Η διεθνής συγκυρία των τελευταίων ετών έχει καταστήσει σαφές ότι η γνώση, η έρευνα και η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελούν πλέον ουδέτερα πεδία. Συνιστούν στρατηγικές υποδομές ισχύος, καθοριστικές για τη θέση κρατών και κοινωνιών σε έναν ασταθή κόσμο. Για την Ευρώπη – και ιδίως για χώρες όπως η Ελλάδα – το διακύβευμα δεν είναι αν θα παρακολουθήσει τις εξελίξεις, αλλά αν θα συμμετάσχει ενεργά στη διαμόρφωσή τους.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται το Festum π. Δεν πρόκειται για μία συνηθισμένη πολιτιστική ή ακαδημαϊκή πρωτοβουλία. Από τις πρώτες του διοργανώσεις στη Σάμο και τις επόμενες στα Χανιά, συγκροτήθηκε ως ένα αυστηρό αλλά μη συμβατικό πλαίσιο συνάντησης της θεμελιώδους μαθηματικής έρευνας, της τεχνητής νοημοσύνης και της μουσικής, με σαφή διεθνή προσανατολισμό.
Ο πυρήνας του Festum π είναι η θεμελιώδης μαθηματική έρευνα (pure mathematics). Η δομή του περιλαμβάνει διεθνές επιστημονικό συνέδριο, θερινό σχολείο για επιλεγμένους φοιτητές και σεμινάρια επιμόρφωσης για εκπαιδευτικούς της τοπικής κοινωνίας. Πρόκειται για ένα σχήμα εναρμονισμένο με τα υψηλότερα ακαδημαϊκά πρότυπα και σε διάλογο με την κοινωνία.
Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) εντάσσεται στο Festum π τόσο ως πεδίο έρευνας, του οποίου η εξέλιξη θέτει σημαντικές μαθηματικές προκλήσεις, όσο και ως αντικείμενο θεωρητικού και εννοιολογικού στοχασμού σε διάλογο με τα μαθηματικά και τη μουσική. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στον τρόπο με τον οποίο η ΤΝ επηρεάζει τη μαθηματική απόδειξη και, ευρύτερα, την εμπειρία των μαθηματικών και στον τρόπο με τον οποίο η ΤΝ επηρεάζει την ανθρώπινη δημιουργικότητα και την εμπειρία του πολιτισμού. Σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη αναζητεί στρατηγική αυτονομία στην ΤΝ, η επένδυση σε θεμελιώδη έρευνα που περιλαμβάνει αυτόν τον ευρύτερο στοχασμό αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Στο Festum π η μουσική δεν λειτουργεί ως διακοσμητικό στοιχείο. Εντάσσεται ως μη λεκτικό, φορμαλιστικό πεδίο, ιστορικά συνδεδεμένο με τα μαθηματικά, το οποίο επιτρέπει έναν ελεγχόμενο μετατοπισμό του πλαισίου σκέψης. Δημιουργεί διαφορετικό ρυθμό συγκέντρωσης και ανταλλαγής, χωρίς να υποκαθιστά την αυστηρότητα της επιστημονικής μεθόδου. Οι μουσικές εκδηλώσεις του Festum π είναι δωρεάν και ανοικτές στο κοινό, από την πεποίθηση ότι η υψηλή σκέψη δεν πρέπει να είναι κοινωνικά αόρατη.
Το μαθηματικό σκέλος του εγχειρήματος τελεί υπό την επιστημονική διεύθυνση του Σεντρίκ Βιλανί, επιστημονικού διευθυντή του Festum π και κατόχου του Βραβείου Fields – της ανώτατης διεθνούς διάκρισης στα μαθηματικά –, του οποίου το έργο έχει διαδραματίσει διεθνώς αναγνωρισμένο ρόλο στη διαμόρφωση της σύγχρονης μαθηματικής σκέψης.
Μετά από τέσσερα χρόνια συνεχούς παρουσίας και συμμετοχών από κορυφαία πανεπιστήμια της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών, το Festum π δεν αποτελεί πείραμα επί χάρτου. Υπάρχει ήδη και παράγει επιστημονικό, πολιτισμικό και συμβολικό κεφάλαιο.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Ελλάδα μπορεί να δημιουργήσει τέτοιου είδους πρωτοβουλίες.
Το ερώτημα είναι αν επιθυμεί να τις αναγνωρίσει ως δικές της και να τις εντάξει σε μια συνεκτική στρατηγική μακράς πνοής για τη γνώση, τη θεμελιώδη έρευνα και την πνευματική της αυτονομία.
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν αφορά ένα συγκεκριμένο εγχείρημα.
Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η χώρα αντιλαμβάνεται τη θέση της στον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο της γνώσης.
Ο κύριος Κωστής Δασκαλάκης είναι καθηγητής Επιστήμης Υπολογιστών – MIT, ιδρυτής και επικεφαλής ερευνητής – Ερευνητική Μονάδα «Αρχιμήδης» του Ερευνητικού Κέντρου «Αθηνά», επικεφαλής ΤΝ – Festum π.
Ο κύριος Διονύσης Δερβής-Μπουρνιάς είναι μαέστρος, ιδρυτής & καλλιτεχνικός διευθυντής – Festum π.
