθέσεις του «παιχνιδιού». Στα θετικά της συγκεκριμένης περιόδου καταγράφεται ο στοιχειώδης έλεγχος από την αρμόδια αρχή της υλοποίησης του προγράμματος κατάρτισης, καθώς η εκπαίδευση εξελισσόταν στις αίθουσες διδασκαλίας των ΚΕΚ (διά ζώσης παρουσία) και υπήρχε η δυνατότητα εξακρίβωσής της από τα κλιμάκια των αρμόδιων αρχών.
Οι αλλαγές από το 2019 στην όλη διαδικασία
Η κατάσταση άλλαξε δραματικά μετά το 2019. Σε αυτό συνέτειναν αφενός η αλλαγή της διαδικασίας ανάθεσης των προγραμμάτων και αφετέρου η… πανδημία του κορωνοϊού, η οποία «καθιέρωσε» – σε ευρεία κλίμακα – την τηλεκπαίδευση.
Η υλοποίηση των προγραμμάτων ανατίθεται – πλέον – σε ενδιάμεσους φορείς, όπως είναι το ΤΕΕ, το Οικονομικό, το Βιομηχανικό και το Επαγγελματικό Επιμελητήριο, τα ινστιτούτα των κοινωνικών εταίρων, δηλαδή της ΓΣΕΕ, της ΓΣΕΒΕΕ, των εμπόρων, του ΣΕΒ, των ξενοδόχων κ.λπ. Με άλλα λόγια, τα επιμελητήρια και τα ινστιτούτα των εθνικών κοινωνικών εταίρων χρίστηκαν συμπράττοντες φορείς και ανέλαβαν να εκτελέσουν τους διαγωνισμούς, όπως και να υλοποιήσουν τα προγράμματα κατάρτισης.
Ωστόσο τα προγράμματα – και πάλι – κατευθύνθηκαν προς τα ΚΕΚ, τα οποία είχαν την εκπαιδευτική και υλικοτεχνική δυνατότητα υλοποίησής τους. Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή που επήλθε αφορούσε τον τρόπο εκπαίδευσης, δηλαδή την καθιέρωση της τηλεκπαίδευσης. Οι δικαιούχοι των vouchers κατάρτισης παρακολουθούσαν τα απαραίτητα μαθήματα από το σπίτι τους, μέσω της αντίστοιχης πλατφόρμας του ΚΕΚ. Με άλλα λόγια, ο καταρτιζόμενος έχει – πλέον – ανοιχτό το λάπτοπ σε συγκεκριμένο πρόγραμμα και αναμεταδίδει το μάθημα που πρέπει να παρακολουθήσει. Αυτό μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, εντός του χρονικού διαστήματος της εξεταστικής περιόδου.
Αποτέλεσμα αυτού είναι ο καταρτιζόμενος να παραμένει ξαπλωμένος στον καναπέ του, να παρακολουθεί τηλεόραση, ενώ το λάπτοπ του μεταδίδει το μάθημα, με χαμηλωμένο τον ήχο για να μην… ενοχλείται. Η μόνη υποχρέωσή του είναι – ανά ορισμένα χρονικά διαστήματα – να πατάει ένα πλήκτρο στο πληκτρολόγιο προκειμένου να δηλώνει την παρουσία του. Το «πρόβλημα» αυτό έλυσαν κάποιες ηλεκτρονικές εφαρμογές που κυκλοφόρησαν στην αγορά και αναλαμβάνουν αυτή την «υποχρέωση», ώστε να παραμένει ο καταρτιζόμενος στην… ησυχία του.
Από την απώλεια ελέγχου στο «σκόιλ ελικικού»
Κατ’ ουσίαν με τον τρόπο αυτόν οι αρμόδιες αρχές απώλεσαν – πλήρως – τη δυνατότητα ελέγχου της υλοποίησης των προγραμμάτων, ενώ τα Κέντρα με τη λεγόμενη εξ αποστάσεως – και την ασύγχρονη – εκπαίδευση αύξησαν κατακόρυφα τα επιπλέον κέρδη τους. Οι καταρτιζόμενοι χρησιμοποιούν το ψηφιακό υλικό (βίντεο, κείμενα, τεστ) των ΚΕΚ και προσαρμόζουν την εκπαίδευσή τους σύμφωνα με τις ημερήσιες υποχρεώσεις τους.
Στο τέλος της εκπαίδευσής τους λαμβάνουν μια πιστοποίηση για τις δεξιότητες που απέκτησαν, ενώ το σημαντικότερο – ίσως – γι’ αυτούς είναι το χρηματικό επίδομα κατάρτισης που προβλέπει το πρόγραμμα. Τα συγκεκριμένα ΚΕΚ που διαθέτουν ανάλογες ηλεκτρονικές πλατφόρμες έγιναν γνωστά – το 2020 – με το περίφημο «σκόιλ ελικικού», φράση που εντοπίστηκε στις σελίδες των προγραμμάτων τους, τα οποία προφανώς αποτελούσαν προϊόν αυτόματης μετάφρασης από ξενόγλωσσα προγράμματα κατάρτισης.
Ολοκληρώνοντας, θα πρέπει να παραθέσουμε τα στοιχεία των προγραμμάτων που υλοποιήθηκαν κατά την περίοδο αλλαγής του συστήματος ανάθεσης. Σύμφωνα με τα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εργασίας μετά το 2021 – με το νέο σύστημα – εντάχθηκαν προς υλοποίηση μια σειρά από προγράμματα κατάρτισης.
Δεκαπέντε από αυτά που έληγαν μεταφέρθηκαν – τον Απρίλιο του 2024 –, μετά την έγκριση της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στο νέο ΕΣΠΑ 2021-2027, ενώ τέσσερα έργα (προγράμματα) συμπραττόντων φορέων (ινστιτούτα, επιμελητήρια κ.λπ.) προβλέφθηκε να συνεχιστούν και να χρηματοδοτηθούν μόνο από εθνικούς πόρους.
