Κανείς δεν θα μπορούσε να προβλέψει, όταν συνέβη το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη, πριν από τρία χρόνια, τις πολιτικές συνέπειες, τις κοινωνικές επιπτώσεις και τις δικαστικές διαδικασίες που θα ακολουθούσαν.
Η ανάκριση για το σιδηροδρομικό δυστύχημα που ανατέθηκε σε εφέτη ανακριτή λόγω της σοβαρότητας της υπόθεσης αποτελεί ίσως μοναδική περίπτωση ανακριτικής διαδικασίας που διενεργήθηκε σε κλίμα τόσο μεγάλης πολιτικής έντασης. Στην πραγματικότητα επρόκειτο μια ανακριτική διαδικασία που καθορίστηκε από την επιμονή συγγενών των θυμάτων να διερευνηθεί η όλη υπόθεση σε βάθος και προς κάθε κατεύθυνση, με την υποβολή περί των 300 και πλέον αιτημάτων προς τον ανακριτή, από τα οποία τα 280 έγιναν δεκτά.
Η ανάκριση διήρκεσε περί τα δυόμισι χρόνια από τον εφέτη ανακριτή Σωτήρη Μπακαΐμη και απέδωσε πολλές ως σήμερα χωριστές δικογραφίες, καθώς όσο η δικαστική έρευνα προχωρούσε, τόσο περισσότερες αποκαλύψεις έφεραν στην επιφάνεια ευθύνες, εγκληματικές παραλείψεις και σωρεία λανθασμένων χειρισμών σε επίπεδο πολιτικό αλλά και επιχειρησιακό.
Η κεντρική δίκη
Ετσι, τρία χρόνια μετά το δυστύχημα με τους 57 νεκρούς και τους δεκάδες τραυματίες, που έχει καταγραφεί ως έγκλημα στο κοινωνικό υποσυνείδητο, η δικαστική διερεύνηση έχει αποφέρει μια κεντρική δίκη που θα διεξαχθεί στη Λάρισα στις 23 Μαρτίου, αλλά και πολλές ακόμα δικαστικές εκκρεμότητες που αφορούν πολιτικούς αλλά και άλλους εμπλεκομένους.
Η επικείμενη δίκη αφορά τους υπευθύνους που δεν έχουν πολιτική ιδιότητα, συνολικά 36 άτομα, ανάμεσά τους ο σταθμάρχης που έβαλε τα τρένα στις ίδιες ράγες με εγκληματικό τρόπο, συνάδελφοί του που είχαν εγκαταλείψει το πόστο τους τη μοιραία εκείνη μέρα και πολλά κρατικά στελέχη και κρατικοί αξιωματούχοι.
Ανάμεσά τους υψηλόβαθμα στελέχη του υπουργείου Μεταφορών και Υποδομών, επικεφαλής και υπεύθυνοι του ΟΣΕ και της ΕΡΓΟΣΕ, στελέχη της ιταλικής εταιρείας Hellenic Train που είχε – και έχει ακόμα – τη διαχείριση του σιδηροδρομικού δικτύου και στελέχη της Ανεξάρτητης Αρχής για την εποπτεία του σιδηροδρόμου, της λεγόμενης ΡΑΣ. Η συντριπτική πλειονότητα αυτών των 36 κατηγορουμένων βαρύνεται με κακουργήματα, βαριές κατηγορίες που επισύρουν πολυετείς καθείρξεις, ενώ ο σταθμάρχης, όπως είναι φυσικό, έχει σε βάρος του βαρύτατες κατηγορίες για τους θανάτους των 57 αθώων ανθρώπων και απειλείται με ποινή ισόβιας κάθειρξης.
Τα έργα που δεν έγιναν
Από τις ανακρίσεις που επεκτάθηκαν και πέρα από τους άμεσα εμπλεκομένους στους εγκληματικούς χειρισμούς με τα τρένα, προέκυψαν σοβαρότατες, εγκληματικού τύπου, παραλείψεις σε αναγκαία έργα υποδομής, τα οποία αν είχαν γίνει στην ώρα τους και σωστά, το δυστύχημα θα είχε αποφευχθεί. Για τον λόγο αυτόν άλλωστε στο εδώλιο του κατηγορουμένου θα καθίσουν στελέχη του κρατικού μηχανισμού και των αρμοδίων υπηρεσιών (ΟΣΕ και ΕΡΓΟΣΕ), ενώ για τους πολιτικούς η δικαστική έρευνα, όπως προβλέπει ο νόμος, κινείται χωριστά με τις διαδικασίες του νόμου περί ευθύνης υπουργών.
Πάμε όμως και πάλι στην ανάκριση, καθώς εκτός από τις βαρύτατες ευθύνες για έργα που δεν έγιναν ή άλλα που έγιναν αλλά πλημμελώς, με τη συνδρομή και τις καταγγελίες συγγενών θυμάτων, αποδείχθηκε ότι ο χώρος του τραγικού δυστυχήματος αλλοιώθηκε παράνομα. Δηλαδή, μπήκαν μπουλντόζες ενώ θα έπρεπε, όπως επιτάσσουν διεθνή πρωτόκολλα για τα δυστυχήματα, ο χώρος να μείνει άθικτος για την έρευνα των αρμοδίων αρχών. Η αλλοίωση του χώρου του δυστυχήματος, γνωστή ως «μπάζωμα», οδήγησε σε ποινικές εμπλοκές τον τότε περιφερειάρχη της περιοχής Κώστα Αγοραστό, στελέχη της Πυροσβεστικής και άλλων αρμοδίων κρατικών υπηρεσιών, ανοίγοντας ένα ακόμα κεφάλαιο στα πολλά που άνοιξαν για τις ευθύνες για το τραγικό δυστύχημα και τη μετέπειτα διαχείρισή του.
Για το μπάζωμα του χώρου του δυστυχήματος άλλωστε έχει παραπεμφθεί και ελέγχεται ποινικά με τον νόμο περί ευθύνης υπουργών ο τότε υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Χρήστος Τριαντόπουλος.
Η έρευνα για τον Χρήστο Τριαντόπουλο βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο στον Αρειο Πάγο, καθώς αναμένεται η εισήγηση στο Δικαστικό Συμβούλιο για το αν θα ανοίξει δίκη ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου ή αν ο πρώην υφυπουργός θα απαλλαγεί.
Μαζί του έχουν παραπεμφθεί και ο τότε περιφερειάρχης Κώστας Αγοραστός και στελέχη κρατικών υπηρεσιών που σε περίπτωση παραπομπής του Χρ. Τριαντόπουλου θα δικαστούν και αυτοί από το Ειδικό Δικαστήριο. Η απόφαση του Δικαστικού Συμβουλίου για το μπάζωμα αναμένεται μέσα στον Απρίλιο.
Ερευνα για Καραμανλή
Ωστόσο με τον νόμο περί ευθύνης υπουργών ελέγχεται ήδη δικαστικά και ο τότε υπουργός Μεταφορών και Επικοινωνιών Κώστας Αχιλλέα Καραμανλής με την παραπομπή του από τη Βουλή στη Δικαιοσύνη με διαδικασίες χωρίς ουσιαστική κοινοβουλευτική έρευνα. Η ανάκριση για τον πρώην υπουργό βρίσκεται σε εξέλιξη, κινείται όμως με αργούς ρυθμούς, καθώς εκτός από τον ίδιο, η έρευνα αφορά και επτά συνολικά γενικούς γραμματείς του υπουργείου Μεταφορών από το 2016 ως το 2023 που έγινε το τραγικό δυστύχημα.
Ο πρώην υπουργός έχει παραπεμφθεί στη Δικαιοσύνη από τη Βουλή για κατηγορία πλημμελήματος, παράβαση καθήκοντος, σχετικά με τα έργα για το σιδηροδρομικό δίκτυο, ωστόσο ο ανακριτής έχει τη δυνατότητα να απαγγείλει, αν το κρίνει, και βαρύτερη κατηγορία κατά του πρώην υπουργού.
Η ανάκριση για τον Κώστα Αχ. Καραμανλή, έτσι όπως εξελίσσεται, εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί μέσα στο 2026 και αν υπάρξει Ειδικό Δικαστήριο, το πιθανότερο είναι να διεξαχθεί στις αρχές του 2027, χρονική περίοδος που θα συμπέσει με την προεκλογική, αν οι εκλογές γίνουν στην ώρα τους.
Τα περί ύποπτου φορτίου
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η όλη διαδικασία των ερευνών για την τραγωδία στα Τέμπη επισκιάστηκε και από υποψίες που τέθηκαν στην ανάκριση αλλά και στη δημόσια συζήτηση, ενώ κυριάρχησαν και στις πολιτικές προσεγγίσεις, για τα αίτια του δυστυχήματος, περί ύπαρξης ύποπτου φορτίου στην εμπορική αμαξοστοιχία.
Οι έρευνες που ακολούθησαν για αυτές τις αιτιάσεις που έλαβαν σε πολλές περιπτώσεις και από πολιτικούς τον χαρακτήρα βεβαιότητας τελικά δεν αποδείχθηκαν από τους πραγματογνώμονες που ορίστηκαν ούτε από ειδική πραγματογνωμοσύνη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου ούτε από άλλα ανακριτικά ευρήματα.
Αποτέλεσμα αυτών των ερευνών είναι πως δεν ασκήθηκε ποτέ ποινική δίωξη για λαθρεμπόριο, ενώ ούτε στη δικογραφία για τη δίκη των Τεμπών στη Λάρισα υπάρχει σκέλος που να αφορά τυχόν ύποπτο φορτίο με ξυλόλιο ή άλλες χημικές ουσίες, αλλά ούτε επιβεβαιώθηκε και η ύπαρξη ενός ακόμα βαγονιού στα μοιραία τρένα, που επίσης είχε τεθεί στον δημόσιο διάλογο που αφορούσε κυρίως τη μεγάλη έκρηξη που ακολούθησε τη σύγκρουση των τρένων.
